Category: Adhyatma

विज्ञानू गणेशा

विज्ञानू गणेशा

त्वं ज्ञानमयो विज्ञानमयोऽसि   #Vishwas_Sakrikar   #आधुनिक अध्यात्म   #Scientific_अध्यात्म

आपण गणपती का बसवतो? तोही १० च दिवस, ५ दिवस, दीड दिवस वगैरे? गणेशाला दूर्वा का वाहतात? गणेशाचे वाहन उंदीर (मूषक) का? हे सगळं आपण करतो कारण अध्यात्मात सांगितलं आहे, आपले वडीलधारी सांगत आली आहेत म्हणून वगैरे हे हजारो वर्षांपासून आजही टिकून आहे….!

ह्या सर्व आणि अशा अनेक प्रश्नांची उत्तरे अन शंकांचे निरसन विश्वास साक्रीकर ह्या ‘विज्ञानवादी’ गणेश भक्ताने केले आहे. गणपती हा Science Related & Oriented कसा आहे याची उत्तरे आपल्याला ह्या मुलाखतीद्वारे मिळतील.

Must Visit: Scientific अध्यात्म विज्ञानू गणेश

त्वं ज्ञानमयो विज्ञानमयोऽसि

संपूर्ण आरती संग्रह

संपूर्ण आरती संग्रह

संपूर्ण आरती संग्रह  ||  विविध देवांच्या आरत्या  ||   पोथी ||  Aarati Collection

श्री गणपतीची आरती

सुखकर्ता दु:खहर्ता वार्ता विघ्नाची | नुरवी पुरवी प्रेम कृपा जायची | सर्वांग सुंदर उटी शेंदुराची | कंठी झळके माळ मुक्ताफळाची | जयदेव जयदेव जय मंगलमूर्ती | दर्शनमात्रे मन:कामना पुरती जय देव जय देव || धृ ||

रत्नखचित फार तुज गौरीकुमरा | चान्दांची उटी कुंकुमकेशरा | हिरेजडीत मुगुट शोभती बरा | रुणझुणती नुपुरे चरणी घागरिया ||जय || २ ||

लंबोदर पितांबर फणीवरबंधना | सरळ तोंड वक्रतुंड त्रिनयना | दास रामाचा वाट पाहे सदना | संकटी पावावे निर्वाणी रक्षावे सुरवरवंदना | जयदेव जयदेव जय मंगलमुर्ती | दर्शनमात्रे मन:कामना पुरती || ३ ||
……………………………………………

श्री गणपतीची आरती

नाना परिमल दुर्वा शेंदूर शमीपत्रे| लाडू मोदकअन्ने परिपूरित पात्रे| ऐसे पूजन केल्या बीजाक्षरमंत्रे|अष्टहीसिद्धी नवनिधी देसी क्षणमात्रे|| १ ||

जयदेव जयदेव जय मंगलमुर्ती तुझे गुण वर्णाया मज कैची स्फूर्ती || जय || धृ ||

तुझे ध्यान निरंतर जे कोणी करिती | त्यांची सकलही पापे विघ्नेही हरती | वाजी वारण शिबिका सेवक सुत युवती | सर्वही पावुनी अंती भवसागर तरती || जयदेव || २ ||

शरणागत सर्वस्वे भजती तव चरणी | कीर्ती तयांची राहे जोवरी शशि – तरणी | त्रेलोक्यी ते विजयी अदभूत हे करणी | गोसावीनंदन रात नाम स्मरणी | जयदेव जय || ३ ||
……………………………………………

श्री गणपतीची आरती

शेंदूर लाल चढायो अच्छा गज मुखको | दोंदिल लाल विराजे सुत गौरीहरको | हाथ लिये गुडलड्डू साई सुरवरको | महिमा काहे न जाय लागत हुं पदको || १ ||

जय जय जी गणराज विद्यासुखदाता | धन्य तुम्हारा दर्शन मेरा मन रमता || धृ ||

अष्टौ सिद्धी दासी संकटको बैरी | विघ्नविनाशक मंगल मुरत अधिकारी | कोटीसुरजप्रकाश ऐसी छबी तेरी | गंडस्थलमदमस्तक झुले शशिबिहारी || जय || २ ||

भावभगतसे कोई शरणागत आवे | संतत संपत सबही भरपूर पावे | ऐसे तुम महाराज मोको अति भावे | गोसावीवंदन निशिदिन गुण गावे | जय जय जी गणराज विद्यासुखदाता || धन्य || ३ ||
……………………………………………

श्री शंकराची आरती

लवथवती विक्राळा ब्रम्हांडी माळा | वीषे कंठी कला त्रिनेत्री ज्वाळा | लावण्यसुंदर मस्तकी बाळा | तेथुनिया जल निर्मळ वाहे झुळझुळा || १ ||

जय देव जय देव जय श्रीशंकरा | आरती ओवाळू तुज कर्पूरगौरा || धृ ||

कर्पुरगौरा भोळा नयनी विशाळा | अर्धांगी पार्वती सुमनांच्या माळा | विभूतीचे उधळण शितिकंठ निळा | ऐसा शंकर शोभे उमावेल्हाळा | जय देव || २ ||

देवी दैत्यी सागर मंथन पै केले | त्यामाजी अवचित हळहळ जें उठिले | तें त्वां असुरपणे प्राशन केलें | नीळकंठ नाम प्रसिद्ध झाले | जय || ३ ||

व्याघ्रांबर फणिवरधर सुंदर मदनारी | पंचानन मनमोहन मुनिजनसुखकारी | शतकोटीचे बीज वाचे उच्चारी | रघुकुळटिळक रामदासाअंतरी || जय देव || ४ ||
……………………………………………

श्री देवीची आरती

दुर्गे दुर्घट भारी तुजवीण संसारी | अनाथनाथे अंबे करुणा विस्तारी | वारी वारी जन्ममरणाते वारी | हरी पडलो आता संकट निवारी || १ ||

जय देवी जय देवी महिषसूरमथिनी | सुरवरईश्वरवरदे तारक संजीवनी जय देवी जय देवी || धृ ||

त्रिभुवन भुवनी पाहता तुजऐसी नाही | चारी श्रमले परंतु न बोलवे काही | साही विवाद करिता पडिले प्रवाही | तें तू भक्तालागी पावसी लवलाही || जय || २ ||

प्रसन्नवदने प्रसन्न होसी निजदासा | क्लेशापासुनि सोडावि तोडी भवपाषा अंबे तुजवाचून कोण पुरविल आशा | नरहरी तल्लिन झाला पदपंकजलेशा | जय देवी जय देवी जय महिषासुरमथिनी | सुरवरईश्वरवरदे तारक || ३ ||
……………………………………………

श्री दत्ताची आरती

त्रिगुणात्मक त्रिमूर्ती दत्त हा जाणा | त्रिगुणी अवतार त्रिलोक्यराणा | नेति नेति शब्द नये अनुमाना | सुरवरमुनिजन योगी समाधी न ये ध्याना || १ ||

जय देव जय देव जय श्रीगुरुदत्ता | आरती ओवाळीता हरली भवचिंता जय देव जय देव || धृ ||

सबाह्य अभ्यंतरी तू एक दत्त | अभाग्यासी कैची कळेल हे मात | पराही परतली तेथे कैचा हा हेत | जन्ममरणाचा पुरलासे अंत || जय || २ ||

दत्त येउनिया उभा ठाकला भावे सांष्टागेसी प्रणिपात केला | प्रसन्न होऊनी आशीर्वाद दिधला | जन्ममरणाचा फेरा चुकविला || जय || ३ ||

दत्त दत्त ऐसे लागले ध्यान | हारपले मन झाले उन्मन | मी तू झाली बोळवण | एका जनार्दनी श्रीदत्तध्यान || जय देव || ४ ||
……………………………………………

श्री विठोबाची आरती

युगे अठ्ठावीस विटेवरी उभा | वामांगी रखुमाई दिसे दिव्य शोभा | पुंडलिकाचे भेटी परब्रम्ह आले गा | चरणी वाहे भीमा उद्धरी जगा || १ ||

जय देव जय देव जय पांडुरंगा || रखुमाईवल्लभा राहीच्या वल्लभा पावे जिवलगा जय देव जय देव || धृ ||

तुळसीमाळा गळा कर ठेवुनी कटी | कांसे पितांबर कस्तुरी लल्लाटी | देव सुरवर नित्य येती भेटी | गरुड हनुमंत पुढे उभे राहती || जय || २ ||

धन्य वेणुनाद अनुक्षेत्रपाळा | सुवर्णाची कमळे वनमाळा गळा | राई रखुमाई राणीया सकळा | ओवाळिती राजा विठोबा सावळा || जय || ३ ||

ओवाळू आरत्या कुर्वंड्या येती | चंद्रभागेमाजी सोडुनिया देती | दिंड्या पताका वैष्णव नाचती | पंढरीचा महिमा वर्णावा किती || जय || ४ ||

आषाढी कार्तिकी भक्तजन येती | चंद्रभागेमध्ये स्नाने जें करिती | दर्शनहेळामात्रे तया होय मुक्ती | केशवासी नामदेव भावे ओवाळिती || जय देव जय देव जय || ५ ||
……………………………………………

श्री विष्णूची आरती

आवडी गंगाजळे देवा न्हाणीले | भक्तीचे भूषण प्रेमासुगंध अर्पिले | अहं हा धूप जाळू श्रीहरीपुढे | जंव जंव धूप जळे | तंव तंव देवा आवडे | रमावल्लमदासे अहं धूप जाळिला | एकारतीचा मग प्रारंभ केला | सोहं हा दीप ओवाळू गोविंदा | समाधी लागली पाहतां मुखारविंदा | हरीख हरीख हातो मुख पाहतां | चाकाटल्या ह्या नारी सर्वही अवस्था | सदभवालागी बहु हा देव भुकेला | रमावल्लभदासे नैवेद्य अर्पिला | फल तांबूल दक्षिणा अर्पीली | तयाउपरी नीरांजने मांडिली

|| आरती आरती करू गोपाळा | मी तू पण सांडोनी वेळोवेळा || धृ ||

पंचप्राण पंचज्योती आरती उजळिली | दृश्य हे लोपलें तथा प्रकाशांतळी | आरतीप्रकाशे चंद्र सूर्य लोपलें | सुरवर सकळीक तटस्थ ठेले | देवभक्तपण न दिसे कांही | ऐशापरी दास रमावल्लभ पायीं || आरती ||
……………………………………………

नवरात्राची आरती

आश्विनशुध्दपक्षी अंबा बैसली सिंहासनी हो | प्रतिपदेपासून घटस्थापना ती करुनी हो | मूलमंत्रजप करुनी भोवते रक्षक ठेवुनी हो | ब्रम्हा विष्णू आईचे पूजन करिती हो || १ ||

उदो बोला उदो अंबाबाई माउलीचा हो | उदोकारे गर्जती काय महिमा वर्णू तिचा हो || धृ ||

द्वितीयेचे दिवशी मिळती चौसष्ट योगिनी हो | सकळामध्ये श्रेष्ठ परशुरामाची जननी हो | कस्तुरी मळवट भांगी शेंदूर भरुनी हो | उदोकारे गर्जती सकळ चामुंडा मिळूनी हो | उदो ||

तृतीयेचे दिवशी अंबे शृंगार मांडीला हो | मळवट पातळ चोळी कंठी हार मुक्ताफळा हो | कंठीची पदके कांसे पितांबर पिवळा हो | अष्टभुजा मिरविती अंबे सुंदर दिसे लीला हो | उदो || ३ ||

चतुर्थीचे दिवशी विश्वव्यापक जननी हो | उपासका पाहसी अंबे प्रसन्न अंत:करणी हो | पूर्ण कृपे तारिसी जगन्माते मनमोहिनी हो | भक्तांच्या माउली सुर तें येती लोटांगणी हो | उदो || ४ ||

पंचमीचे दिवशी व्रत तें उपांगललिता हो | अर्ध्यपाद्यपूजने तुजला भवानी स्तविती हो | रात्रीचे समयी करिती जागरण हरिकथा हो | आनंदे प्रेम तें आले सदभावे क्रीडता हो | उदो || ५ ||

षष्ठीचे दिवशी भक्तां आनंद वर्तला हो | घेउनी दिवट्या हस्ती हर्षे गोंधळ घातला हो | कवडी एक अर्पिता देसी हार मुक्ताफळा हो | जोगवा मांगता प्रसन्न झाली भक्तकुळा हो | उदो || ६ ||

सप्तमीचे दिवशी सप्तशृंगगडावरी हो | तेथे तू नांदसी भोवती पुष्पे नानापरी हो | जाईजुई शेवंती पूजा रेखियली बरवी हो | भक्त संकटी पडतां झेलुनी घेसी वरचेवरी हो | उदो || ७ ||

अष्टमीचे दिवशी अष्टभुजा नारायणी हो | सह्याद्रीपर्वती राहिली उभी जगज्जननी हो | मन माझे मोहिले शरण आलो तुजलागुनी हो | स्तनपान देऊनी सुखी केलें अंत:करणी हो | उदो || ८ ||

नवमीचे दिवशी नवदिवसाचे पारणे हो | सप्तशतीजप होमहवने सदभक्तीकरुनी हो | षड्रस अन्ने नैवेद्यासी अर्पियली भोजनी हो | आचार्य ब्राम्हणा तृप्त केलें कृपेकरुनी हो | उदो || ९ ||

दशमीच्या दिवशी अंबा निघे सीमोल्लघनी हो | सिंहारूढ करी दारूण शस्त्रे अंबे त्वां घेउनी हो | शुंभनिशुभादिक राक्षसा किती मारिसी रणी हो | विप्रा रामदासा आश्रम दिधला तो चरणी हो | उदो बोला उदो अंबाबाई माउलीचा हो || १० ||
……………………………………………

मारुतीची आरती

सत्राणे उड्डाणे हुंकार वदनी | करि डळमळ भूमंडळ सिंधूजळ गगनी || कडाडिले ब्रम्हांड धाक त्रिभुवनी | सुरवर नर निशाचर त्यां झाल्या पळणी || १ ||

जय देव जय देव जय श्रीहनुमंता | तुमचेनी प्रसादे न भी कृतांता || धृ || दुमदुमले पाताळ उठिला प्रतिशब्द | थरथरला धरणीधर मानिला खेद | कडकडिले पर्वत उद्दगण उच्छेद | रामी रामदासा शक्तीचा शोध || जय || २ ||
……………………………………………

श्री कृष्णाची आरती

ओवाळू आरती मदनगोपाळा | श्यामसुंदर गळा वैजयंतीमाळा || धृ ||

चरणकमल ज्याचे अति सुकुमार | ध्वजवज्रांकृश ब्रीदाचे तोडर ओवाळू || १ ||

नाभिकमल ज्याचे ब्रम्हयाचे स्थान | हृदयी पदक शोभे श्रीवत्सलांछन | ओवाळू || २ ||

मुखकमल पाहतां सुखाचिया कोटी | वेधले मानस हारपली दृष्टी | ओवाळू || ३ ||

जडित मुगुट ज्याचा देदिप्यमान | तेणे तेजे कोंदले अवघे त्रिभुवन | ओवाळू || ४ ||

एका जनार्दनी देखियले रूप | रूप पाहतां जाहले अवघे तद्रूप | ओवाळू || ५ ||
……………………………………………

श्री ज्ञानदेवाची आरती

आरती ज्ञानराजा | महाकैवल्यतेजा | सेविती साधुसंत || मनु वेधला माझा || आरती || धृ ||

लोपलें ज्ञान जगी | हित नेणती कोणी | अवतार पांडुरंग | नाम ठेविले ज्ञानी || १ ||

कनकाचे ताट करी | उभ्या गोपिका नारी | नारद तुंबर हो || साम गायन
करी || २ ||

प्रकट गुह्य बोले | विश्र्व ब्रम्हाची केलें | रामजनार्दनी | पायी मस्तक ठेविले | आरती ज्ञानराजा | महाकैवल्यतेजा || सेविती || ३ ||
……………………………………………

श्री एकनाथाची आरती

आरती एकनाथा | महाराजा समर्था | त्रिभुवनी तूंचि थोर | जगदगुरू जगन्नाथा || धृ ||

एकनाथ नाम सार | वेदशास्त्रांचे गूज | संसारदु:ख नाम | महामंत्राचे बीज | आरती || १ ||

एकनाथ नाम घेतां | सुख वाटले चित्ता | अनंत गोपाळदासा | धणी न पुरे गातां | आरती एकनाथा | महाराजा समर्था || २ ||
……………………………………………

श्री तुकारामाची आरती

आरती तुकारामा | स्वामी सदगुरूधामा | सच्चिदानंदमूर्ती | पाय दाखवी आम्हा || आरती || धृ ||

राघवे सागरांत | पाषाण तारिले | तैसे हे तुकोबाचे | अभंग उदकी रक्षिले || आरती || १ ||

तुकिता तुलनेसी | ब्रम्ह तुकासि आलें | म्हणुनी रामेश्वरे | चरणी मस्तक ठेविले || आरती तुकारामा || २ ||
……………………………………………

श्री रामदासाची आरती

आरती रामदासा | भक्त विरक्त ईशा | उगवला ज्ञानसूर्य || उजळोनी प्रकाशा || धृ ||

साक्षात शंकराचा | अवतार मारुती | कलिमाजी तेचि झाली | रामदासाची मूर्ती || १ ||

वीसही दशकांचा | दासबोध ग्रंथ केला | जडजीवां उद्धरिले नृप शिवासी तारीले || २ ||

ब्रम्हचर्य व्रत ज्याचे | रामरूप सृष्टी पाहे | कल्याण तिही लोकी | समर्थ सद्गुरुपाय || ३ || आरती रामदासा ||
……………………………………………

श्री पांडुरंगाची आरती

जय देव जय देव जय पांडुरंगा | आरती ओवाळू भावे जिवलगा || धृ ||

पंढरीक्षेत्रासी तू अवतरलासी | जगदुद्धारासाठी राया तू फिरसी | भक्तवत्सल खरा तू एक होसी | म्हणुनी शरण आलो तुझे चरणांसी || १ ||

त्रिगुण परब्रम्ह तुझा अवतार || त्याची काय वर्णू लीला पामर | शेषादिक शिणले त्यां न लागे पार | तेथे कैसा मूढ मी करू विस्तार || २ ||

देवाधिदेवा तू पंढरीराया | निर्जर मुनिजन घ्याती भावें तंव पायां | तुजसी अर्पण केली आपुली मी काया | शरणागता तारी तू देवराया || ३ ||

अघटीत लीला करुनी जड मूढ उद्धरिले | कीर्ती ऐकुनी क नी चरणी मी लोळे | चरणप्रसाद मोठा मज हे अनुभवले | तुझ्या भक्तां न लागे चरणांवेगळे | जय देव जय देव जय पांडुरंगा | आरती || ४ ||
……………………………………………

आरती जय जय जगदीश हरे

ॐ जय जगदीश हरे, स्वामी जय जगदीश हरे | भक्त जनो कें संकट क्षण में दूर करे || ओSम ||

जो घ्यावे फल पावे दु:ख विनशे मनका | सुख संपती घर आवे कष्ट मिटे तनका || ओSम ||

मात पिता तुम मेरे शरण गहू किसकी | तुम बिन और न दूजा आस करू किसकी || ओsम ||

तुम हो पुरण परमात्मा तुम अंतरयामी | पार ब्रम्ह परमेश्वर तुम सबके स्वामी || ओSम ||

तुम करुणा कें सागर तुम पालन कर्ता | मैं मुरख खल कामी कृपा करि भरता || ओSम ||

तुम हो एक अगोचर सबके प्राणपती | स्वामी किस विधी मिलू दयामय तुमको मैं कुमति || ॐ ||

दिन बंधू दुखहर्ता तुम रक्षक मेरे अपने हाथ उठाओ शरण पडा तेरे || ॐ ||

विषय विकार मिटाओ पापा हरे देवा | श्रद्धा भक्ति बधाओ संतन की देवा || ॐ ||

…………………………………………

जय जय श्री शनिदेवाची आरती

जय जय श्रीशनिदेवा | पद्मकर शिरी ठेवा | आरती ओवाळिती | मनोभावे करुनी सेवा || धृ ||

सूर्यसुता शनीमूर्ती || तुझी अगाध कीर्ती | एक मुखे काय वर्णू | शेषा न चले स्फूर्ती || जय ||

नवग्रहांमाजी श्रेष्ठ | पराक्रम थोर तुझा | ज्यावरी कृपा करिसी | होय रंकाचा राजा || जय || २ ||

विक्रमासारीखा हो शककर्ता पुण्यराशी | गर्व धरितां शिक्षा केली | बहु छळियले त्यासी || जय || ३ ||

शंकराच्या वरदाने | गर्व रावणे केला | साडेसाती येतां त्यासी | समूळ नाशासी नेला || जय || ४ ||

प्रत्यक्ष गुरुनाथा | चमत्कार दावियेला | नेऊनि शूलापाशी | पुन्हा सन्मान केला || जय || ५ ||

ऐसे गुण किती गाऊ | धनी न पुरे गातां || कृपा करी दीनावरी | महाराजा समर्था || जय || ६ ||

दोन्ही कर जोडूनिया रखमां लीन सदा पायीं | प्रसाद हाची मागे | उदयकाळ सौख्य दावी | जय जय श्री शनिदेवा | पद्मकर शिरी ठेवा || ७ ||
……………………………………………

श्री संतोषीमातेची प्रासादिक आरती

जय देवी श्रीदेवी संतोषी माते | वंदन भावे माझे तंव पद कमलाते || धृ || श्रीलक्ष्मीदेवी तू श्रीविष्णुपत्नी ||

पावसी भक्तालागी अति सोप्या यत्नी || जननी विश्वाची तू जीवन चितशक्ती | शरण तुला मी आलो नुरवी आपत्ती || १ ||

भृगुवारी श्रद्धेने उपास तंव करिती | आंबट कोणी कांही अन्न न सेविती || गूळचण्याचा साधा प्रसाद भक्षिती | मंगल व्हावे म्हणुनी कथा श्रवण करिती || २ ||

जें कोणी नरनारी व्रत तंव आचरिती | अनन्य भावे तुजला स्मरूनी प्रार्थिती || त्यांच्या हाकेला तू धावूनिया येसी | संतति वैभव कीर्ती धनदौलत देसी || ३ ||

विश्र्वाधारे माते प्रसन्न तू व्हावे | भवभय हरुनी आम्हा सदैव रक्षावे || मनिची इच्छा व्हावी परिपूर्ण सगळी | म्हणुनी मिलिंदमाधव आरती ओवाळी || ४ ||
……………………………………………

आरती महालक्ष्मीची

जयदेवी जयदेवी जय लक्ष्मीमाता | प्रसन्न होऊनिया वर देई आता || धृ ||

विष्णुप्रिये तुझी सर्वांतरी सत्ता | धन दौलत देई लक्ष्मीव्रत करिता || १ ||

विश्वव्यापक जननी तुज ऐसी नाही | धावसी आम्हालागी पावसी लवलाही || २ ||

त्रैलोक्य धारिणी तू भक्ता लाभो  सुखशांती  | सर्व सर्वही दु:ख सर्व ती पळती || ३ ||

वैभव ऐश्वर्याचे तसेच द्रव्याचे | देसी दान वरदे सदैव सौख्याचे || ४ ||

यास्तव अगस्ती बंधू आरती ओवाळी | प्रेमे भक्तासवे लोटांगण घाली || ५ ||

आज ऋषिपंचमी

आज ऋषिपंचमी

#ऋषि    #

भारत ऋषि-मुनियों का देश है । इस देश में ऋषियों की जीवन-प्रणाली का और ऋषियों के ज्ञान का अभी भी इतना प्रभाव है कि उनके ज्ञान के अनुसार जीवन जीनेवाले लोग शुद्ध, सात्त्विक, पवित्र व्यवहार में भी सफल हो जाते हैं और परमार्थ में भी पूर्ण सफलता प्राप्त करते हैं ।

ऋषि तो ऐसे कई हो गये, जिन्होंने अपना जीवन केवल बहुजनहिताय-बहुजनसुखाय बिता दिया । हम उन ऋषियों का आदर करते हैं, पूजन करते हैं । उनमें से भी वशिष्ठ, विश्वामित्र, जमदग्नि, भारद्वाज, अत्रि, गौतम और कश्यप आदि ऋषियों को तो सप्तर्षि के रूप में नक्षत्रों के प्रकाशपुंज में निहारते हैं ताकि उनकी चिरस्थायी स्मृति बनी रहे ।

ऋषियों को ‘मंत्रद्रष्टा’ भी कहते हैं । ऋषि अपने को कर्ता नहीं मानते । जैसे वे अपने साक्षी-द्रष्टा पद में स्थित होकर संसार को देखते हैं, वैसे ही मंत्र और मंत्र के अर्थ को साक्षी भाव से देखते हैं । इसलिए उन्हें ‘मंत्रद्रष्टा’ कहा जाता है ।

#ऋषिपंचमी के दिन इन मंत्रद्रष्टा ऋषियों का पूजन किया जाता है । इस दिन विशेष रूप से महिलाएँ व्रत रखती हैं
ऋषि की दृष्टि में तो न कोई स्त्री है न पुरुष, सब अपना ही स्वरूप है । जिसने भी अपने-आपको नहीं जाना है, उन सबके लिए आज का पर्व है । जिस अज्ञान के कारण यह जीव कितनी ही माताओं के गर्भों में लटकता आया है, कितनी ही यातनाएँ सहता आया है उस अज्ञान को निवृत्त करने के लिए उन ऋषि-मुनियों को हम हृदयपूर्वक प्रणाम करते हैं, उनका पूजन करते हैं ।

उन ऋषि-मुनियों का वास्तविक पूजन है- उनकी आज्ञा शिरोधार्य करना । वे तो चाहते हैं : देवो भूत्वा देवं यजेत्
भगवान के होकर भगवान की पूजा करो । ऋषि असंग, द्रष्टा, साक्षी स्वभाव में स्थित होते हैं । वे जगत के सुख-दुःख, लाभ-हानि, मान-अपमान, शुभ-अशुभ में अपने द्रष्टाभाव से विचलित नहीं होते । ऐसे द्रष्टाभाव में स्थित होने का प्रयत्न करना और अभ्यास करते-करते उसमें स्थित हो जाना ही उनका पूजन करना है । उन्होंने खून-पसीना एक करके जगत को आसक्ति से छुड़ाने की कोशिश की है ।

हमारे सामाजिक व्यवहार में, त्यौहारों में, रीत-रिवाजों में उन्होंने कुछ-न-कुछ ऐसे संस्कार डाल दिये कि अनंत काल से चली आ रही मान्यताओं के परदे हटें और सृष्टि को ज्यों-का-त्यों देखते हुए सृष्टिकर्ता परमात्मा को पाया जा सके । उन ऋषियों के प्रति कृतज्ञता व्यक्त करने के लिए उनका पूजन करना चाहिए, ऋषिऋण से मुक्त होने का प्रयत्न करना चाहिए ।

वैज्ञानिक दृष्टि से भी यह बात सिद्ध हो चुकी है कि मासिक धर्म के दिनों में स्त्री के शरीर से अशुद्ध परमाणु निकलते हैं, उसके मन-प्राण विशेषकर नीचे के केन्द्रों में होते हैं । इसलिए उन दिनों के लिए शास्त्रों में जो व्यवहार्य नियम बताये गये हैं, उनका पालन करने से हमारी उन्नति होती है ।

इस व्रत की कथा के अनुसार जिस किसी महिला ने मासिक धर्म के दिनों में शास्त्र-नियमों का पालन नहीं किया हो या अनजाने में ऋषि के दर्शन कर लिये हों या इन दिनों में उनके आगे चली गयी हो तो उस गलती के कारण जो दोष लगता है, उस दोष के निवारण हेतु, इस अपराध के लिए क्षमा माँगने हेतु यह व्रत रखा जाता है ।

ऋषि-मुनियों को आर्षद्रष्टा कहते हैं । उन्होंने कितना अध्ययन करने के बाद सब रहस्य बताये हैं ! ऐसे ही नहीं कह दिया है । अभी भी आप अनुभव कर सकते हैं कि जिन दिनों घर की महिलाएँ मासिक धर्म में होती हैं, उन दिनों में प्रायः आपका मन उतना प्रसन्न और उन्नत नहीं रहता जितना और दिनों में रहता है ।

जिन घरों में शास्त्रोक्त नियमों का पालन होता है, लोग कुछ संयम से जीते हैं, उन घरों में तेजस्वी संतानें पैदा होती हैं ।

#व्रत-विधि
ऋषि_पंचमी का दिन त्यौहार का दिन नहीं है, व्रत का दिन है । आज के दिन हो सके तो अधेड़ा का दातुन करना चाहिए । दाँतों में छिपे हुए कीटाणु आदि निकल जायें और पायरिया जैसी बीमारियाँ नहीं हों तथा दाँत मजबूत हों – इस तरह दाँतों की तंदुरुस्ती का ख्याल रखते हुए यह बात बतायी गयी हो, ऐसा हो सकता है ।

इस दिन शरीर पर गाय के गोबर का लेप करके नदी में 108 बार गोते मारने होते हैं । गोबर के लेप से शरीर का मर्दन करते हुए स्नान करने के पीछे रोमकूप खुल जायें, चमड़ी पर से कीटाणु आदि का नाश हो जाय और साथ में एक्युप्रेशर व मसाज भी हो जाय – ऐसा उद्देश्य हो सकता है । 108 बार गोते मारने के पीछे ठंडी, गर्मी या वातावरण की प्रतिकूलता झेलने की जो रोगप्रतिकारक शक्ति शरीर में है, उसे जागृत करने का हेतु भी हो सकता है । अब आज के जमाने में नदी में जाकर 108 बार गोते मारना सबके लिए तो संभव नहीं है, इसलिए ऐसा आग्रह भी मैं नहीं रखता हूँ, लेकिन स्नान करो तब 108 बार हरिनाम लेकर अपने दिल को तो हरिरस से जरूर नहलाओ ।

स्नान के बाद सात कलश स्थापित करके सप्त ऋषियों का आवाहन करते हैं । उन ऋषियों की पत्नियों का स्मरण करके, उनका आवाहन, अर्चन-पूजन करते हैं । जो ब्राह्मण हो, ब्रह्मचिंतन करता हो, उसे सात केले घी-शक्कर मिलाकर देने चाहिए – ऐसा विधान है । अगर कुछ भी देने की शक्ति नहीं है और न दे सकें तो कोई बात नहीं, पर दुबारा ऐसा अपराध नहीं करेंगे यह दृढ़ निश्चय करना चाहिए । ऋषि पंचमी के दिन बहनें मिर्च, मसाला, घी, तेल, गुड़, शक्कर, दूध नहीं लेतीं । उस दिन लाल वस्त्र का दान करने का विधान है ।

आज के दिन सप्तर्षियों को प्रणाम करके प्रार्थना करें कि ‘हमसे कायिक, वाचिक एवं मानसिक जो भी भूलें हो गयी हों, उन्हें क्षमा करना । आज के बाद हमारा जीवन ईश्वर के मार्ग पर शीघ्रता से आगे बढ़े, ऐसी कृपा करना

हमारी क्रियाओं में जब ब्रह्मसत्ता आती है, हमारे रजोगुणी कार्य में ब्रह्मचिंतन आता है तब हमारा व्यवहार भी तेजस्वी, देदीप्यमान हो उठता है । खान-पान, स्नानादि तो हम हररोज करते हैं, पर व्रत के निमित्त उन ब्रह्मर्षियों को याद करके सब क्रियाएँ करें तो हमारी लौकिक चेष्टाओं में भी उन ब्रह्मर्षियों का ज्ञान छलकने लगेगा ।

उनके अनुभव को अपना अनुभव बनाने की ओर कदम आगे रखें तो ब्रह्मज्ञानरूपी अति अद्भुत फल की प्राप्ति भी हो सकती है ।

ऋषि पंचमी का यह व्रत हमें ऋषिऋण से मुक्त होने के अवसर की याद दिलाता है । लौकिक दृष्टि से तो यह अपराध के लिए क्षमा माँगने का और कृतज्ञता व्यक्त करने का अवसर है, पर सूक्ष्म दृष्टि से अपने जीवन को ब्रह्मपरायण बनाने का संदेश देता है । ऋषियों की तरह हमारा जीवन भी संयमी, तेजस्वी, दिव्य, ब्रह्मप्राप्ति के लिए पुरुषार्थ करनेवाला हो – ऐसी मंगल कामना करते हुए ऋषियों और ऋषिपत्नियों को मन-ही-मन आदरपूर्वक प्रणाम करते हैं…

@आज दीनविषेश

!!ऋषीपंचमी !!

संसारात जन्माला आलेल्या यच्चयावत मनुष्य प्राण्यांवर चार प्रकारचे ऋण असते

#देव ऋण
#पितृ ऋण
#समाज ऋण
आणि
#ऋषी ऋण

सृष्टीच्या उगमापासुन ते आजवर ऋषीमुनींनी जगत् कल्याणाकरीताच आयुष्य खर्च केले
व आपल्या साठी अनमोल असा ठेवा जो कधीही न सरणारा जतन करून ठेवला
न सरे लुटीता मागे बहुत जनी !
जुनाट हे खानी उघङीली !!
ऋषी मुनी सिद्ध साधक संपन्न !
तिही हे जतन केले होते !!
फक्त आपल्या भारतातच नव्हे तर संपूर्ण विश्वात आपल्या ऋषीमुनींबद्दल आकर्षण आहे. अतीव आदर आहे. अशा या श्रेष्ठ, जेष्ठ, ज्ञानी ऋषींबद्दल आपणास वाटणारा आदर, निष्ठा, भक्ती व्यक्त करणे हेच ऋषीपंचमीचे प्रयोजन आहे.
गणपतीचे आगमन झाल्यानंतर दुसऱ्या दिवशी म्हणजेच भाद्रपद शुद्ध पंचमीला ऋषीपंचमीचे व्रत करतात. या दिवशी अजगातेपणी केलेल्या स्पर्शाचा दोष दूर करण्याकरीता अरुंधती, कश्यपादि ऋषींना प्रसन्न करण्यासाठी सप्तर्शीचे पूजन करतात. पूजा केल्यानंतर बैलांच्या श्रमाचे कोणतेही पदार्थ खात नाहीत. कंदमुळे खातात. ऋषीमुनी अरण्यात राहतात. अरण्यात उगवणारी कंदमुळे खाऊन ते आपले पोट भरतात. त्याची आठवण म्हणून आपण एक दिवस तरी नैसर्गिकरित्या तयार झालेले अन्न खावे व हा दिन साजरा करावा असा प्रघात आहे. आपल्या हिंदू संस्कृतीत कश्यप, अत्रि, भारद्वाज, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नी व वशिष्ठ ह्या ऋषीसप्तकाने
म्हणजेच
@सप्तश्रींनी आपल्यासाठी ज्ञानाचे घडे भरून ठेवले आहेत. अशा या थोर विभूतींनी दाखविलेल्या मार्गावरून आचरण
करण्याची कृतज्ञतापूर्वक प्रतिज्ञा करणे हाच ऋषीपंचमीचा उद्देश व संदेश आहे.

Source – WhatsApp

नम्र निवेदन – गणेशोत्सव मोठ्या उत्साहात साजरे होत आहेत. अशात सोशल मीडिया वर गणपती संबंधित बरीच माहिती मिळत आहे. प्रथा, परंपरा, विज्ञान, दंतकथा, समाजशास्त्र, अफवा आणि काय काय. यातील खर्‍या खोट्याची खात्री कोणच देऊ शकत नाही. पण ही विविध अन काही अर्थाने बहुमूल्य माहिती संग्रहीत राहिली पाहिजे असं आम्हाला वाटतं. नाहीतर आपण वाचून पुढे जातो. सकाळी वाचलेला मजकूर संध्याकाळी विसरून जातो. त्यामुळे आम्ही असा एक निर्णय घेतला आहे की, जी माहिती जशी मिळते ती तशीच्या तशी आम्ही प्रकाशित करू. अगदी नाव वगैरे सुद्धा! त्यामुळे वाचकांनी ह्या सगळ्याची नोंद घ्यावी अन आपल्या सुज्ञ बुद्धीने निर्णय घ्यावा. आम्ही केवळ माध्यम आहोत.

श्री गणपती स्थापना मुहूर्त

श्री गणपती स्थापना मुहूर्त

श्री गणपती स्थापना मुहूर्त :
दि. ५-९-१६ रोजी  गणेश चतुर्थी आहे.
सूर्योदाया पासून ते  संध्याकाली ९:०६ पर्यंत गणपती स्थापना करू शकता.
भद्रा प्रारंभ  सोमवार दि. ०५-०९-२०१६ ला सकाळी  ७:५९ ते संध्याकळी  ९:०६ पर्यंत  भद्रा आहेत. भद्रा काळात  गणपती  स्थापना करण्यास काहीही हरकत नाही.
तसेच सोमवार दि. ०५-०९-२०१६ ला  राहू काळ  सुध्दा  सोमवारी सकाळी ७:३० ते  ९:०० पर्यंत आहे.

त्यामुळे गणपती स्थापना सोमवार दि. ५-९-१६ रोजी  सकाळी ९:०१ ते  संध्याकळी ९:०६ पर्यंत  गणपती स्थापना आपल्या कुलाचारा प्रमाणे करावी. ( गणपती स्थापना करण्याकरीता  भद्रा निषिद्ध समजल्या जातात त्यामुळे भद्रा काळात गणपती स्थापना करण्यास काही हरकत नाही )

हि माहिती  विदर्भ  पंचांग श्री राजंदेकर  अकोला  व  महाराष्ट्रीय पंचांग श्री राजंदेकर  अकोला,तसेच  दाते पंचांग सोलापूर या  तीन  पंचांगांचा  अभ्यास करून दत्ता काटे (गुरुजी) यांनी स्वतः टाईप केले  आहे.9922839511(कृपया  माहिती  नावासह व नाव न बदलता शेअर करावे.या लहानश्या कृतीने तात्त्विक आनंद व नैतिक समाधान मिळते.)
🙏🏼🙏🏼🙏🏼श्री स्वामी समर्थ… 🙏🏼🙏🏼🙏

🚩🕉🚩🕉🚩🕉🚩🕉🚩🕉

( धर्मशास्त्र निर्णय )

गणपति विसर्जन.:

गर्भवती महिला घरात असता भाद्रपद शु. चतुर्थीस  बसवलेला गणपति विसर्जन न करण्याची काही ठिकाणी रुढ आहे ती शास्त्र संम्मत नाही . चतुर्थीला बसवलेला गणपति आपल्या कुलाचारा प्रमाणे ठरवलेल्या दिवशी विसर्जन करावा, वर्षभर तसाच ठेवु नये .

🚩🕉🚩🕉🚩🕉🚩🕉🚩🕉

गौरी ( महालक्ष्मी ) पूजन:

घरातील कोणाचा मृत्य झाल्यास
त्या वर्षी गौरी पूजन  आपल्या कुलाचारा प्रमाणेच करावे
काही मंडळी फक्त मुखवटे बसवितात, गौरी उभ्या करू नयेत अश्या सर्व प्रथा चुकीच्या आहेत
तसेच भाद्रपदात गौरी पूजन न करता दिवाळीत गौरी पूजन करतात हे हे शास्त्र संमत नाही
अश्या कुठल्याही रूढी परंपरा सुरु करू नयेत, याने आपल्या धर्माचा ऱ्हास होतो.

( धर्मशास्त्र निर्णय )

✍🏻✍🏻✍🏻✍🏻
श्री दत्ता काटे (गुरुजी)
विदर्भ,अकोला.
9922839511
🕉🚩🕉🚩🕉🚩🕉🚩🕉🚩🕉🚩
(कृपया  माहिती  नावासह व नाव न बदलता शेअर करावे.या लहानश्या कृतीने तात्त्विक आनंद व नैतिक समाधान मिळते.)हि माहिती  विदर्भ  पंचांग श्री राजंदेकर  अकोला  व  महाराष्ट्रीय पंचांग श्री राजंदेकर  अकोला,तसेच  दाते पंचांग सोलापूर या  तीन  पंचांगांचा  अभ्यास करून दत्ता काटे (गुरुजी) यांनी तयार केली  आहे.

नम्र निवेदन – गणेशोत्सव मोठ्या उत्साहात साजरे होत आहेत. अशात सोशल मीडिया वर गणपती संबंधित बरीच माहिती मिळत आहे. प्रथा, परंपरा, विज्ञान, दंतकथा, समाजशास्त्र, अफवा आणि काय काय. यातील खर्‍या खोट्याची खात्री कोणच देऊ शकत नाही. पण ही विविध अन काही अर्थाने बहुमूल्य माहिती संग्रहीत राहिली पाहिजे असं आम्हाला वाटतं. नाहीतर आपण वाचून पुढे जातो. सकाळी वाचलेला मजकूर संध्याकाळी विसरून जातो. त्यामुळे आम्ही असा एक निर्णय घेतला आहे की, जी माहिती जशी मिळते ती तशीच्या तशी आम्ही प्रकाशित करू. अगदी नाव वगैरे सुद्धा! त्यामुळे वाचकांनी ह्या सगळ्याची नोंद घ्यावी अन आपल्या सुज्ञ बुद्धीने निर्णय घ्यावा. आम्ही केवळ माध्यम आहोत.

ती एक अफवा!

ती एक अफवा!

#गणपती उत्सवाबद्धल अफवा

मित्रांनो थांबवा हा प्रकार.
गेल्या तीन चार दिवसांपासून ” गणपती का बसवतात ?”
या शीर्षकाची एक अत्यंत अशास्त्रीय तथा तर्कहीन पोस्ट सोशल मीडियात प्रचंड फिरत आहे. प्रवासात असल्याने त्यावर निरूपण करता आले नाही.

●मुळात हे वर्णन अशास्त्रीय या साठी की याला कुठल्याही शास्त्रीय ग्रंथात एकही आधार ज्ञात नाही. आजवर वाचलेल्या शेकडो गणेशग्रंथापैकी कोणत्याही ग्रंथात असा पुसटसाही उल्लेख नाही.

●दुसरे असे की यात तर्कशुद्धता ही नाही.

● एकतर देवतांना तहान, भूक ,थकवा ,उष्णतावृद्धी असे भौतिक विकार संभवतच नाहीत.

●देवतांना पाण्याची गरजच नसते. त्या तेजस तत्वाच्या असतात.

● उष्णता हा तेजाचा स्थाईगुण असल्याने बाहेरून काही वाढावी वा कोणत्या उपायांनी कमी करावी ही गरजच नसते.
( दूर्वांच्या बाबतीत अशी कथा आहे पण ती आपल्या मनात दूर्वांच्या उष्णताशामक गुणांची स्थापना करण्यासाठी आहे.
येथे तसा विषय नाही.)

●बरे मातीचा लेप लावल्याने मोरया अखडला असे तेथे वर्णन आहे. मग अशा अवघडलेल्या अवस्थेत लिखाण कसे केले ?

●मोरया फक्त लिहीत होते. बोलत तर महर्षी व्यास होते. मग उष्णता जास्त कोणाची वाढेल. या तर्काने लेप व्यासाच्या अंगावर करायला हवा ना ?

●दहा दिवस खाद्यपदार्थ तर खूप दिले पण पाणी नाही. ही कोणती पद्धती?एक दिवस तरी असे खाऊन पहा बरं.
दहा दिवसांत माती पूर्ण सुकली. मग म्हणे विसर्जन केले. सुकलेली माती झटकून काढाल की पाण्यात भिजवून?

● तात्पर्य यात ना शास्त्रीय संगती आहे ना तर्कसंगती. या सगळ्या उच्चतम आध्यात्मिक अर्थाने युक्त कथांचा असा विपर्यास कृपया करू नका. पसरवून आपल्याच दिव्य संस्कृतीबाबत गैरसमज पसरवू नका.

● मृत्तिकामूर्ती का तर सगळ्या भौतिक निर्मिती मधील सगळ्यात अंतिम घटक आहे माती. त्या कणाकणात भगवान पाहणे ही पार्थिव पूजा आहे. कालवर पायदळी तुडवली जात असलेली माती मोरयाच्या रूपाचा स्पर्श होताच डोक्यावर घेतली जाते.तसा मोरयाच्या सेवेने हा देह आणि नामाने, उपासनेने मन मंगलमय करणे ही आहे मंगलमूर्तीची पूजा.

● विसर्जन का ? तर मूर्तीच्या रूपाकर्षणात अडकणेही साधकासाठी अयोग्यच आहे. मूर्ती हे माध्यम आहे अमूर्तप्रत जाण्याचे. त्यामुळे अमूर्ता साठी मूर्त सोडणे हे विसर्जन.

● जलातच का ? तर पृथ्वी तत्वाच्या वरचे तत्व आहे जल. पार्थिवाचे जलात , जलाचे वायूत , वायूचे तेजात अशा रूपात अंती आत्मरूपाचे परमात्मरूपात विलीनीकरण करण्याच्या दिव्य साधनेचा आरंभ आहे विसर्जन.
खूप काही आहे सांगण्या सारखे. पण सध्या पुरे.

मित्रांनो अभ्यास करा. समजून घ्या. विनाकारणच कशावरही विश्वास ठेऊ नका. विचार न करता पोस्टही करू नका.
@लेखक – प्रा.स्वानंद पुंड शास्त्री

नम्र निवेदन – गणेशोत्सव मोठ्या उत्साहात साजरे होत आहेत. अशात सोशल मीडिया वर गणपती संबंधित बरीच माहिती मिळत आहे. प्रथा, परंपरा, विज्ञान, दंतकथा, समाजशास्त्र, अफवा आणि काय काय. यातील खर्‍या खोट्याची खात्री कोणच देऊ शकत नाही. पण ही विविध अन काही अर्थाने बहुमूल्य माहिती संग्रहीत राहिली पाहिजे असं आम्हाला वाटतं. नाहीतर आपण वाचून पुढे जातो. सकाळी वाचलेला मजकूर संध्याकाळी विसरून जातो. त्यामुळे आम्ही असा एक निर्णय घेतला आहे की, जी माहिती जशी मिळते ती तशीच्या तशी आम्ही प्रकाशित करू. अगदी नाव वगैरे सुद्धा! त्यामुळे वाचकांनी ह्या सगळ्याची नोंद घ्यावी अन आपल्या सुज्ञ बुद्धीने निर्णय घ्यावा. आम्ही केवळ माध्यम आहोत.

गणपतीला प्रिय कमळ

गणपतीला प्रिय कमळ

गणपतीला प्रिय कमळ

#Lotus   || कमळ  || गणपतीचे आवडते फुल  ||

गणपतीला कमळ प्रिय आहे म्हणून पूजेत कमळ वाहण्याची प्रथा आहे माझ्या अभ्यासात असे लक्षात आले की कमळ पित्तशामक व ह्रूद्य आहे म्हणजे हार्टला उपयोगी आहे. कमळामुळे क्षयातील ताप कमी होतो ,बायकांच्या रक्तप्रदरावर(जास्त दिवस ब्लिडींग होणे)  कमळ उपयोगी आहे.हार्टवर कमळ जबरदस्त उपयोगी आहे.

Image result for कमळ
१९८६सालची गोष्ट. श्री.    चौबळ (वय७२)ह्मानी मला सांगितले की डॉ क्टरानी सांगितले आहे की त्यांचे(चौबळाचे)हार्ट७५%  काम करत नाही. फक्त२५%च काम करते आहे  मी त्यांना जमेल तेव्हा ताजी कमळे खायला दिली. नंतर कमळे सुकवूनकेलेल्या गोळ्या दिल्या. चार महिन्यानी एक दिवस मला सकाळी९वाजता चौबळांचा फोन आला.”ताप आल्यामुळे पूजा नर्सिंग होम मधे आहे. आज सकाळी पावणे आकरा वाजता येऊन भेटा.’ मी म्हटले”अहो सकाळी१०-४५ला शक्य नाही , वाँटर प्रुफिंगसाठी माणसाना कामाला लावायला जायचे आहे. १२ वाजता येतो .’तेम्हणाले “नाही १०-४५लाच या. बाकी मला माहिती नाही ‘आणि फोन ठेवून दिला. मी पावणे आकराला  नाईलाने गेलो. चौबळानी मला बसयला सांगितले .व मी सांगे पर्यंत उठायचे नाही असे सांगितले.मी वैतागून बसून राहिलो कामे दिसत होती. पण इलाज नव्हता. तेव्हड्यात डॉ क्टर आले. त्यांनी चौबळाना तपासले. ठीक आहे म्हणून जाऊ लागले. चौबळानी डॉ ना विचारले हार्ट कसे आहे? त्यावर डॉ क्टर म्हणाले चौबळ तुमचे हार्ट१००%काम करते आहे. किती वेळा सांगू. का लिहून देऊ. आणि डॉ क्टर गेले. नंतर चौबळ मला म्हणाले माझे हार्ट१००% काम करत आहे हे मला तुम्हाला डॉ क्टरांच्या तोंडून ऐकायचे होते. म्हणून त्रास दिला. कारण हे तुमच्या  कमळाच्या गोळ्यामुळे झाले. मी गेली दहा वर्षे डॉ च्या गोळ्या खाल्या पण फायदा नव्हता.

आपल्या पूर्वजानी गणपतीला कमळ आवडते सांगून सर्वसामान्याचे आरोग्य राखण्याचा प्रयत्न केला. देवाला जे प्रिय ते माणसाला उपयुक्त! त्यांनी धंदा केला नाही म्हणून ते अडाणी होते  का?

मला वाटते दर वर्षी गणपतीला कमळ वाहून झाल्यावर दुसरे दिवशी ते कमळ पाण्यात २४तास भिजत ठेवावे .नंतर ते पाणी सर्वानी प्यावे. म्हणजे वर्ष भर हार्ट सेफ राहयाला मदत होईल.  ज्यांना हार्टचा त्रास आहे त्यांनी रोज कमळाचे सरबत करून प्यावे फायदा होण्याची शक्यता आहे. किमान त्रास नक्की नाही.

लेखक – अरविंद जोशी (B.Sc.)
9421948894
हा मेसेज फाँर्वड करताना कोणताही बदल करु नये

नम्र निवेदन – गणेशोत्सव मोठ्या उत्साहात साजरे होत आहेत. अशात सोशल मीडिया वर गणपती संबंधित बरीच माहिती मिळत आहे. प्रथा, परंपरा, विज्ञान, दंतकथा, समाजशास्त्र, अफवा आणि काय काय. यातील खर्‍या खोट्याची खात्री कोणच देऊ शकत नाही. पण ही विविध अन काही अर्थाने बहुमूल्य माहिती संग्रहीत राहिली पाहिजे असं आम्हाला वाटतं. नाहीतर आपण वाचून पुढे जातो. सकाळी वाचलेला मजकूर संध्याकाळी विसरून जातो. त्यामुळे आम्ही असा एक निर्णय घेतला आहे की, जी माहिती जशी मिळते ती तशीच्या तशी आम्ही प्रकाशित करू. अगदी नाव वगैरे सुद्धा! त्यामुळे वाचकांनी ह्या सगळ्याची नोंद घ्यावी अन आपल्या सुज्ञ बुद्धीने निर्णय घ्यावा. आम्ही केवळ माध्यम आहोत.

ती एक अफवा!

श्री गणेश प्राणप्रतिष्ठापणा

श्री गणेश प्राणप्रतिष्ठापणा

#प्राणप्रतिष्ठापणा   #गणपती कसा बसवावा   #गणेश पुजा   #गणेश आरती

गणेश चतुर्थी जवळ आली आहे. आजच्या धावपळीच्या जगात अन कामाच्या व्यापात वेळ काढून आपण श्रींची अतिशय मंनापासून स्थापना अन पुजा करतो. आजकाल भटजी भेटणे अवघड झाले असल्याने अनेकजण घरीच पुजा करतात. मंनापासून केलेली भक्ति ही सर्वोत्तम असते, पण तरीही काहींना रुखरुख वाटते की शास्त्रोक्त पद्धतीने पुजा झाली नाही. त्यांच्यासाठी ही सगळी माहिती. आपल्या सर्वांच्या सोईसाठी श्रीगणेशाची पूजा पाठवीत आहे तरी ज्यांच्या कडे गुरूजी उपलब्ध होत नाहीत त्यांना सहजपणे करता येईल अशी श्रीगणेश पूजन पाठवीत आहे

#श्री गणेश प्राणप्रतिष्ठा साहित्य
हळद, कुंकू, अक्षता, गुलाल, अष्टगंध ( चंदन पावडर ), अबीर, सुपारी १०, खारीक ५, बदाम ५, हळकुंड ५, अक्रोड ५, ब्लाउज पीस १,
कापसाची वस्त्रे (गेजवस्त्र), जानवी जोड २, पंचा १, तांदूळ, तुळशी बेल दुर्वा, फुले, पत्री, हार १, आंब्याच्या डहाळी, नारळ २, फळे ५,
विड्याची पाने २५, पंचामृत, कलश २, ताह्मण १, संध्यापळी, पंचपात्र, सुटे रुपये १०, नैवेद्याची तयारी, समई, वाती, निरांजन, कापूर

गणेशाची मूर्ती आदल्या दिवशी आणून ठेवावी. गुरूजी येण्यापूर्वी मूर्ती मखरात ठेवावी, सर्व पूजेचे साहित्य तयार ठेवावे बसण्यासाठी आसन किंवा बेडशीट असावी.

#पूजेसंबंधिच्या काही सूचना

श्रीगणेशाचे पूजन करताना शुचिर्भूत असावे,घरात वाद विवाद न करता प्रसन्नपणे सर्वांनी एकत्र असावे.पूजा करणारी व्यक्ती यज्ञोपवीत(जानवे) घातलेले असावे. देवास काहीही समर्पण करत असताना ते उजव्या हातानेच वहावे.मूर्ती वर पाणी, पंचामृत, अर्घ्य वाहताना फुलाने किंवा दुर्वांनी वहावे.वडीलधाऱ्यांपैकी एकाने पूजा सांगावी. त्यांच्या पेक्षा लहान व्यक्तीने पूजा करावी 🙏🏻🙏🏻🙏🏻

#पार्थिवगणेशपूजा प्रारंभ:

प्रथम कपाळी तिलक धारण करून आचमन करावे देवापुढे पानसुपारीचा विडा ठेवावा देवास नमस्कार करून वडीलधाऱ्यांचे आशीर्वाद घ्यावेत आणि पुजेला प्रारंभ करावा.

खालीलप्रमाणे प्रत्येक देवतेचे स्मरण करून नमस्कार करावा

ॐ श्रीमन्महागणपतये नम:॥
ॐइष्ट देवताभ्यो नमः ||
ॐकुल देवताभ्यो नमः ||
ॐग्राम देवताभ्यो नमः ||
ॐवास्तु देवताभ्यो नमः ||
ॐगुरू देवताभ्यो नम:॥

नंतर हातात अक्षता घेऊन श्रीगणेशाचे मनात स्मरण करावे आणि खालीलप्रमाणे मंत्र म्हणावेत

सुमुखश्च एकदंतश्च कपिलो गजकर्णकः||
लंबोदरश्च विकटो विघ्ननाशो गणाधिपः||
धुम्रकेतुर् गणाध्यक्षो भालचंद्रो गजाननः||
द्वादशैतानि नामानी यःपठेद् शृणुयादपि ||
विद्यारंभे विवाहेच प्रवेशे निर्गमे तथा ||
संग्रामे संकटे चैव विघ्नस्तस्य न जायते ||

अक्षता श्रीगणेशाच्या पायांवर वहाव्यात. नंतर उजव्या हातात दोन पळ्या पाणी घेऊन त्यात गंध अक्षता फुले घेऊन खालीलप्रमाणे संकल्प म्हणावा रिकाम्या जागी आपल्या नाव गोत्राचा उच्चार करावा…

श्रीमद्भगवतो महापुरुषस्य..शालिवाहनशके मन्मथ नामसंवत्सरे, दक्षिणायने, वर्षा ऋतौ, भाद्रपद मासे, शुक्लपक्षे, चतुर्थ्यां तिथौ, बृहस्पति वासरे, स्वाती दिवस नक्षत्रे, तुला स्थिते वर्तमाने चंद्रे, सिंह स्थिते श्रीसूर्ये, सिंह स्थिते श्रीदेवगुरौ, शुभपुण्यतिथौ….॥

मम आत्मन: श्रुतिस्मृति-पुराणोक्त फलप्राप्त्यर्थं श्रीपरमेश्वर प्रीत्यर्थं………..गोत्रोत्पन्नाय ……..शर्माणं अहं अस्माकं सकलकुटुंबानां सपरिवाराणां समस्त शुभफल प्राप्त्यर्थं प्रतिवार्षिक विहितं {पार्थिवसिद्धिविनायक} देवता प्रीत्यर्थं यथाज्ञानेन यथामिलित उपचार द्रव्यै: प्राणप्रतिष्ठापन पूर्वक ध्यानआवाहनादि षोडश उपचार पूजन अहं करिष्ये॥

पाणी ताह्मणात सोडावे. पुन्हा पाणी हातात घेऊन खालीलप्रमाणे उच्चार करावा.

आदौ निर्विघ्नता सिद्ध्यर्थं महागणपति स्मरणं, शरीर शुद्ध्यर्थं षडंगन्यासं कलश, शंख, घंटा, दीप पूजनं च करिष्ये॥

ताह्मणात पाणी सोडावे.नंतर श्रीगणेशाचे स्मरण करून कलश,शंख,घंटा,दिवा समई यांची पूजा करावी गंध, अक्षता, फुले, हळद कुंकू वहावे

॥प्राणप्रतिष्ठा॥

पुढीलप्रमाणे उच्चार करून मुर्तीच्या नेत्रांना दुर्वांनी तूप लावावे दोन्हीही हातांनी मूर्ती वर छाया करावी

अस्यां मृन्मयमूर्तौ प्राणप्रतिष्ठापने विनियोग:॥
॥ॐ आं -हीं क्रों॥ अं यं रं लं वं शं षं सं हं ळं क्षं अ:॥ क्रों -हीं आं हंस: सोहं॥
अस्यां मूर्तौ १ प्राण २ जीव ३ सर्वेंद्रियाणि वाङ् मन:त्वक् चक्षु श्रोत्र जिव्हा घ्राण पाणि पाद पायूपस्थानि इहैवागत्य सुखं चिरं तिष्ठंतु स्वाहा॥

नमस्कार करून उजवा हात मूर्ती वर ठेवावा डावा हात स्वतःच्या हृदयास स्पर्श करून खालीलप्रमाणे उच्चार करावा

गर्भाधानादि षोडष संस्कार सिद्ध्यर्थं षोडष प्रणवावृती: करिष्ये॥
आणि श्रीगणेशास स्पर्श करून मनात १६वेळा “ॐ” म्हणावे नंतर श्रीगणेशाच्या नेत्रांना तूप लावावे.
ॐअस्यै प्राणा: प्रतिष्ठंतु अस्यै प्राणा:क्षरंतु च।
अस्यै देवत्वमर्चायै मामहेति च कश्चन॥

श्रीगणेशाचे ध्यानं करावे

ॐएकदंतं शूर्पकर्णं गजवक्त्रं चतुर्भुजं।
पाशांकुशधरं देवं ध्यायेत्सिद्धिविनायकं॥

श्रीगणेशाच्या पायांवर अक्षता वहाव्यात

ॐआवाहयामि विघ्नेश सुरराजार्चितेश्वर।
अनाथनाथ सर्वज्ञ पूजार्थं गणनायक॥

श्रीगणेशास अक्षता वाहून सिंहासन अर्पण करत आहोत अशी कल्पना करावी

ॐनानारत्न समायुक्तं कार्तस्वरविभूषितम्।
आसनं देवदेवेश प्रीत्यर्थं प्रतिगृह्यताम्॥

श्रीगणेशाच्या चरणांवर दुर्वा किंवा फुलाने पाणी  शिंपावे

ॐपाद्यं गृहाण देवेश सर्वक्षेमसमर्थ भो।
भक्त्या समर्पितं तुभ्यं लोकनाथ नमोस्तु ते॥

श्रीगणेशाच्या चरणांवर गंध फुल अक्षता यांनी युक्त  पाणी वहावे

ॐनमस्ते देव देवेश नमस्ते धरणीधर।
नमस्ते जगदाधार अर्घ्यं न: प्रतिगृह्यताम॥

ताह्मणात ४वेळा पाणी सोडावे

ॐकर्पूरवासितं वारि मंदाकिन्या:समाहृतम्।
आचम्यतां जगन्नाथ मया दत्तं हि भक्तित:॥

श्रीगणेशाच्या मूर्तीवर पाणी शिंपावे

ॐगंगादिसर्वतीर्थेभ्यो मया प्रार्थनया हृतम्।
तोयमेतत्सुखस्पर्शं स्नानार्थं प्रतिगृह्यताम्॥

श्रीगणेशाच्या चरणांवर पंचामृत वहावे

ॐपंचामृत मयोनीतं पयः दधी घृतं मधु
शर्करा सह संयुक्तं स्नानार्थ प्रतिगृह्यताम्

श्रीगणेशास शुद्धोदक वहावे

ॐश्रीगणेशाय नमः शुद्धोदकं समर्पयामी

श्रीगणेशास अक्षता वहाव्यात

ॐश्रीगणेशाय नमः सुप्रतिष्ठितमस्तु॥

श्रीगणेशास वस्त्रे वहावीत

ॐसर्वभूषाधिके सौम्ये लोकलज्जानिवारणे।
मयोपपादिते तुभ्यं वाससी प्रतिगृह्यताम्।

श्रीगणेशास यज्ञोपवीत वहावे

ॐदेवदेव नमस्तेतु त्राहिमां भवसागरात्।
ब्रह्मसूत्रं सोत्तरीयं गृहाण परमेश्वर॥

श्रीगणेशास गंध लावावे

ॐश्रीखंडं चंदनं दिव्यं गंधाढ्यं सुमनोहरम्।
विलेपनं सुरश्रेष्ठ चंदनं प्रतिगृह्यताम्॥

श्रीगणेशास अक्षता वहाव्यात

ॐअक्षतास्तंडुला:शुभ्रा:कुंकूमेन विराजिता:।
मया निवेदिता भक्त्या गृहाण परमेश्वर॥

श्रीगणेशास हळद वहावी

ॐहरिद्रा स्वर्णवर्णाभा सर्वसौभाग्यदायिनी।
सर्वालंकारमुख्या हि देवि त्वं प्रतिगृह्यताम्॥

श्रीगणेशास कुंकू वहावे

ॐहरिद्राचूर्णसंयुक्तं कुंकुमं कामदायकम्।
वस्त्रालंकारणं सर्वं देवि त्वं प्रतिगृह्यताम्॥

श्रीगणेशास शेंदूर वहावा

ॐउदितारुणसंकाश जपाकुसुमसंनिभम्।
सीमंतभूषणार्थाय सिंदूरं प्रतिगृह्यताम्॥

श्रीगणेशास गुलाल अबीर वहावे
ॐज्योत्स्नापते नमस्तुभ्यं नमस्ते विश्वरूपिणे।
नानापरिमलद्रव्यं गृहाण परमेश्वर॥

श्रीगणेशास फुले,हार,कंठी,दुर्वा  वहावे
ॐमाल्यादीनि सुगंधीनि मालत्यादीनि वै प्रभो।
मया हृतानि पूजार्थं पुष्पाणि प्रतिगृह्यताम्॥

श्रीगणेशाच्या प्रत्येक अवयवांवर अक्षता वहाव्यात
॥अथ अंग पूजा॥
ॐगणेश्वराय नम:-पादौ पूजयामि॥(पाय)
ॐविघ्नराजाय नम:-जानुनी पू०॥(गुडघे)
ॐआखुवाहनाय नम:-ऊरू पू०॥(मांड्या)
ॐहेरंबाय नम:-कटिं पू०॥ (कंबर)
ॐलंबोदराय नम:-उदरं पू०॥ (पोट)
ॐगौरीसुताय नम:-स्तनौ पू०॥(स्तन)
ॐगणनायकाय नम:- हृदयं पू॥(हृदय)
ॐस्थूलकर्णाय नम:-कंठं पू०॥(कंठ)
ॐस्कंदाग्रजाय नम:-स्कंधौ पू०॥(खांदे)
ॐपाशहस्ताय नम:-हस्तौ पू०॥(हात)
ॐगजवक्त्राय नम:-वक्त्रं पू०॥(मुख)
ॐविघ्नहत्रे नम:-ललाटं पू०॥(कपाळ)
ॐसर्वेश्वराय नम:- शिर:पू०॥(मस्तक)
ॐगणाधिपाय नम:-सर्वांगं पूजयामि॥
(सर्वांग)

श्रीगणेशास विविध पत्री अर्पण कराव्यात
अथ पत्र पूजा:-
ॐसुमुखायनम:-मालतीपत्रं समर्पयामि॥(मधुमालती)
ॐगणाधिपायनम:-भृंगराजपत्रं॥(माका)
ॐउमापुत्रायनम:-बिल्वपत्रं॥(बेल)
ॐगजाननायनम:-श्वेतदूर्वापत्रं॥(पांढ-यादूर्वा)
ॐलंबोदरायनम:-बदरीपत्रं॥(बोर)
ॐहरसूनवेनम:-धत्तूरपत्रं॥(धोत्रा)
ॐगजकर्णकायनम:-तुलसीपत्रं॥(तुळस)
ॐवक्रतुंडायनम:-शमीपत्रं॥(शमी)
ॐगुहाग्रजायनम:-अपामार्गपत्रं॥(आघाडा)
ॐएकदंतायनम:-बृहतीपत्रं॥(डोरली)
ॐविकटायनम:-करवीरपत्रं॥(कण्हेरी)
ॐकपिलायनम:-अर्कपत्रं॥(मांदार)
ॐगजदंतायनम:-अर्जुनपत्रं॥(अर्जुनसादडा)
ॐविघ्नराजायनम:-विष्णुक्रांतापत्रं॥(विष्णुक्रांत)
ॐबटवेनम:-दाडिमपत्रं॥(डाळिंब)
ॐसुराग्रजायनम:-देवदारुपत्रं॥(देवदार)
ॐभालचंद्रायनम:-मरुपत्रं॥(पांढरा मरवा)
ॐहेरंबायनम:-अश्वत्थपत्रं॥(पिंपळ)
ॐचतुर्भुजायनम:-जातीपत्रं॥(जाई)
ॐविनायकायनम:-केतकीपत्रं॥(केवडा)
ॐसर्वेश्वरायनम:-अगस्तिपत्रं॥(अगस्ति)

श्रीगणेशास धूप,अगरबत्ती ओवाळावी

ॐवनस्पतिरसोद्भूतो गंधाढ्यो गंधउत्तम:।
आघ्रेय:सर्वदेवानां धूपोयं प्रतिगृह्यताम्॥

श्रीगणेशास दीप,निरांजन ओवाळावे

ॐआज्यंच वर्तिसंयुक्तं वह्निना योजितं मया।
दीपं गृहाण देवेश सर्वक्षेमसमर्थ भो:॥

श्रीगणेशास नैवेद्य,प्रसाद समर्पण करावा

ॐशर्कराखंडखद्यानी दधिक्षीरघृतानिच।
आहारं भक्ष्यभोज्यं च नैवेद्यं प्रतिगृह्यताम्॥
श्रीगणेशास विडा अर्पण ॐकरावापूगीफलं महद्दिव्यं नागवल्लीदलैर्युतं।
कर्पूरैलासमायुक्तं तांबूलं प्रतिगृह्यताम्॥

श्रीगणेशाच्या समोरील विड्यावर दक्षिणा ठेवावी

ॐहिरण्यगर्भ गर्भस्थं हेमबीजं विभावसो:।
अनंतपुण्यफलद मत:शातिं प्रयच्छ मे॥
श्रीगणेशाच्या समोरील नारळावर पळीभर पाणीq सोडावे आणि त्यावर एक फुल वहावे
ॐइदं फलं मयादेव स्थापितं पुरतस्तव।p
तेन मे सुफलावाप्तिर्भवेज्जन्मनि जन्मनि॥

खालीलप्रमाणे श्रीगणेशास दोन-दोन दुर्वा वहाव्यात
दूर्वायुग्म पूजा-
ॐ गणाधिपायनम:-दूर्वायुग्मं समर्पयामि॥
ॐ उमापुत्रायनम:-दूर्वायुग्मं ०॥
ॐ अघनाशनायनम:-दूर्वायुग्मं ०॥
ॐ विनायकायनम:-दूर्वायुग्मं ०॥
ॐ ईशपुत्रायनम:-दूर्वायुग्मं०॥
ॐ सर्वसिद्धिप्रदायकायनम:-दूर्वायुग्मं ०॥
ॐ एकदंतायनम:-दूर्वायुग्मं ०॥
ॐ इभवक्त्रायनम:-दूर्वायुग्मं ०॥
ॐ आखुवाहनायनम:-दूर्वायुग्मं ०॥
ॐ कुमारगुरवेनम:-दूर्वायुग्मं ०॥

श्रीगणेशाची आरती करावी

स्वतः भोवती प्रदक्षिणा करावी

ॐयानि कानि च पापानि जन्मांतरकृतानि च।
तानि तानि विनश्यंति प्रदक्षिण पदे पदे॥

श्रीगणेशास नमस्कार करावा

ॐनमस्ते विघ्नसंहर्त्रे नमस्ते ईप्सितप्रद।
नमस्ते देवदेवेश नमस्ते गणनायक॥

श्रीगणेशाची प्रार्थना करावी

ॐविनायकगणेशान सर्वदेवनमस्कृत।
पार्वतीप्रिय विघ्नेश मम विघ्नान्निवारय॥i

एक पळीभर पाणी ताह्मणात सोडावे
ॐअनेन मया यथाज्ञानेन कृत पूजनेन तेन श्रीसिद्धिविनायक:प्रीयताम्॥

गणपती बसवताना अनेक परंपरा पाळाव्या लागतात. त्यासंबंधी शास्त्रीय माहिती.

#गणपती का बसवतात?

आपण सगळे दर वर्षी गणपती बसवतो पण का बसवतो याचे कारण कोणालाही माहीत नाही. आपल्या धर्म ग्रंथानुसार भगवान वेद व्यास ऋषि यांनी महाभारत हे महाकाव्य रचले, परन्तु त्यांना त्याचे लिखाण करणे शक्य होत नव्हते म्हणून त्यांनी श्री गणेशाची आराधना केली आणि गणपती ला महाभारत लिहिन्याची विनंती केली. त्या वेळी गणपती ने होकार दिला. हे लिखाण दिवस रात्र चालेल आणि त्या मुळे गणपती ला थकवा येईल, आणि पाणि ही वर्ज्य होते अशा वेळी गणपतीच्या शरीराचे तापमान वाढू नए म्हणून व्यास यांनी श्री गणपती ला मृत्तिकेचे म्हणजे मातीचे लेपन केले आणि भाद्रपद शुक्ल चतुर्थीला गणपती ची यथा सांग पूजा केली. माती चे लेपन केले म्हणून गणपती अकडून गेला म्हणून याला पार्थिव गणेश असे नाव पडले. हे लिखाण दहा दिवस चालले. अनंत चतुर्दशीला हे लिखाण संपल्यावर व्यास यांनी गणपती कड़े पाहिले असता त्याच्या शरीराचे तापमान खुप वाढले होते. हे तापमान कमी व्हावे आणि गणपती च्या अंगावरची माती निघावी म्हणून व्यासांनी गणपती ला पाण्यात शिरवले. या दहा दिवसात व्यासांनी गणपती ला खाण्यास वेगवेगळे पदार्थ दिले. तेव्हा पासून गणपती बसवण्याची प्रथा पडली. या काळात गणपती ला आवडणारे पदार्थ नैवेद्य म्हणून दाखवताे.

#नैवेद्य म्हणजे काय?

देवाला “निवेदनीय” असे जे द्रव्य ते द्रव्य म्हणजे नैवेद्य होय.

म्हणजे ईश्वराला अर्पण करता येण्यासारखी, त्याला देता येण्यासारखी खाद्य वस्तू, खाद्य पदार्थ म्हणजे नैवेद्य असे आपण म्हणू या.

तंत्रसार या ग्रंथात पुढे दिल्याप्रमाणे नैवेद्य हा पाच प्रकारचा असावा किंवा असू शकतो.

त्यात म्हंटले आहे की “जे निवेदनीय असेल ते प्रशस्त आणि पवित्र असावे. ते भक्षणाला योग्य असावे आणि पाच प्रकारचे असावे.
त्यालाच “नैवेद्य” म्हणतात.

1) भक्ष्य- गिळता येण्यासारखे,
2) भोज्य- चावून खाता येईल असे,
3) लेह्य- चाटता येईल असे,
4) पेय- पिता येईल असे आणि
5) चुष्य- चोखता येईल …..

असे ते पाच प्रकार आहेत.

असा हा पंचविध नैवेद्य देवाची पूजा करून त्याला समर्पावा.”

तंत्रासारातील मूळ श्लोक पुढील प्रमाणे-

निवेदनीय यद द्रव्यं, प्रशस्तं प्रयतं तथा |
तद भक्ष्यार्हम पंचविधं नैवेद्यमिति कथ्यते |
भक्ष्यं, भोज्यं च लेह्यं च, पेयं चुष्यं च पंचमम |
सर्वत्र चैतनैवेद्यमाराध्यास्यै निवेदयेत ||

विष्णूला दुधभात,
शिवाला दहीभात,
गणपतीला मोदक अथवा गूळखोबरे,
सूर्याला गूळभात आणि
देवीला सांजा [तिखट सांजा नाही. गोडाचा सांजा म्हणजेच शिरा. – पहा सांज्याच्या साटोऱ्या ] किंवा श्रीखंड प्रिय आहे.

दुध आणि फळे सर्व देवांना प्रिय आहेत.

नैवेद्य दाखवताना देवापुढे चौकोनी मंडळ करून त्यात पुन्हा X असे चिन्ह करून मग त्याच्या वर नैवेद्याचे ताट, भांडे, पात्र ठेऊन मग नैवेद्य दाखवावा.

या पात्रावर तुलसीपत्र ठेऊन मगच तो नैवेद्य देवाला अर्पण करावा.

तुलसीपत्र ठेवले की माझा यावरचा अधिकार संपला आहे आणि आता हे पूर्णत: तुझे आहे हा भाव व्यक्त होतो आणि आपला अधिकार संपतो.

सोने, रूपे, तांबे, दगड, कमलपत्र आणि यज्ञीय लाकूड यापैकी एका पात्रात ठेऊन नैवेद्य दाखवावा असे सांगितले गेलेले आहे.

नैवेद्य देवाच्या उजव्या हाताला ठेवावा.

डाव्या हाताला ठेवल्यास तो अभक्ष्य म्हणजे खाण्यास अयोग्य होतो.

तुलसीपत्र, दुर्वा किंवा पुष्प यांनी नैवेद्याचे प्रोक्षण करावे.

म्हणजे यांनी नैवेद्यावर पाणी शिंपडावे म्हणजे नैवेद्य शुद्ध आणि दाखवण्यास, अर्पण करण्यास योग्य होतो.

मग नैवेद्याचे पात्रा भोवती डावीकडून उजवी कडे असे आपल्या उजव्या हाताने पाणी सोडत मंडल करत यावे.

नंतर “प्राणाय स्वाहा, अपानाय स्वाहा, व्यानाय स्वाहा, उदानाय स्वाहा, समानाय स्वाहा, ब्रह्मणे स्वाहा” असे म्हणत म्हणत नैवेद्याचा घास देवाच्या मुखाकडे न्यावा.

त्यावेळी आपला डावा हात आपल्या हृदया जवळ असावा, मान झुकलेली असावी.

असे करून झाले की “मध्ये पानीयं समर्पयामि” असे म्हणून उदक द्यावे.

म्हणजे पाणी द्यावे म्हणजे पाणी जवळ न्यावे अथवा ताम्हनात सोडावे.

मग पुन्हा वरचा हा स्वाहा मंत्र म्हणत म्हणत ज्या देवतेला तो नैवेद्य दाखवायचा असेल त्या देवतेचे नाव घेत “(देवताभ्यो )शिवाय नम: नैवेद्यं समर्पयामि” असे म्हणावे आणि ताम्हनात उदक सोडावे.

[उदक म्हणजे पाणी] महानैवेद्य हा पुरण, वरण, पक्वान्न, भाज्या, कोशिंबिरी इत्यादी षड्रस अन्नाचा असावा.

नैवेद्य दाखवून झाल्यावर देवाची आरती करावी.

नैवेद्य दाखवून झाला की जो पदार्थ असेल त्याचे “प्रसादात” रुपांतर होते.

त्यामुळे मी देवाला प्रसाद दाखवतो आहे असे म्हणता येत नाही तर मी देवाला नैवेद्य दाखवतो आणि तुला त्याचा “प्रसाद” देतो हे योग्य आहे.

देवाला नैवेद्य दाखवून झाल्यावर आपण तो लगेच स्वत:ही खाऊ नये आणि इतरांना लगेच वाटू सुद्धा नये.

थोडावेळ तो देवापुढे तसाच ठेवा. हां, पण झुरळे, पाली, उंदीर, माशा, मुंग्या यांचा त्याला उपद्रव होत नाही ना हे पाहणे अगत्याचे आहे हे सांगायला नकोच.

आपल्याला जर प्रत्यक्ष नैवेद्य दाखवता येत नसेल तर आपण मानस पूजा करून त्यामध्ये आपल्याला हवा तो नैवेद्य प्रभूला अर्पण करू शकतो.

आणि या मानस पूजेमध्ये प्रचंड शक्ती आहे. अगदी प्रत्यक्ष पूजेपेक्षाही. कारण आपण त्यावेळेला देवाशी पूर्णत: एकरूप होऊन जातो.
मनाला प्रयत्न करून मानस पूजेचे चित्र रंगवावे लागते. आणि मनाला मग हळूहळू असा हा शांतीरूप आकार यायला लागतो.
आणि मग आपले जीवनच पवित्र, सुगंधी बनून जाते. आपला देह हा देवाचे मंदिर होतो आणि आत आत्मा परमेश्वर आहे हे कळायला लागते.

||गणपती बाप्पा मोरया||

नम्र निवेदन – गणेशोत्सव मोठ्या उत्साहात साजरे होत आहेत. अशात सोशल मीडिया वर गणपती संबंधित बरीच माहिती मिळत आहे. प्रथा, परंपरा, विज्ञान, दंतकथा, समाजशास्त्र, अफवा आणि काय काय. यातील खर्‍या खोट्याची खात्री कोणच देऊ शकत नाही. पण ही विविध अन काही अर्थाने बहुमूल्य माहिती संग्रहीत राहिली पाहिजे असं आम्हाला वाटतं. नाहीतर आपण वाचून पुढे जातो. सकाळी वाचलेला मजकूर संध्याकाळी विसरून जातो. त्यामुळे आम्ही असा एक निर्णय घेतला आहे की, जी माहिती जशी मिळते ती तशीच्या तशी आम्ही प्रकाशित करू. अगदी नाव वगैरे सुद्धा! त्यामुळे वाचकांनी ह्या सगळ्याची नोंद घ्यावी अन आपल्या सुज्ञ बुद्धीने निर्णय घ्यावा. आम्ही केवळ माध्यम आहोत.

ती एक अफवा!

अध्यात्म, आयुर्वेद आणि औषधे

अध्यात्म, आयुर्वेद आणि औषधे

{{ COPY }}

वेदांतील प्राण्यांची किॅवा अवयवांची नावे ही आयुर्वेदिक औषधी वनस्पतींची नावे आहेत.

वेदांमध्ये(संहिताभागात) पशुहत्या किॅवा मांसभक्षण आहे असा मिथ्या आरोप करणारे तथाकथित विद्वान नेहमी वेदांतील पशुंची किॅवा त्यांच्या अवयवांची नावे पुढे करतात.
वेदांत #ऋषभ, #गौ, #श्वान, #हस्ति, #अज असा शब्द आढळला की लगेचच त्याचा बैल,गाय, कुत्रा, हत्ती किॅवा बोकड असा बालिश अर्थ काढून त्याची किॅवा त्याच्या अवयवांची हत्या असा सोयीस्कर अर्थ काढून मोकळे होतात हे लोक. पण ही नावे त्या पशुंची किॅवा त्यांच्या अवयवांची नसून तीच नावे असणार्या आयुर्वैदिक औषधी वनस्पतींची आहेत हे खालील यादीत मी सविस्तर दिलं आहे. ही नावे आले की सर्वसामान्य मनुष्य लगेचच तसा अर्थ घेऊन मोकळा होतो. पण वास्तविक आयुर्वेदाचा अभ्यास केला व त्याचे शब्दकोश अभ्यासले, की जे भावप्रकाश निघण्टु वगैरे नावाने प्रसिद्ध आहेत, त्यात ही नावे औषधी वनस्पतींचीच आहेत हे सिद्ध होते. विशेष म्हणजे पशुंच्या नावाची किॅवा अवयवांची सारखीच नावे असणारी आयुर्वैदक वनस्पती आढळतात व तोच वनस्पती अर्थ त्या वैदिक ऋचेचा घ्यायचा हे उघड आहे. ह्याचे कारण सरळ आहे की

“मा हिॅस्यात सर्वभूतानि”  –  कोणत्याही प्राण्याची हत्या करु नका.. वेदांचीच आज्ञा ! तत्पूर्वी

वेदांत मांस शब्दाचा अर्थ

मांस शब्दाचा अर्थ आपण जसा आज घेतो तसा तो नसून मांस म्हणजे फळाच्या आतला जो गर असतो त्यालाच मांस हा शब्द आहे. शतपथ ब्राह्मणांमध्ये सुद्धा मांस शब्दाचा अर्थ “परमान्नं तु पायसम्” असा दुध व तांदळाची खीर किॅवा दुधाचे पदार्थ असा सांगितलाय. पण स्वत:च्या सोयीनुसार अर्थ काढणे ही आजकाल एक फॅशन आहे. असो.

जो वेद साक्षात् परमेश्वराची वाणी तो वेदभगवान यज्ञांमध्ये कोणत्याही प्राणीमात्राच्या हत्येची आज्ञा का बरे देईल???
कारण यज्ञाचं वर्णन ऋग्वेदाच्या पहिल्याच सुक्तांत चोथ्याच ऋचेत खालील प्रकारे आलंय.

अग्ने यं यज्ञमध्वरं विश्वत: परिभूरसि ! स इद्देवेषु गच्छति !
ऋग्वेद – १.१.४

“यज्ञं अध्वरं” ह्या शब्दाचा अर्थ निरुक्तकारांनी दिला आहे

अध्वर इति यज्ञानाम – ध्वरतिहिंसा कर्मा तत्प्रतिषेध: – निरुक्त २।७

#ध्वर म्हणजे हिॅसा व त्याचा जिथे निषेध तो अध्वर ! म्हणजे यज्ञ हा “अध्वर” म्हणजे अहिंसक असतो. वेदांमध्ये हा “अध्वर” शब्द अनेकवेळा आलेला आहे. शतपथ ब्राह्नणामध्ये तर तिसरे कांड “अध्वर” नावानेच आहे.

वेदांत “आलंभन” शब्दाचा अर्थ

#आलंभन ह्या शब्दाचा विकृत अर्थ वध असा काढणारे लोक त्याच्या वास्तविक अर्थाकडे हेतुपुरस्सर दुर्लक्ष करतात. एक साधं प्रमाण घेऊयात

#पारस्कर गृह्यसुत्रांत सांगितलं आहे की
अथास्य (ब्रह्नचारिण:) दक्षिणासं अधिह्रदयं आलभते ! (२.२.१६)

अर्थ – गुरु त्याच्या शिष्याच्या ह्रदयांस हात लावतो.

#उपनयनाच्या वेळी “ह्रदयालम्भन” अशी एक क्रिया असते ज्यात गुरु स्वत:च्या शिष्याच्या म्हणजे त्या बटुच्या ह्रदयांस हात लावतो. इथे “आलंभन” चा अर्थ “स्पर्श” असाच अभिप्रेत आहे व वेदांतही तोच अर्थ आहे. पण पाश्चिमात्यांची टुकार व भिकार वेदानुवाद व विशेषत: मेकडाॅनेल व कीथ ह्यांच्या विकृत अशा “वैदिक इण्डेक्स” ह्या द्विखंडात्मक ग्रंथात, जो आम्ही स्वत: पूर्ण मुळ आंग्लभाषेत व हिंदीतही वाचला आहे व ज्यामध्ये “आलंभन” शब्दाचा “वध” असा विकृत अर्थ केला गेल्याने त्यालाच आपले लोक अंधपणाने प्रमाण मानतात. आता ह्यापेक्षा दुर्दैव कोणते??? हा आंग्लभाषेत व हिंदी भाषेतही पीडीएफ स्वरुपात डिजीटल लायब्ररीवर उपलब्ध आहे.

“आलम्भन” हा शब्दांमध्ये “लभ” ह्या संस्कृत धातुचा पाणिनीनुसार अर्थ “प्राप्त करणे” असा आहे. “लभ्” ह्या धातुचा आणखी अर्थ “प्रेरणा” असाही होतो. हाच अर्थ इतर अनेक व्याकरणकारांनीही घेतला असल्याने म्हणूनच आलंभनचा अर्थ “आ” शब्द अधिक आल्याने “अत्यंत प्राप्ती” असा योग्य आहे. संस्कृतच्या अध्ययनासाठी जी वाराणशीतील संस्कृत पाठशाळा सर्वभारतात व जगातही प्रमाण मानली जाते, त्याच पाठशाळेने “धातुपाठ समीक्षा” नावाचा ग्रंथ प्रकाशित केलाय, त्यातही “लभ्” शब्दाचा अर्थ प्राप्ती असाच घेतला असून त्यात हिॅसा किॅवा वध असा कुठेही घेतला नाही.

तरीही उदाहरणार्थ #यजुर्वेदांतली एक ऋचा पाहु

ब्रह्मणे ब्राह्नणमालभते, क्षत्राय राजन्यम् !
नृत्याय सूतं, धर्माय सभाचरम् !
यजुर्वेद – ३०.६

ब्रह्मणे ब्राह्मणं आलभते – ज्ञानासाठी ज्ञानीला प्राप्त करतो.
क्षत्राय राजन्यं आलभते – शौर्यासाठी शूरपुरुषांस प्राप्त करतो.
नृत्ताय सूतं आलभते – नाचण्यासाठी सूतांस प्राप्त करतो किॅवा बोलवितो
धर्माय सभाचरं आलभते – धर्माज्ञानासाठी किॅवा धर्मासाठी धर्मसभेस किॅवा सदस्यास प्राप्त करतो.

त्यामुळे “आलंभन” शब्दाचा अर्थ वध किॅवा हत्या असा घेणं विकृतीचा कळस आहे. ह्याप्रमाणेच “गवालंभ” ह्या शब्दाचा अर्थही गाईस प्राप्त करणे असा असून तिची “हत्या” असा कुठेही होत नाही.

आता वर सांगितलेली ही यादी किती मोठी आहे ते आपण पाहु. मी हिॅदी आयुर्वेदिक कोषातली नावे दिली आहेत, ती खालीलप्रमाणे.

खालील आधी वेदांतील पशुंची नावे व नंतर त्याची तेच नाव असलेली आयुर्वैदिक औषधी दिलेली आहे.

पशुनाम👇 – वनस्पती नाम 👇

१. वृषभ – ऋषभस्कन्द
२. मेष – जीवशाक
३. श्वान – कुत्ताघास, ग्रन्थिपर्ण
४. कुक्कुट – शाल्मलीवृक्ष
५. मार्जार – बिल्लीघास, चित्ता
६. नर – सौगन्धिक तृण
७. मयूर – मयुरशिखा
८. मातुल – घमरा
९. बीछु – बीछुबूटी
१०. मृग – सहदेवी, इन्द्रायण, जटामासी, कपूर(कापूर)
११. सर्प – सर्पिणीबूटी
१२. पशु – अम्बाडा, मोथा
१३. अश्व – अश्वगन्धा, अजमोदा
१४. कुमारी – घीकुमार
१५. हस्ति – हस्तिकन्द
१६. नकुल – नाकुलीबुटी
१७. वपा – झिल्ली अर्थात बक्कल के भीतर का जाला
१८. हंस – हंसपदी
१९. अस्थि – गुठली
२०. मत्स्य – मत्स्याक्षी (मराठीत मत्स्याण्डी) हिचा उल्लेख रामायणात आहे ज्यावरून काही दीडशहाणे रामाला मांसाहारी म्हणतात) 😏
२१. मांस – फल का गुदा, जटामासी (थोडक्यांत फळाचा किंवा वनस्पतीतला आतला गर)
२२. मूषक – मूषाकर्णी
२३. चर्म – बक्कल
२४. गो – गौलोमी
२५. स्नायु – रेशा
२६. महाज – बडी अजवायन
२७. नख – नखबूटी
२८. सिॅही – कटेली, वासा
२९. मेद – मेदा
३०. खर – खरपर्णिनी
३१. लोम – जटामासी
३२. काक – काकमाची
३३. ह्रद – दारचीनी
३४. वाराह – वाराहीकन्द
३५. पेशी – जटामासी
३६. महिष – महिषाक्ष, गुग्गुळ
३७. रुधिर – केशर
३८. श्येन – श्येनघंटी(दन्ती)
३९. आलम्भन – स्पर्श

जिज्ञासूंनी आयुर्वैदिक कोष मुंबई, किॅवा भावप्रकाश निघण्टु किॅवा इतर आयुर्वैदिक कोष पहावेत. प्रमाण मिळेल.

हे आहेत वनस्पती ! जर हा अर्थ घेतला नाही तर किती गोंधळ व अनर्थ होतो व झाला आहे, हे वेगळं सांगायची आवश्यकताच नाही.

शेवटी
नोsलुकोsप्यवलोकते दिवा किॅ सूर्यस्य दूषणम् !
इति शम् !

SOURCE = तुकाराम चिंचणीकर  — पाखण्ड खण्डिणी
Pakhandkhandinee.blogspot.com

Source – WhatsApp वर संबंधित लेख वाचला. आवडला. पटला आणि जास्तीत जास्त पसरावा अन आमच्या वाचकांना वाचण्यास मिळवा म्हणून इथे टाकला आहे. खर्‍या लेखकाच्या नावासकट…

error: Content is protected !!