आपल्याला जर आपल्या रचना, संकल्पना, मत येथे मांडायचं असेल किंवा कुठलीही जाहिरात ह्या संकेतस्थळावर करायची असेल तर latenightedition.in@gmail.com यावर संपर्क करावा!

Category: अनुभव

मराठी कथा – ई पुस्तक

मराठी कथा – ई पुस्तक

मराठी कथा  ||  साहित्य  || भयकथा  ||  लिखाण  ||  Marathi Stories By Abhishek Buchake  || अभिषेक बुचकेच्या मराठी कथा  ||  मराठी कथा e-Book  ||   कथासंग्रह  ||  Marathi Story Collection

 

जवळपास एक वर्ष होऊन गेला “मराठी कथा” हे e-book अर्थात ई-पुस्तक पब्लिश करून. गूगल वर इतक्या मोठ्या प्रमाणात दर्जेदार कंटेंट उपलब्ध असताना, विविध आशयाची अन विषयांची पुस्तके उपलब्ध असताना त्या गर्दीत माझं हे App त्यातील कथांवर कितपत तग धरू शकेल याची शंका होती. पण गेल्या वर्षभराचा प्रतिसाद बघता माझ्या शंका वाचकांनीच तडीपार केल्या. आज हे app दहा हजार पेक्षा अधिक लोकांनी वाचलं आहे हे सांगताना नक्कीच आनंद होतोय.

खरं तर App च्या मार्गात अनेक अडथळे होते. अनेकदा App बंदही पडत होतं. पण विविध अडचणींवर मार्ग काढत हे App सुरू ठेवण्याचा अट्टहास उपयोगी पडला. ह्या App मध्ये किती कथा मी टाकू शकेन किंवा त्या कितपत चांगल्या वगैरे असतील याची कसलीच खात्री नव्हती. पण समिश्र प्रतिक्रिया येत गेल्या, ज्यामध्ये सकारात्मक प्रतिक्रिया धीर देणार्‍या होत्या.

जसं पावसाळ्यात रोजच पाऊस पडत नाही, आणि पडणारा पाऊसही नेहमी सारख्याच तीव्रतेने पडत नाही तसंच कुठल्याच लेखकाच्या सर्वच्या सर्व कथा चांगल्या असत नाहीत. हा नियम काही अपवाद वगळता सर्वच लेखकांना लागू होतो. पण मी मुळात लेखकच नाही. मी स्वतःला लेखक म्हणवून घेणं म्हणजे अतिरेकच होईल. जे आहे ते निव्वळ काल्पनिक विश्वातील मळमळ बाहेर काढणं आहे. माझ्या लिखाणात दोन टोक असतात असं काहीजण म्हणतात. म्हणजे एका बाजूला “एक रात्र गाजवलेली!” सारखी अर्थहीन विनोदी कथा, कुठे “गाव सोडताना” सारखी भावनांची चलबिचल दाखवणारी कथा, कुठे “नरक्षी किंवा उतारा” सारख्या भयकथा, कुठे “खिडकी” सारखी रहस्यमय अन भावस्पर्शी कथा, तर कधी “मी ब्रम्हचारी” सारखी सामाजिक आशय असलेली कथा. ह्या अशा विविध प्रकारच्या कथा काही ठरवून लिहीलेल्या नाहीत. त्यांचा जन्म ओघानेच झाला. आकाशातील एखादी वीज जंगलात पडावी अन वणवा पेटावा तसं एखादी लहानशी संकल्पना, घटना, विचार ही एका कथेला जन्म घालत गेली.

ह्या सर्व कथांच्या गर्दीत तीन-चार कथांचा आवर्जून उल्लेख केला पाहिजे ज्या वाचकांना खूप आवडल्या अन त्यामुळे मला खूप चांगल्या प्रतिक्रिया मिळाल्या. त्यात पहिला नंबर आहे “मी ब्रम्हचारी” ह्या आशयघन कथेचा. एका ब्रम्हचारी राहिलेल्या माणसाची व्यथा यामध्ये मांडलेली आहे. ही कथा अनेकांना भावली. त्याची कारणे वेगवेगळी असू शकतात पण वाचकाला त्यातून काहीतरी बोध घ्यावा असं वाटलं यातच मला आनंद आहे.

त्यानंतरची कथा आहे ती “नरक्षी” ही भयकथा. सहज बसल्या बसल्या काहीतरी सुचलं आणि ही कथा लिहायला घेतली. कथा कितपत चांगली आहे याबद्दल मलाही आत्मविश्वास नव्हता. पण “प्रतिलिपी” या संकेतस्थळावर एक भयकथा स्पर्धा झालेली त्यामध्ये या कथेला उत्तेजनार्थ प्रमाणपत्र मिळालं, अत्यंत चांगलं रेटिंग मिळालं. यामुळे जरा धीर आला की मी भयकथा लिहू शकतो.

यानंतर मला चांगला प्रतिसाद मिळाला तो “गाव सोडताना” या कथेसाठी. नोकरीनिमित्त विविध गावात राहावं लागणार्‍या अन मग ते गाव सोडताना मनाला लागणारी हुरहूर ही या कथेत मांडली आहे. थोडीशी भावनात्मक पद्धतीने त्याला रंग दिलेला आहे. ही कथा वाचून एक दोन वाचक म्हणाले की माझ्याही डोळ्यांतून पाणी आलं. ही एक उल्लेखनीय बाब ठरली.

आणि एक अशी कथा ज्या कथेने मला स्वतःला जे लिखाण करतो त्याबद्दल आत्मविश्वास जाणवायला लागला. खिडकी! एक छोटासा अनुभव डोक्यात होता ज्यावर काहीतरी लिहुयात म्हणून ही कथा लिहायला सुरू केली. नंतर डोक्यात प्रचंड विचारचक्र सुरू झालं अन त्या कथेची व्याप्ती मला जाणवू लागली. मग झपाटल्यासारखं ती कथा लिहून पूर्ण केली. सुरुवातील रहस्यमय आणि भुताटकी सारखी वाटणारी कथा एक वेगळच वळण घेते. एका बहीण-भावातील अतूट नातं, बंध ह्या कथेच्या शेवटाला उलगडतो. ही कथा लिहीत असताना मलाच अस्वस्थ वाटत होतं. कथा पूर्ण झाल्याच्या नंतर मलाच ती खूप आवडली. ज्या मित्रांना ती वाचायला दिली त्यांनीही चांगल्या प्रतिक्रिया नोंदवल्या आणि इतर वाचकांनाही या e-book मधील सर्वोत्कृष्ट कथा वाटली. मी लिहिलेली अन मलाच आवडलेली कथा वाचकांना आवडते याचं अधिक अप्रूप होतं.

अलीकडच्या काळात माझ्या प्रतिलिपी प्रोफाइलचे एक लाख वाचक झाले, माझ्या latenightedition.in या वेबसाइटचेही एक लाखांपेक्षा अधिक viewers झाले आणि “मराठी कथा” या App चेही दहा हजारांच्या अधिक वाचक झाले. काहीतरी मांडत होतो, व्यक्त होत होतो, खरडत होतो त्या कामाची पोचपावती मिळाल्यासारखं वाटत होतं म्हणून हे सगळं लिहायचा घाट घातला. वाचत रहा… प्रतिक्रिया नोंदवत रहा इतकच सांगेन… तूर्तास इतकेच…

खालील लिंकवर “मराठी कथा” हे App

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.latenight.somethingsamajik.MarathiKatha

 

खालील लिंकवर प्रतिलिपी प्रोफाइल अन कथा

https://marathi.pratilipi.com/user/%E0%A4%85%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%87%E0%A4%95-%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%E0%A4%95%E0%A5%87-z4udmxr8la

 

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991  || latenightedition.in

मराठी कथा – e – book [Updated]

A Day…

A Day…

खरं तर आजचा दिवसच बेकार होता. रोजच्या आयुष्यातील कटकटी तर असतातच, पण त्यासोबत जेंव्हा अजून काही घटना समजतात तेंव्हा संवेदनशील मनाला आणखीनचं तडे जातात. आधीच विचारमग्न, चिंतेत अन अस्वस्थ असलेले आपण अशा घटना ऐकून-बघून अजूनच कोलमडले जातो. त्यावर कुठेतरी बोलावं, काहीतरी करावं असं वाटत असतं, पण मार्ग सापडत नाहीत.

नेहमीच्या वैतागात असताना दोन बातम्या आल्या ज्या धक्कादायक होत्या. एक होती काल-परवा घडलेली नगर मधील दोन राजकीय कार्यकर्त्यांच्या हत्येची. आणि दुसरी होती ती सिरिया मधील रासायनिक बॉम्ब हल्ल्याची. दोन्हीही घटना हिंसात्मक अन माणुसकिला काळिमा फासणार्‍या!

नगरच्या घटनेचे तपशील जसे-जसे समोर येत होते तशी तशी मनातील भीती वाढत होती. सोशल मीडिया आहे म्हणून ह्या गोष्टी सहजपणे पोहोचत आहेत, अन्यथा असले अत्याचार कधीच समोर आले नसते. नगरमधील बातम्या अन तेथील स्थानिक पत्रकाराची एक पोस्ट माझ्यापर्यंत पोचली तेंव्हा त्या घटनेतील भीषणता लक्षात आली. आपण कुठल्या समाजात राहतो अन काय समाज आपण स्वतः घडवत आहोत याबद्दल वैफल्य दाटून आलं. माणूस माणसाला तर मारतोच पण त्यानंतर पोलिस स्टेशनमध्ये जाऊन SP समोरून आरोपीला एक मोब उचलून नेतो अन पोलिस बघत बसतात??? हे अराजकतेच लक्षण नाहीतर काय? राजकीय नेते वाट्टेल तसे वागत आहेत अन आपण षंढ बनून बघत आहोत… आपल्यातली ही नपुंसकताचं ह्या देशाला निर्वंश करणार आहे असं दिसतय. कारण सामान्य माणसावर अन्याय झाला तर राजकीय पुढारी तर काहीच करू शकणार नाहीत, पण पोलिसही त्या गुंडांसमोर हतबल आहे हेच दिसतय. काल-परवाच एक बडा अमीरजादा पैशाच्या बळावर सहा वर्षांची शिक्षेतून वाचला अन आपली दळभद्री जनता त्याबद्दल नाचताना बघायला मिळाली.

आपण त्याच लायकीचे आहोत असं वाटतय. कारण आपली लायकीचं नाही चांगलं काहीतरी बनण्याची, घडवण्याची अन देण्याची…

दुसरीकडे सिरिया

मधून जी बातमी येत होती ती तर सुन्न करणारी होती. तिथे कोणीतरी रसायनिक हल्ला केला म्हणे… पण त्यात जे विडियो समोर येत होते तिथे लहान लहान मुलांचे मेलेले शरीर, वेदनेने किंचाळणारी लहान गोंडस मुले बघून तर अक्षरशः काळीज पिळवटून जात होतं. इतक्या लहान जीवांनी कोणाचं काय बिघडवलं होतं? ती निष्पाप जीव असे जानवरासारखी ओरडत होती अन मरून पडली होती… कुठं फेडणार ही पापं???

मानव हा हळूहळू मानवी संस्कृतीच्या पलीकडे जातो आहे अन निव्वळ यंत्र म्हणून शिल्लक राहतो आहे असं वाटतंय… ती यंत्र ज्यांना फक्त स्वतःचे टार्गेट माहीत असतात अन त्यासाठी ते काहीही करू शकतात… मानवी संस्कृती आता हळूहळू शेवटच्या घटका मोजतेय… देव असतो का नाही माहीत नाही, पण विष्णूने कल्की अवतार धारण करावा… सगळी पृथ्वी निर्मनुष्य करावी अन पुन्हा एकदा प्रकृती पासून साध्या सरळ मानवाला जन्म द्यावा…

आ गए मेरी मौत का तमाशा देखने…

आ गए मेरी मौत का तमाशा देखने…

अहमदनगरचं हत्याकांड  ||  कायदा व सुव्यवस्था  ||  लोकशाहीची विटंबना  ||   भयभीत जनता  ||
#अहमदनगर मध्ये जे #हत्याकांड झालं ते चीड आणणारं आणि स्तब्ध करणारं आहे। पण त्यानंतर जे घडलं ते तर भीषण आहे। यावर सामान्य माणूस म्हणून काय प्रतिक्रिया व्यक्त करावी तेच कळत नाही। आज सोशल मीडिया, टीव्ही अन इतर ठिकाणाहून जे सत्य परिस्थिती समजते आहे ती भयंकर आहे।
👇👇👇
जनता किती कमकुवत अन मूर्ख असते याची पदोपदी जाणीव होत असते। आपण काय लोकांना निवडून देतो याचं भान आपल्याला तरी आहे का असा प्रश्न पडतो। कुठलीतरी गुंड लोक्स वर्षानुवर्षे लोकप्रतिनिधी म्हणून निवडून येतात हा आपलाच दोष असेल।
👇👇👇
#राजकारण किंवा #राजकारणी वाईट नसतात हे कितीही पटवून देण्याचा प्रयत्न केला तरी असल्या घटना त्यावर माती टाकतात।
आपण निव्वळ माझ्या जातीचा, माझ्या धर्माचा, माझ्या पक्षाचा, डॅशिंग, ऐकून घेणारा वगैरे वगैरे म्हणून निव्वळ #गावगुंडांना निवडून देतो।
👇👇👇
आज भले आपण त्यांना शिव्या देऊ, गुंड म्हणू पण उद्या परत त्यांनाच मते देणार हे त्यांनाही माहिती असतं। लोकप्रतिनिधी झाल्यावर हा माज तेथूनच येतो। मूठभर जातीची मतं अन मूठभर पैशांची मतं घेऊन हे कफल्लक लोक्स पुन्हा पुन्हा कायद्यावर उघडपणे बलात्कार करत असतात।
👇👇👇
राजकीय कार्यकर्त्यांची निर्घृण हत्या अन पोलीस स्टेशन फोडणे ही खरं तर सामान्य जणांना धमकी असते की जिथे पोलिस आम्हाला रोखू शकत नाहीत तिथे तुम्ही काय करणार। अशी गुंडगिरी सगळीकडे व सगळ्याच पक्षातील लोकांकडून होत असते।
👇👇👇
चार चांगल्या नेत्यांकडे बघून आपण राजकारणत मत देत असतो अन सकारात्मक विचार करत असतो आणि तेही राजकारणी अशा दबाव गटासमोर हतबल दिसतात। पण तेही दोषीच म्हणावे लागतील। द्रौपदी वस्त्रहरण होत असताना हतबल असलेल्या भीष्मालाही धर्माने शासन केलं होतं। तुमचंही तेच होणार।
👇👇👇
त्या मूठभर चांगल्या लोकांचं मौन हेच लोकशाही व्यवस्था व समाजाला घातक आहे।
उद्या ही गुंड लोकं सामान्य जनतेवर अन्याय करू लागली तर कोणाकडेच न्याय मागून उपयोग नसल्याचे पायंडे घातले जात आहेत।
👇👇👇
नेत्यांसमोर हात जोडून उभी राहणारी लाचार जनता काय क्रांती घडवणार अन कसला न्याय मिळवणार? दोषी जाहीर होऊन सुद्धा दिवसभरात जामिनावर सुटणारे अमिरजादे या डोळ्यांनी बघितल्यावर दुसरी काय भावना असणार म्हणा। उगीचच स्वतःला समाधान वाटेल अन स्वतःचा षंढपणा झाकता यावा म्हणून काही नाटकं!
👇👇👇
सगळ्यांना सत्ता देऊन पाहिली! सगळे युगपुरुष म्हणवून घेणारे नेते बघितले। लाखोंच्या सभा अन देशभर गाजलेली आंदोलनं अन क्रांतीचा जागर पाहिला। पण सगळा कारभार शून्य! चार दिवसांत सगळं गारेगार!
👇👇👇
पत्रकारांची तर बातच न्यारी असते। कधी उभे राहतील अन कधी गायब होतील याचा नेम नाही। त्याच माध्यम संपादकांचे हतबलतेचे ट्विट्स ही इथेच पाहिले। कारण तेही त्या खुर्चीवरून उठल्यावर सामान्यच असतात!
👇👇👇
कालची घटना फक्त उदाहरण आहे की लोकांचा विश्वास उठवायला अन भय निर्माण व्हायला। कारण डर के आगे जीत है हे फक्त म्हणायला सोपं असतं। उद्या आपल्यातील सामान्य लोकांना याचा अनुभव आला तेंव्हा याची दाहकता समजेल!
👇👇👇
तो #क्रांतिवीर चित्रपटातील नाना पाटेकरच बरा, जो स्वतःच्या अंगावर येइपर्यंत खिदळत असतो अन खाटेवर बसून मिसळ खात बसतो। पण नंतर तोच हत्यार उचलतो अन भय संपवतो! तेंव्हाही “आ गए मेरी मौत का तमाशा देखने…” असं म्हणून गप्प राहायचं!
अभिषेक बुचके  ।।  @Late_Night1991   ।।  latenightedition.in

Always – चेहरे आणि मुखवटे

Always – चेहरे आणि मुखवटे

Severus Snape  ||  Half Blood Prince   ||  Harry Potter Characters  ||  प्रेम आणि त्याग  ||  

#Always

After all this time?”

“Always,” said Snape.

Harry Potter & Deathly Hallows चित्रपटातील हा तो संवाद आहे ज्याने Severus Snape या काल्पनिक पात्राला अजरामर केलं आहे. हा संवाद जेंव्हा समोर येतो तेंव्हा खर्‍या प्रेमातील त्याग अन त्यातील सच्चेपणा मनाला स्पर्श करून जातो.

  1. K. Rowling लिखित Harry Potter च्या साहसकथा संपूर्ण जगाने डोक्यावर घेतल्या. त्यातील प्रत्येक पात्राने वाचक-प्रेक्षकांना अक्षरशः वेड लावलं आहे. या पात्रांबद्दलच्या चर्चा न कधी थांबल्या न कधी थांबतील. या कथेला परिपूर्ण किंवा अजरामर बनवण्यात कथेतील प्रत्येक पात्राचा तितकाच महत्वाचा वाटा आहे. त्यात Severus Snape या पात्राने संपूर्ण कथेत महत्वाची भूमिका बजावली आहे.

Snape हे पात्र नेहमीच काळ्या पोषाखात दिसून येतं. त्याच्या काळ्याशार बारीक डोळ्यात सतत कसलातरी हेतु दिसत असतो. माफक पण धारदार बोलणं हे या पात्राचं वैशिष्ट. चालायची लकब, बोलायची एक विशिष्ट लय, बोलताना रोखून बघणे आणि करारीपणा यामुळे हे पात्र अतिशय शिस्तबद्ध आणि तितकच चतुर वाटतं.

या काल्पनिक कथेत Severus Snape हा एक गुप्तहेर. पण तो नेमक्या कोणत्या बाजूची हेरगिरी करत असतो याबद्दल दोन्हीही बाजूला संशय असतो. दोन्हीही पक्षात याच्याबद्दल विश्वासार्हता नसते. चित्रपटात या पात्राला शेवटपर्यंत Grey Shade मध्ये रंगवलं गेलं आहे. त्याच्याबद्दल हा ऊन-सावल्यांचा खेळ काही नवीन नसतो.

Harry Potter चित्रपटाचा शेवटचा भाग प्रदर्शित होईपर्यंत या पात्राच्या बद्दल असलेला संशय कायम असतो. पण ह्या पात्राचं खरं रहस्य जेंव्हा समोर येतं तेंव्हा हे पात्र अनेक चौकटी मोडून एका शिखरावर जाऊन पोचतं.

Image result for severus snape always

Snape ह्या पात्राकडे बघितलं तर समजून येईल की हे अतिशय हुशार, चलाख, धाडसी आणि बेरकी माणूस आहे. एका बाजूला तो महत्वाकांक्षी तर आहेच पण त्यासाठी तो उतावीळ झालेला नाही. मेहनत, सय्यम आणि स्वतःच्या मनातील गुपिते दुसर्‍यांना ओळखू न देणे हे त्याच्या व्यक्तिमत्वाला वेगळाच आयाम प्राप्त करून देतात. पण ह्या सगळ्या बाह्य आवरणाच्या आतमध्ये एक अतिशय संवेदनशील आणि प्रेमळ माणूसही चित्रपटच्या शेवटाला दिसून येतो.

चित्रपट मालिकेच्या सुरूवातीला केवळ गुप्तहेर किंवा त्यासम वाटणारं पात्र चित्रपटाचा शेवट येतो तेंव्हा एक रक्षक, एक मार्गदर्शक, त्यागी तपस्वी अशा स्वरूपाचं होतं.

जेंव्हा Snape ची बालमैत्रीण, जिच्यावर तो एकतर्फी प्रेम करत असतो ती Lily, अर्थात Harry potter च्या आईचा जेंव्हा Voldemort खून करतो तेंव्हा Snape आपल्या आयुष्यातील सर्वस्व गमावून बसतो. खरं तर हे त्याच्याच चुकीमुळे झालेलं असतं. जिच्यावर त्याने मनापासून अन निस्वार्थ प्रेम केलेलं असतं तिचा जीव आपल्यामुळेच गेला आहे, केवळ ही सल त्याला आयुष्यभर पुरणारी असते. मग Lily च्या आठवणीत संपूर्ण आयुष्य व्यतीत करण्यावाचून त्याच्याकडे पर्याय नसतो.

एका बाजूला असते Lily जिच्यावर तो जगात सर्वात जास्त प्रेम करत असतो आणि दुसरीकडे असतो James Potter ज्याचा तो जगात सर्वात जास्त तिरस्कार करत असतो. या दोघांचा मुलगा असतो Harry Potter ज्याच्या रक्षणाची जबाबदारी त्याने घेतलेली असते. तेही केवळ स्वतःच्या अपराधी मनावरील ओझं कमी व्हावं म्हणून.

अगदी आपल्या बापसारखा दिसणारा Harry जेंव्हा जेंव्हा Snape च्या समोर येतो तेंव्हा तेंव्हा Snape च्या मनातील James बद्दलच्या पूर्वइतिहासातील कटू आठवणी उफाळून येतात अन तो Harry चा तिरस्कार करू लागतो. पण Harry चे डोळे त्याच्या आईसारखे म्हणजे Snape च्या प्रिय Lily सारखे असतात. त्या डोळ्यांकडे बघताच त्याच्या मनातील सर्व द्वेष विरून जातो. इथे ह्या पात्राच्या वागण्या-बोलण्यात जे उतार-चढाव आहेत, त्याची Harry कडे बघून त्याच्या डोळ्यात Lily ला शोधण्याचा जो प्रयत्न असतो तो खरच अफलातून प्रकार आहे.

Image result for severus snape personality

आपल्या चुकीमुळे आपली सर्वात चांगली मैत्रीण आणि प्रेयसीने प्राण गमावले हे शल्य Snape च्या मनात कायम असतं. ती चूक सुधारण्यासाठी आणि Lily वरील प्रेमापोटी Snape ने Harry च्या संपूर्ण रक्षणाची जबाबदारी स्वीकारलेली असते. आपलं उरलेलं आयुष्य त्याने ह्याच कामासाठी समर्पित केलेलं असतं.

पण दुसर्‍या बाजूला Snape चे अन Harry चे वरवरचे संबंध तणावाचे असतात. Snape च्या James प्रती असलेल्या द्वेषामुळे मुळे Harry लाही Snape बद्दल द्वेष वाटत असतो. त्यांच्यात सतत खटके उडत असतात. इतकं होऊनही जेंव्हा-जेंव्हा Harry संकटात असतो तेंव्हा-तेंव्हा Snape त्याला वाचवण्यासाठी सर्वात प्रथम हजर असतो. कारण फक्त, तो Lily चा मुलगा आहे म्हणून.

आयुष्याच्या प्रत्येक वळणावर ह्या पात्रावर अन्याय झालाय असं वाटतं. एकतर आयुष्यात स्वतःचं असं कोणीच नसतं. दुसर्‍या बाजूला Harry च्या रक्षणाची संपूर्ण जबाबदारी घेतलेली असते. तिसरीकडे आपली खरी बाजू कोणालाही कळू नये ही सतर्कताही ठेवायची असते. ह्या सगळ्यात Snape चा संपूर्ण चित्रपटातील वावर अतिशय मत्सुदीपणाचा वाटत असतो. ह्या पात्राची कथेतील गरज ही अतिशय महत्वपूर्ण तर आहेच शिवाय त्याचं केवळ ‘असणं’ यालाही वेगळे पदर असतात.

स्वतः Hogwarts मध्ये शिकत असताना Harry चे वडील James आणि त्याच्या मित्रांनी, Sirius Black, Remus Lupin यांनी Severus चं आयुष्य त्रासदायक बनवलेलं असतं. पण वेळ येईल तेंव्हा कसलीही कटुता मनात न ठेवता Snape त्यांना मदत करत असतो.

Snape च्या संशयास्पद हालचाली आणि भूमिका यामुळे त्याच्यावर कोणीच विश्वास ठेवत नसतात; पर्यायाने त्याला मित्र नसतात. सतत कर्तव्यदक्ष अशी त्याची प्रतिमा होते. तो अनेकांच्या द्वेषाला बळी पडतो पण याच्याशी त्याला काही देणं-घेणं नसतं. त्याने आपल्या आयुष्याचं उद्दीष्ट ठरवलेलं असतं. जगभरातील अनेकांच्या प्रती वाटणारा राग एकीकडे आणि Lily बद्दल वाटणारं प्रेम एकीकडे… यामध्ये नेहमीच Lily बद्दल वाटणारं प्रेम त्याच्यावर प्रभावी ठरत असतं.

अनेकजण त्याला भित्रा किंवा गद्दार समजत असूनही तो नेहमीच स्वतःचा जीव धोक्यात घालून Harry चा जीव वाचवत असतो. Harry चा Godfather Sirius Black आणि Snape मध्ये अतिशय टोकाचे वाद असतांनाही स्वतःच्या कर्तव्यापुढे हे सगळं विसरून तो त्याची मदत करतो.

इतकं करूनही Snape च्या प्रती असलेला संशय कधीच कमी होत नाही. त्याला त्याच्या चांगुलपणाचं कधीच credit भेटत नाही. ज्या Harry साठी तो इतका त्याग करत असतो त्यालाच याबद्दल काही माहीत नसतं.

Snape च्या मनात James Potter प्रती असलेला राग Harry वर काढला जात असतो. केवळ जबाबदारी म्हणून Harry चं रक्षण करत असताना त्याला Harry बद्दल काळजी वाटायला लागते. Harry बद्दल त्याच्या मनात असलेली काळजी दाखवणारा scene तर अगदीच खास आहे. वरवर पाषाणहृदयी आणि कठोर वाटणारा Severus Snape हे पात्र किती हळवं, संवेदनशील आहे हे समजतं.

संपूर्ण चित्रपट मालिकेत Snape च्या विश्वासार्हतेवर संशय निर्माण केला जात असतो. अर्थात, तो निर्माण व्हावा अशीच Snape ची इच्छा असते. पण Snape या पात्राचा खरा कस लागतो तो Half Blood Prince चित्रपटात. येथे Snape ला दुहेरी गुप्तहेर अशी भूमिका वठवायची असते. यामध्ये Snape ला आपलेच मार्गदर्शक आणि Harry चे सर्वात मोठे रक्षक Albus Dumbledore ची हत्या करून स्वतःची नकारात्मक प्रतिमा प्रबळ करायची असते. ह्या संपूर्ण काळात ह्या पात्राचा अन पर्यायाने अभिनेत्याचा कस लागतो.

चित्रपटात एक Scene आहे जिथे Snape ह्या संपूर्ण पात्राचा उलगडा होतो. त्याच्या चेहर्‍यावर अंधार-उजेड अशा प्रकाशयोजनेचा वापर केला आहे आणि तिथे Snape अत्यंत दुखी-कष्टी दाखवला आहे. लहानपणी Severus Snape अतिशय सकारात्मक आणि निरागस असतो, पण Hogwarts मध्ये तो नकारात्मक वाट धरतो, पण Lily ची हत्या त्याला परत सकारात्मक मार्गावर यायला भाग पाडते, परत दिखाव्यासाठी का असेना त्याला नकारात्मक भूमिका निभवावी लागते. या पात्राच्या बाबतीत इतकी अनिश्चितता दाखवली आहे की हे पात्र डोक्यावर हावी होऊ लागतं. शेवटाला त्याच्या सर्व कृती ह्या काय हेतूने होत्या याचा उलगडा झाल्यावर हे पात्र मुख्य नायकापेक्षा जास्त भाव खाऊन जातं.

Image result for the bravest man i've ever known harry

जेंव्हा Albus Dumbledor ची हत्या करायची जबाबदारी त्याच्यावर येते तेंव्हा तो पुर्णपणे खचून जातो. पण हे कामही त्याला “कर्तव्य” म्हणून करावं लागणारच असतं हे जेंव्हा त्याच्या लक्षात येतं तेंव्हा त्याची हतबलता अन त्याचा करारीपणा यातील अंतर्द्वंद्व हे लक्षणीय आहे. कारण या हत्येनंतर तो सर्वांच्याच नजरेतून तो कायमचा विलन म्हणून राहणार हेही त्याला माहीत असतं. आपल्याच परिजनांना आपल्या हाताने मारून तो जगाच्या नजरेत क्रूर, दगाबाज ठरत असतो आणि आपल्याच नजरेसमोर आपल्याच लोकांना मरतानाही त्याला बघावं लागतं. ज्या मार्गावर Snape चालत असतो तो मृत्युकडेच जात आहे याची खात्री असूनही तो डगमगत नाही. पावलोपावली मृत्यूची शक्यता असतांनाही तो जितक्या मत्सूद्दीपणे राहतो त्याला तोड नाही.

शेवटी जेंव्हा Voldemort कडून Severus Snape ची हत्या होते तेंव्हा मृत्यूपूर्वी Harry कडे बघत मरण्याची त्याची इच्छा असते. कारण Harry चे डोळे त्याला Lily ची आठवण करून देत असतात. मरतानाही आपल्या हरवलेल्या प्रेमाची तो आठवण करत असतो…

चित्रपटातून हे पात्र अतिशय उठावदारपणे, प्रभावीपणे अन मत्सूद्दीपणे समोर येत राहतं. याचं पडद्यावरील अस्तित्व मुख्य नायक आणि मुख्य विलन यांचाही अवकाश व्यापून टाकतं. इतकं सशक्त अन प्रभावी पात्र प्रेक्षकाच्या मनावर अधिराज्य मिळवणार नाही तरच नवल.

Severus Snape हे पात्र रंगीबेरंगी नाही किंवा हवहवंसं वाटावं असही नाही तरीही ते प्रेक्षकांना भावतं ते केवळ त्याच्या Style आणि त्यागपूर्ण व्यक्तिमात्वामुळे. फक्त ग्रे shade मध्ये हे पात्र जास्ततर आढळून येतं. पण शेवटच्या चित्रपटात जेंव्हा त्याच्या खर्‍या रहस्याचा अन अस्तित्वाचा उलगडा होतो तेंव्हा गुलाबी-लाल साज घेऊन हे पात्र अतिशय सुंदर वाटू लागतं.

Lily वर अतोनात प्रेम करणारा Snape, Albus Dumbledor चा प्रत्येक आदेश शिरसावंद्य मानणारा Snape, Harry चा तिटकारा करणारा पण त्याच्या रक्षणासाठी जिवाची बाजी लावणारा Snape, चलाख-चतुर-कठोर-बेरकी-महात्वाकांक्षी-गर्विष्ठ असणारा Snape, स्वतःबद्दल अभिमान असणारा Snape, एक उत्तम शिक्षक, कधीतरी चांगला मित्र, Voldemort सारख्या मालकाचा प्रामाणिक नोकर वाटणारा Snape, संकटाशी थेट भिडणारा Snape, गरज बघून निर्णय घेणारा Snape आणि मरतानाही हरवलेल्या प्रेमाची आठवण ठेवणारा Snape… ह्या सगळ्यात तो थेट मनाला भिडतो… मनातील कसलेच भाव चेहर्‍यावर न येऊ देणारा हा Snape असामान्य व्यक्तिमत्व असल्याशिवाय असा असूच शकत नव्हता.

कोण कोणावर इतकं प्रेम कसं करू शकतं की ‘तिच्या’ मृत्यूनंतर ‘तो’ आपलं उरलेलं आयुष्य तिच्याच आठवणीत जगत राहतो. एकतर्फी पण निस्वार्थ प्रेमातून संपूर्ण आयुष्य समर्पित हेतूने केवळ जगणेच नाही तर तिच्यासाठी मृत्युलाही सामोरं जाणे…

Image result for severus snape always

मनाच्या एका सुरक्षित कोपर्‍यात अतिशय प्रेमाने आठवणीच्या स्वरुपात जपून ठेवलेलं हरवलेलं प्रेम!!! रोज त्या प्रेमाला, भूतकाळाला कुरवाळत आपल्या वर्तमान अन भविष्याला पणाला लावणारा असा Severus Snape. खर्‍या अन निस्वार्थ प्रेमामध्ये हवी असलेली निरागसताही त्याच्याकडे आहे आणि त्यासाठी लागणारा सर्वस्व त्याग करायचा संकल्पही त्याच्याकडे आहे. ज्याच्या प्रेम व मैत्री करण्याच्या क्षमतेवरच जग विश्वास ठेवत नव्हतं तोच मैत्री अन प्रेमात त्यागाचं मूर्तीमंत उदाहरण असतो. जगाच्या वास्तव्याशी त्याला भान नसतं पण तो मनात कुठेतरी जपून ठेवलेलं प्रेम आयुष्यभर तसच ठेवतो. याहून मोठं प्रेमाचं उदाहरण काय असू शकेल ? म्हणूनच…

After all this time?”

“Always,” said Snape.

त्या Severus Snape या पात्राला अजरामर करू जातं…!

Image result for severus snape personality

===समाप्त===

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

Batman – चेहरे आणि मुखवटे

Batman – चेहरे आणि मुखवटे

Batman Begins   ||   The dark Knight  ||  Movies  ||  बॅटमॅन   ||  चित्रपट प्रभाव  || समालोचन  ||  फिल्मी

Christopher Nolan दिग्दर्शित Batman चित्रपट मालिका बघितली की मनात एक वेगळीच उर्मि दाटून येते. हा केवळ चित्रपट आहे असं वाटत नाही, तर आयुष्यातील अनेक अनुभवात या चित्रपटातील प्रसंग आणि संवाद लागू होतात असं वाटत राहतं. खरं तर Sci-fi अर्थात Science-Fiction चित्रपटात फक्त हाणामार्‍या किंवा अशक्यप्राय गोष्टी असतात असं गृहीत धरलं जातं. पण Batman ची ही मालिका (Batman Begins, The Dark Knight आणि The Dark Knight Rises) त्याला अपवाद ठरते.

Batman हे पात्र काही नवीन नाहीये. आमच्या पिढीने ते लहानपणी टीव्हीवर कार्टून आणि चित्रपट स्वरुपात बघितलेल आहे. पण त्या आणि Christopher च्या Batman मध्ये फरक जाणवत राहतो. कथा बर्‍याच अंशी सारख्याच असल्या तरी त्याला मांडायची पद्धत अन त्यातून जे सांगायचं आहे त्यात मूलभूत फरक जाणवतो. अर्थात, येथे काही तुलना करण्याचा हेतु नाहीये.

Batman हे पात्र अजरामर होण्यामागे अनेक कारणे असतील, पण त्यात मुख्य एक कारण असावं, ते म्हणजे batman चा अंदाज, त्याची style, त्याचा Attitude, त्याची स्वतःच्या तत्वांवरील निष्ठा आणि त्याचा संघर्ष.

Image result for batman quotes dark knight rises

Batman हा फक्त Superhero अशा रूपात मांडला नाहीये, त्याला किनार आहे Bruce Wayne च्या वैयक्तिक दुखाची आणि एकटेपणाची. Bruce Wayne चा जन्मापासूनच जीवनाशी संघर्ष सुरू होतो. त्याच्या आई-वडिलांचा खून होतो अन त्याला आपण जबाबदार आहोत असं दुखाचं ओझं घेऊन तो जगत असतो. गुन्हा आणि गुन्हेगार याबाबतीत त्याच्या मनात राग, द्वेष आणि कुतुहुल निर्माण होतं. या परिस्थितीतच Bruce च व्यक्तिमत्व तयार होत राहतं. त्याच्या आयुष्यात Alfred ही Father Figure वगळता त्याचं असं कोणीच नसतं. त्याची एक बालमैत्रिण असते जिच्याशी तो भावनात्मकदृष्ट्या जोडल्या गेलेला असतो तीही त्याच्यापासून दूर होते. अशा एकांती आणि दिशाहीन आयुष्यात तो जगत असतो.

भरकटत असलेलं आयुष्याला ध्येय मिळावं म्हणून तो हिंडत असतो. मनातील राग, द्वेष, भीती, कुतुहुल आणि सर्व जाणिवा यातून Bruce Wayne घडत जातो आणि मग त्याच्या आयुष्याला एक हेतु, एक उद्दीष्ट, एक मकसद मिळतो… BATMAN… Gotham या त्याच्या शहराला सुरक्षित ठेवण्याचं आणि जे त्याच्या वडिलांच्या स्वप्नात होतं तसं सुंदर Gotham बनवण्याचं. हेच त्याच्या Batman बनण्याचं कारण बनतं.

स्वतःची ओळख नसलेला Bruce सोडून देऊन तो Batman चा मुखवटा चढवतो, जो स्वतःची ओळख बनवत जातो. हाच चेहरा Bruce वरती मात करत असतो. चित्रपटात याला अनुसरून एक अप्रतिम संवाद आहे…

I wear a mask. And that mask, it’s not to hide who I ambut to create what I am.

Image result for batman quotes

मुखवटे हे काही केवळ स्वतःची ओळख लपवण्यासाठी नसतात, तर ते स्वतःची नवी ओळख निर्माण करण्यासाठी असतात. म्हणजे तुम्ही कोण आहात यापेक्षा तुम्ही काय हेतु घेऊन वावरत आहात याला महत्व आहे. स्वतःची ओळख निर्माण करण्यासाठी स्वतःची उद्दीष्ट अन निर्णय असायला हवेत.

अगदी इथेच BATMAN ही Larger Than Life superhero तयार होतो. कारण फक्त शत्रुंवर मात करण्यासाठी नव्हे तर स्वतःवर, स्वतःच्या भितीवर तो मात करू शकत असतो. Bruce च्या ज्या मर्यादा असतात त्यापेक्षा कितीतरी उंचीवर Batman जाऊन पोचतो. हा मुखवटाच त्याच्या जगण्याचं उद्दीष्ट बनतं… पण कालांतराने हाच चेहरा, हाच मुखवटा आणि हीच ओळख त्याच्या वैयक्तिक आयुष्यात अडथळा निर्माण करू लागतो… जिच्यावर Bruce मंनापासून प्रेम करत असतो ती Rachel ह्या चेहर्‍यानिशी Bruce ला स्वीकारू शकत नसते… मग स्वतःचं स्वतःशी द्वंद्व सुरू होतं…

एका बाजूला Batman ह्या superhero चा विविध दुष्प्रवृत्तीशी संघर्ष चालूच असतो. Jim Gordon सारख्या कर्तव्यनिष्ठ, प्रामाणिक पोलिस अधिकारी आणि Lucious Fox सारखे तज्ञ सहकारी यांच्या साथीने तो Gotham ला सुरक्षित, भ्रष्टमुक्त आणि बनवत असतो पण दुसर्‍या बाजूला त्याला आपल्या वैयक्तिक आयुष्यात अनेक संकटांचा सामना करावा लागत असतो. त्यात Alfred वगळता त्याला कोणाचीच साथ नसते.

चित्रपटात प्रत्येक पात्राच्या असण्याला अर्थ आहे. त्या पात्राचं वलय Batman या पात्राशी येऊन मिळतं. Alfred सारखा friend father and philosopher असतो जो Bruce ला सतत योग्य मार्गावर चालण्यास, कठोर निर्णय घेण्यास मार्गदर्शन करत असतो. हे पात्र तर कधी-कधी Batman वरही भारी पडतं इतकी सुरेख त्याची बांधणी केली आहे. Alfred च्या तोंडी असलेला संवाद तर कुठल्याही पराभूत मानसिकतेत असलेल्या व्यक्तिला पुन्हा लढण्याची उर्मी देऊन जाईल इतका सकस तो संवाद आहे…

Alfred Pennyworth: Why do we fall sir? So that we can learn to pick ourselves up.

Image result for batman quotes alfred

लहानपणी विहिरीत पडल्यापासून Bats ला घाबरणारा Bruce असेल किंवा Wayne कुटुंबाच्या जबाबदारीचं ओझं वाहणारा Bruce, आई-वडिलांच्या हत्येला स्वतःला जबाबदार समजणारा Bruce, मैत्रीण Rachel पासून दुरावलेला Bruce, केवळ एकांतच नव्हे तर मनावरील दडपण घेऊन जगणारा Bruce, कधीतरी स्वतःबद्दल न्युंनगंड असलेला Bruce, त्वेषाने-रागाने उफाळून येणारा Bruce, तितकाच संवेदनशील Bruce असे एक ना अनेक मानवी भावनांचे कंगोरे Bruce वाहत असतो आणि दुसर्‍या बाजूला Batman, जो स्वतःच्या तत्वांवर ठाम आहे, न्यायप्रिय आहे, तितकाच क्रूरही असे नियतीचे सर्वच रंग या पात्रात दिसतात. त्यामुळे हे पात्र सामान्य न राहता वेगळ्याच उंचीवर पोहोचलेलं वाटतं. मानवी भावनांच्या विविध छटा आणि त्या प्रत्येकावर उमटणारी प्रतिक्रिया अतिशय नेमकेपणाने समोर येत राहते. इथे कुठेच बनावटी किंवा नाटकीपण जाणवत नाही. उत्स्फूर्त आणि तितंकच भिडणारं… म्हणूनच कदाचित Batman हा केवळ Superhero न राहता स्वतःतील एक न समजलेलं रूप म्हणून भावतं, भिडतं आणि थेट मनात घर करून जातं, स्वतःची वेगळी जागा निर्माण करतं…

Image result for batman quotes

चित्रपटात दोन असे संवाद आहेत जे BATMAN काय आहे हे स्पष्ट करू शकतात…

Gordon: Because he’s the hero Gotham deserves, but not the one it needs right now. So we’ll hunt him. Because he can take it. Because he’s not a hero. He’s a silent guardian. A watchful protector. The Dark Knight…!

आणि

John Blake: Don’t you want to know who he is?

Gordon: I know exactly who he is; he’s The Batman.

BATMAN हा फक्त BATMAN आहे आणि असू शकतो. कारण तो फक्त hero नसून एक योद्धा आहे, एक रक्षक… जितके त्याच्या असण्याला अर्थ आहेत तितकेच त्याच्या नसण्यालाही…

जेंव्हा समाजाच्या भल्यापुढे, नैतिक मूल्य जपण्यासाठी स्वतःचं अस्तित्व अन hero असणे गमवण्याची वेळ येते तेंव्हा क्षणाचाही विचार न करता समाजाच्या नजरेत एक क्रूर हत्यारा असा डाग स्वीकारायला तो तयार होतो आणि तिथेच तो सर्वांपेक्षा खूप उंच शिखरावर जाऊन पोचतो…

अस्तित्व गमावलेला Bruce आणि समाजाच्या नजरेत विलन ठरलेला Batman हे समाजाला गरज आहे हे लक्षात येताच पुन्हा उभारी घेतात. स्वतःच्या पराभवाची आणि खडतर वाटेची पूर्ण जाणीव असतांनाही Batman पलायनवादी किंवा सोप्पा मार्ग न शोधता आपल्या मूल्यांवर कायम राहतो आणि योग्य तीच वाट निवडतो.

Image result for i never cared who you were

Bruce Wayne/Batman: You’re afraid that if I go back out there I’ll fail??

Alfred: No. I’m afraid that you want to…

हा संवाद ती परिस्थिती पुरेशी स्पष्ट करतो. इथे मनातून पराभूत झालेला, आयुष्याला कंटाळलेला Bruce दिसतो आणि संघर्षाला तयार असलेला Batman ही…

ह्या सगळ्यात Bane या शत्रूकडून पूर्णतः पराभूत झालेला Batman ही बघायला मिळतो. पण पूर्णतः हतबल आणि पराभूत झालेला Bruce/Batman संघर्षाला तयार असतात. स्वतःच्या मनाशी आणि शरीराशी असलेला संघर्ष संपवून Batman उभा राहतो… कधी-कधी मृत्यूची भीती नसणे हीसुद्धा पराभवाची कारणे असतात तेंव्हा त्याला जीवनाकडे बघण्याचा नवा दृष्टीकोण आणि त्यातून निर्माण होणारा संघर्ष दिसतो.

इथेच The dark Knight rises हे बेमालूमपणे लागू होतं…

अशा अनेक मानसिक आणि शारीरिक संघर्षातून अन संक्रमणातून प्रवास केलेला Batman सर्व शत्रूंना पुरून उरतो… एवढच नव्हे तर कर्तव्यापुढे वेळ आल्यावर मृत्युलाही तो सहजपणे सामोरा जातो…

चित्रपट संपत असताना, Batman शहराला वाचवून स्वतः मृत्युकडे प्रयाण करत असताना एक संवाद आहे…

Commissioner Gordon: I see a beautiful city and a brilliant people rising from this abyss. I see the lives for which I lay down my life, peaceful, useful, prosperous and happy. I see that I hold a sanctuary in their hearts, and in the hearts of their descendants, generations hence. It is a far, far better thing that I do, than I have ever done; it is a far, far better rest that I go to than I have ever known.

हा संवाद जेंव्हा बघतो-ऐकतो तेंव्हा मेंदू-मन अक्षरशः स्तब्ध होतं. मन-मेंदू हेलकावे खात असतात. शरीर निश्चल होतं. कारण एका Superhero चा नव्हे तर BATMAN चा होणारा अंत!!! आपण त्याला गमावतो, जरी ते चित्रपटातील एक पात्र असलं तरी, ही जाणीवच आपल्याला त्रास देत असते. येथे आपण त्या पात्राशी नकळतपणे किती एकरूप झालो होतो याची जाणीव होते.

Batman च्या आणि त्याहीपेक्षा Bruce Wayne च्या समोर आयुष्यात असे अनेक प्रसंग येतात जेथे त्याला कठोर आणि आरपार असे निर्णय घ्यावेच लागतात. तेथे त्याच्या मानवी मूल्यांची तर कसोटी लागतेच पण एक Superhero म्हणून तो का वेगळा आहे याची जाणीवही होते.

Batman पुराण काही संपणे काही शक्य नाही. तो केवळ मनात घर करून राहतो असं नाही, तर तो मेंदूवरही अधिराज्य गाजवतो… म्हणूनच तो Batman आहे…

He is BATMAN

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

चेहरे आणि मुखवटे

चेहरे आणि मुखवटे

पुराणातील वांगी ट्विटरवर   ||  निरीक्षण  ||  अध्यात्म ते आभासी जग  || ट्विटरजीवन   ||  सहज सुचलेलं

 

हल्ली महाभारतात वगैरे मन रमत आहे. त्याबद्दल वाचत-बघत असताना सहज विचार आला की ही पात्रे आजच्या काळात एका ठिकाणी सापडतील का? उत्तर लगेच मिळालं. ज्या आभासी विश्वात रोजचा मुक्त विहार चालू असतो तिथे अशा प्रवृत्तीची मंडळी भेटतील का? काही साधर्म्य आढळेल का?

 

महाभारत, रामायण यांसारख्या पुराणात जे पात्र आहेत किंवा घटना आहेत तसे पात्र ट्विटरवर आहेत तशाच घटना ट्विटरवरही घडताना दिसतात असं माझं निरीक्षण आहे. तुलनात्मक दृष्ट्या मांडलं आहे, पण थेटपणे सर्वच्या सर्व संदर्भ लागू होत नाहीत.

 

पुराणात जसे राक्षस रूप बदलून येतात किंवा देव अवतार धारण करून येतात तसेच ट्विटरवरही आहेत. आपण त्यांना फेक अकाउंट किंवा मुखवटाधारी म्हणतो.

रावण साधूच्या रुपात येतो अन भिक्षा मागायचं सोंग करून सीतेचे हरण करतो. पण तत्पूर्वी सीतेला लक्ष्मणरेषा ओलांडावी लागते. जेंव्हा सीता सुरक्षित कवचातून बाहेर येते तेंव्हा रावणाचं खरं रूप समोर येतं, पण आता मात्र उशीर झालेला असतो. फेक अकाऊंटचा हेतु लक्षात येईपर्यंत जर आपण बेसावध असू तर मात्र आपली फसगत होऊ शकते.

दुसरं उदाहरण बघूया. मारीच नावाचा राक्षस जसे सुंदर हरिणाच्या रुपात येऊन मोहात पाडतो अन घात करतो. सुंदर दिसणारं खातं हे चांगल्याच हेतूने प्रेरित आहे याची काही शास्वति नाही. असेही गोत्यात आणणरे काही फेक खाते असतात. त्यांचे वाईट उद्दीष्ट रूप धारण करत असतानाच त्यांच्या डोक्यात असतात. त्यामुळे अशा खात्यांपासून सावध असावं लागतं.

कधी-कधी देवेंद्रही कोणाचीतरी तपश्चर्या मोडण्यासाठी मेणकेसारख्या सुंदर सुंदर स्त्रिया पाठवतो. याला हनी ट्रॅप म्हणता येईल. अशा खात्यांच्या मागे डोकं दुसर्‍यांचं असतं आणि actual execution मात्र दुसराच करत असतो. हे सगळ्यात खतरनाक असतात. कारण तुमची तपश्चर्या भंग करणे हेच त्या खात्याचा हेतु असतो. जर ते खातं सापडल्या गेलं तर मात्र डोकं लावणारा बाजूला राहतो अन actual execution करणारा अडकतो. अशांपासून अखंड सावध.

 

एवढंच कशाला, देवाधिदेवालाही राक्षसांचा संहार करण्यासाठी अवतार घेणं भाग पडतं. काही दुष्ट प्रवृत्तींना ताळ्यावर आणण्यासाठी हे खाते जन्म घेतात. पण अडचण अशी आहे की, माणूस नंतर त्यांच्या मूर्तीचीही पुजा करू लागतो. मग त्यांच्या भरवश्यावर अंधश्रद्धा सुरू होतात.

 

काही फेक खाती फक्त स्वतःची खरी ओळख लपवण्यासाठी  असतात. म्हणजे अज्ञातवासात असतात तसं. अर्जुनाला स्त्रीच्या वेशात वावरावं लागलं होतं तर भीमाला आचार्‍याच्या रूपात… हे खाते घातक नसतात. आपली खरी ओळख कोणाला कळू नये एवढाच त्यांचा हेतु असतो.

 

हे जे फेक अकाउंट आहेत ते सगळेच काही वाईट नसतात… त्यांचा हेतु ओळखणे महत्वाचं असतं. कारण प्रत्येकाचे हेतू वेगळे असू शकतात… मुखवटे असतात…

 

आता थोडं पात्रांकडे वळूयात. ट्विटरवर अर्जुन बनण्याचं स्वप्न उराशी बाळगून काहीजण ट्विटत असतात, पण त्यांचा कधी एकलव्य होतो तर कधी अभिमन्यू!

शिष्य आपल्या पुढे जाऊ नये म्हणून इथे गुरुच त्याचा अंगठा गुरूदक्षिणा म्हणून मागतात. ट्विटरवर हा प्रकार मोठ्या खात्यांकडून होताना आढळून येतो. काल-परवा आलेला तो माझ्यापेक्षा अधिक प्रसिद्ध कसा होतो. मग त्याला कुठेतरी अडकवा…

 

अभिमन्यू त्वेषाने चक्रव्यूह भेदत आत शिरत असतो. त्याला वाटतं आपण जिंकून येऊ. पण तिथे गेल्यावर “तुम यहां आए नही, तुम्हे यहां लाया गया है” असं म्हणणारे आप्तच असतात… पुरता अडकतो… अतिआत्मविश्वासाच्या भरात अन अर्धवट ज्ञांनाच्या आधारावर तो हे ओढवून घेतो…

 

संपूर्ण महाभारतातील वजनदार पात्र म्हणजे भीष्माचार्य! जिथे भीष्माने ठाम भूमिका घेऊन न्याय करण्याची अपेक्षा असते, अन्याय होऊ न देण्यासाठी आवाज उठवावा अशी अपेक्षा असते पण तो निव्वळ धर्म अन प्रतिज्ञेच्या तत्वात अडकून बसतो अन सगळा विचका होतो… भूमिका न घेणे हाच जेंव्हा गुन्हा ठरतो ते हे….

 

भीष्माचार्यचा वध करण्यासाठी अर्जुन सक्षम नसताना त्याच्या आडून शिखंडी अस्त्र चालवतो अन विजय प्राप्त करतो… दुसऱ्यांच्या खांद्यावरून बाण मारायचे खेळ तर ह्या आभासी जगात रोजचेच…

 

सदासर्वकाळ भ्रमंती करणारे, ‘मी तूमच्यातीलच’ असं भासवणारे नारदमुनींचीही काही कमी नाहीत… ते सर्वच ग्रुपमध्ये असतात.. लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट म्हणजे, हे हेरगिरी करत नसतात, तर तो त्यांचा उपजत स्वभावधर्म अन कर्तव्य असतं…

 

सगळ्यात बेक्कार असतात ते शकुनी सारखे पात्र… त्यांच्या मनात प्रतिशोधाची अग्नी कायम धगत असते अन त्यातून ते सारा खेळ रचत असतात… अचाट लावालाव्या करणे अन एखाद्याला सतत गॅसवर ठेवणे जेणेकरून त्याचे इस्पित साध्य होतील.. असे खाते असतीलही, पण ते नेमके कोण याचा शोध घेणे अशक्य आहे…

 

दुर्योधन! जे माझं आहे ते माझं, अन तुझं तेही माझं असं म्हणणारे। यांना दुसऱ्यांशी फरक पडत नाही, ते स्वतःच्याच गर्वात असतात. आपल्याकडे कर्ण, भीष्माचार्य, द्रोणाचार्य सारखे योध्ये आहेत, त्यांच्या कवचकुंडलात आपण कायम सुरक्षित राहू याची त्यांना खात्री असते… याच माजात ते वाट्टेल त्या रणभूमीवर उतरू बघत असतात. त्यांच्यात अनेक चांगले गुण असतांनाही केवळ ह्या एका गुणामुळे ते विलन ठरतात.

 

दृष्टद्युम्न, द्रुपद, शिखंडी यांना युद्धापेक्षा स्वतःच्या असूयेमुळे कोणाचातरी पराभव करायचा असतो. त्यांची उद्दिष्टे निश्चित असतात, अन त्यासाठी सर्वस्व अर्पण करायची त्यांची तयारी असते. मुळात त्यांचा जन्मच त्या विशिष्ट कामासाठी झाला असतो. काही फेक अकाऊंटस या निकषात बसतात.

 

खरी कुचंबणा होते ती विदुर, संजय, बलराम सारख्यांची. सर्वांचं भलं व्हावं, न्याय व्हावा यासाठी ते झटत असतात, पण त्यांच्या पदरी केवळ मानहानी येते. होणारे अत्याचार अन अधर्म त्यांनाहतबल होऊन बघावे लागतात. ट्विटरवर अशी अनेक खाती आहेत जे या प्रकारात मोडतात. पण त्यांचं कोण ऐकत नाही.

 

धृतराष्ट्र तर दृष्टीने अन विचारांनीही आंधळा झालेला असतो… अधर्माला मोकळी वाट करून देणे, निर्णय न घेणे यामुळेच त्याला त्याच्या वंशाच्या संहाराचा साक्षीदार व्हावं लागतं…

 

राहिला तो कर्ण! एका बाजूला सर्वात जेष्ठ, पराक्रमी अन कर्तबगार असताना केवळ नियतीच्या सोंगट्या फिरल्याने त्याची अवहेलना होत राहते. एका बाजूला परममित्र अन दुसऱ्या बाजूला धर्म अशा विवंचनेत तो नेहमी मित्राची बाजू निवडतो. परोपकारच्या ओझ्याखाली अन नात्यांच्या बंधनात हे स्वतःचं अस्तित्व विसरून जातात. मित्र चुकतोय हे माहीत असतांनाही ती बाजू घेण्याची अपरिहार्यता असते… ट्विटरवर फार कमी खाती आहेत अशी.

 

धर्मराज युधिष्ठिर हा न्यायाच्या बाजूने असतो, पण केवळ तत्वाच्या बंधनात अडकल्याने स्वतःच्या डोळ्यासमोर स्वतःच्या अनुमतीने अत्याचाराची परवानगी द्यावी लागते.. प्रत्येक वेळी कोणाच्यातरी सल्ल्याशिवाय तो निर्णय घेत असतो.. पण न्यायची अपेक्षा याच्याकडूनच पूर्ण होत असते.

 

नकुल, सहदेव, दूषशासन, शिशुपाल वगैरे सहाय्यक पात्रे तर असतातच… यांचं महत्व मर्यादित.

 

पांचाली, कुंती, गांधारी यांनी काय गमावलं हे कोण सांगावं… यावर काय बोलावं ते कळत नाही अन तुलना कशी करावी तेही सुचत नाही.

 

अशी अनेक उदाहरणे आपल्याला पुराणात आढळतील ज्यांची तुलना आपण ह्या ट्विटर जगाशी करू शकतो.

 

शेवटी महत्वाचा प्रश्न उरतो की मी कोण ? अरे भैताडहो मी व्यासमुनी है…  :}

 

[ खुलासा – गमतीने घेतलं तर सोयिस्कर होईल. वादग्रस्त असेल तर क्षमस्व! पण मनातील मळमळ मांडली आहे ही…]

 

@Late_Night1991  ||  अभिषेक बुचके

चेहरे आणि मुखवटे

चेहरे आणि मुखवटे

चेहरे आणि मुखवटे

मी कोण ?   माझी खरी ओळख  || मुखवट्यामागील चेहरा

शेवटी मी कोण हा प्रश्न अन त्याचं उत्तर महत्वाचं असतं. माझं रंग, रूप, चेहरा, नाव, आडनाव, गाव, व्यवसाय, जात, धर्म, पंथ, भाषा, पक्ष, वर्ण, वर्ग, वजन, वगैरे असल्याशिवाय माझ्या ह्या भौतिक जगात असण्याला काहीच किम्मत नाही. अस्ताला जाणार्‍या सूर्याची किरणेही प्रकाशमान करतात अन सूर्योदयाची किरणेही प्रकाशमानच करत असताना मानवंदनेचा मान फक्त उदयाला येणार्‍याला असते… पण ही केवळ ह्या पृथ्वीची रीत… सूर्य मुळात तिथेच असतो, प्रश्न पृथ्वीच्या कक्षेचा असतो हे उमगणार नाही कधी.

मुखवट्यांना असणारे अर्थ कधी अजेय आणि चिरायू असतच नसावेत. चेहरे मात्र अमर राहतात. भिक्षुकाच्या वेशात साक्षात परमेश्वर आला तरी त्याला ओळखण्याची दृष्टी हवी आणि साधूच्या वेशात रावण आला हे ओळखूनही धर्म पार पाडायची रीत असते. कारण मुखवट्यामागे असलेल्या चेहर्‍यांना ओळख असते ज्यावर उघडपणे विश्वास असतो. मुखवट्यांना बिलगून परावर्तीत होणारी प्रकाश किरणे कितीही उल्हसित करणारी असली तरीही मुखवट्यामागे दडलेल्या अंधाराला निरखून बघायची रीत काही जात नाही.

Related image

कोणा मुखवटाधार्‍याने कितीही त्याग केला तरी बलिदान दिल्याशिवाय त्याच्या त्यागावर संशय करणं बंद होत नाही. पण उघडपणे विकृत चेहरे घेऊन केलेली पापांची शिक्षा देण्यासाठी पापाचे घडे अन शंभर अपराधांची वाट बघितली जाते. सगळी अवतरांची गोष्ट!

कितीही केलं तरी मी कोण ह्या प्रश्नांची उत्तरे देणं भागच असतं. अंधारात कितीही सुख मिळत असलं तरी उजेडात दिसणारी दुखाची लकेर का पहावी वाटते याचं आश्चर्य आहे. वारंवार मुखवटे ओरबाडून चेहरे बघितले जातात अन पुन्हा तिथे अज्ञात भाव दिसले की मनाशी धरलेल्या खोट्या अपेक्षांचं खोटं ओझं खाली ठेऊन देण्याचं स्वतःच्या मनाला दिलासा दिला जातो. पण मुखवट्यामागील चेहरे बघायचे अट्टहास काही कमी होत नाहीत.

मी कोण ह्या प्रश्नाचं उत्तर कधी अस्तित्वही विसरू देत नाही अन नवनिर्मितीचा, नवशोधांचा आनंदही लुटू देत नाही. ह्या मी कोण शी जुळलेली माझी ओळख ह्या मतलबी जगातील अनेक काटेरी प्रश्न माझ्यासमोर उभं करत असते. माझ्या वर्ण, धर्म, वर्ग, जात, प्रांत, गाव याची ओळख देणारा मी कोण असाच पुढे सरकत जातो. माझी ओळखच मग माझ्यावर ओझं बनु लागते. सत्याच्या प्रखर मार्गावरून जातानाही मग कुबड्यांचा आधार शोधावा लागतो. कारण मुखवटे खरे असतात पण चेहर्‍यांना आपल्या गरजा लपवता येत नाहीत. अखेर ह्या मी कोणचं उत्तर द्यावच लागतं, लागलं. आता मुखवट्यांचे व्रण मिरवणारा चेहराही दिसतोय अन हातात तो निरागस मुखवटाही दिसतोय. मलाच प्रश्न पडतोय की मी कोण?

मला तरी अजूनही मुखवटाच प्रिय वाटतोय, किमान तो माझ्याकडे असलेल्याचा हिशोब मांडतोय आणि चेहरा मात्र पडलेला आहे… मुखवटा नसल्याचं दुखं करत!!!

Image result for चेहरे आणि मुखवटे

उराशी बाळगलेलं दुखं कितीही हसर्‍या चेहर्‍याने सांगायचा प्रयत्न केला तरी डोळ्यांतून ढळणारे अश्रुंच्या चार थेंबाशिवाय त्या दुखाला सहानुभूतीचे खांदे मिळत नाहीत. पण वादळाच्या तडाख्यात सापडलेल्या गलबताच्या कप्तानाला समोर मृत्यू उभा असतांनाही साहसाची नाट्यक्रिया पूर्ण करावीच लागते हे कसं सांगावं.

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

प्रमाणपत्र वगैरे

प्रमाणपत्र वगैरे

लेखक म्हणून काहीतरी सांगताना… 

तसा मी काही मूळचा लेखक नाही. मूळचा म्हणजे अभिजात किंवा दर्जेदार किंवा त्या क्षेत्राशी थेट निगडीत असलेला वगैरे नाही. कधीतरी ज्वालामुखी फुटतो आणि त्यातून लावारस बाहेर येतो, अचानक आलेल्या वादळाने लहानशी वृक्ष पडतात, अवकळी पाऊस पडतो तसं मी कधीतरी मनात-मेंदूत चार गोष्टी येऊ लागल्या तर त्या व्यक्त करतो. कधीतरी घटनांची मालिका निष्क्रिय पडलेल्या मेंदूत दिसू लागते आणि माझ्याकडून कथेला जन्म देण्याचा प्रकार घडतो. उगाच फिरत असताना नजरेस पडणार्‍या प्रसंगातून जुने संदर्भ उफाळून येतात तर कधी भविष्याची चित्रं दिसू लागतात अन मग मी त्यांना गोष्टीतून मांडत जातो. संवेदनशील आहे का नाही माहिती नाही, पण चंचल वगैरे आहे बहुदा. कारण हजार विश्वे अतृप्तपणे फिरणारं मन कुठल्यातरी कथेला जन्म देतच. माझं लेखक वगैरे असणं निव्वळ योगायोग अन अपघात असू शकतो. ज्याच्याकडे शब्दांचा भांडार नाही, कुठेच जाणिवांचा डोंगर वगैरे नाही त्याच्याकडून नवसाहित्याची निर्मिती म्हणजे निव्वळ नशा आहे.

इतकं सगळं माहीत असूनही मनात कुठेतरी स्वतः लेखक असणं ही भावना जरा समाधान देऊन जाते. आपण चार चौघांपैकी काहीतरी वेगळे आहोत, विचारी आहोत असा अहंगंड डोकावत असतो. स्वतःचं लेखक असणं हे स्वतःला खूपच भारी वाटत राहतं. पण कुठेतरी अंधारात चमकणारा काजवाही स्वतःला सूर्य वगैरे समजू लागतोच न? कारण त्याच्याकडे इतरांकडे नसलेला प्रकाशित करण्याचा गुणधर्म त्याला वेगळी ओळख निर्माण करून देत असतो.

ह्या अशा न्यंनगंड आणि अहंगड जाणीव-नेणीवेत अडकलेलं मन-मेंदू चार शब्दांचे आठ वेळा बुडबुडे सोडत राहतं, आणि स्वतःतच मग्न असतं. मग्न असताना स्वतःचा भग्न आणि नग्नपणा कधी कोणाला दिसतच नसतो. पायर्‍यांवरून गडगडत खाली येणार्‍या भांड्याच्या आवाजाप्रमाणे अनेक गडगडाटाचे प्रतिध्वनि कायम उमटत असतात आणि त्यात मूळ आवाजही दडपल्या जातो. मग कुठे लेखक म्हणून हवीहवीशी वाटणारी प्रशंसा, स्तुती, कौतुक ऐकण्यास मन अधीर होत जातं. त्यातून मग रोज उठून स्वतःच लिहून टाकलेल्या कथांवरचे अभिप्राय वाचण्याची उत्सुक धडपड सुरू होते. त्यात मग चांगले अभिप्राय आले तर मन मुक्त पक्षाप्रमाणे विश्वदर्शन करण्यासाठी भरारी घेत असतं. कधी-कधी अभद्र स्वप्नातून गडबडून जाग यावी तसा एखादा तिखट अभिप्रायही भानावर आणतो.

कुठल्याही आईला नऊ महीने पोटात वाढवलेल्या बाळाला चुंबन घेऊन ओलं करावसं वाटतं, त्याचं कौतुक व्हावं वाटतं तसं प्रत्येक कलाकाराला स्वतःच्या कलानिर्मितीची प्रशंसा ऐकायला आवडते आणि तोच मलाही आपल्या लिखाणाचा कौतुक वगैरे व्हावं वाटत असतं. स्वतः जन्माला घातलेल्या कथेला सार्‍या जगाने कडेवर घेऊन फिरवावे ही तर प्रत्येक कलाकार अन लेखकाची इच्छा असतेच. मी लिहीलेल्या “मी ब्रम्हचारी” ही कथा वाचून जर कोणी स्वतःच्या मनातील सल माझ्याकडे बोलून दाखवत असेल तर आनंदप्राप्तीला अन समाधानाला सीमा राहत नाही. माझ्या “गाव सोडताना” ह्या कथेला वाचून कोणीतरी परका माणूस त्याच्या भावना त्या कथेतील पात्रासारख्या आहेत असं म्हणत असेल तर तो आनंद खूप अमर्याद असतो. अनेकदा असे समाधानाचे सुखावह धक्के बसत असतात जे स्वतःच्या चार शब्दांवर अभिमान बाळगायला खूप असतात. बुडबुडे कितीही निरर्थक असले तरी रडणार्‍या लहान मुलाला हसवण्याचं काम करत असतील तर ते निरर्थक राहत नाहीत; किंबहुना तीच त्यांच्या निर्मितीची संज्ञा असते.

आता हे सगळं आठवलं का ? तर अनेक दिवसांपूर्वी #प्रतिलिपी वरील एका भयकथा स्पर्धेत भाग घेतला होता आणि त्यात सातवा वगैरे नंबर आला होता, त्याचं प्रमाणपत्र मला आज मिळालं. माझ्या “नरक्षी” या भयकथेला मिळालेली ती शाबासकी होती असं माझं मन मला सांगतं. अनेक लेखक मित्र-मैत्रिणीमध्ये आपलाही कुठेतरी नंबर लागला ही भावना उत्साह वाढवणारी असते. ते उत्तेजनार्थ का काहीतरी म्हणतात अशा प्रमाणपत्राला, जे योग्यच आहे. कारण कुठल्यातरी प्रमाणपत्रावर आपलं नाव आलं आहे हे बघून परत काहीतरी काम करावं असा उत्साह दाटतो…

त्यामुळे सर्वांचे धन्यवाद वगैरे… वाचत रहा! माझ्यावर, माझ्यातील लेखाकावर प्रेम करत रहा…  

ज्या कथेला हे मिळालं ती कथा नरक्षी खालील लिंकवर… 

https://marathi.pratilipi.com/story/%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A5%80-4qwamz1qxlzd

 

आधुनिक अस्पृश्यता

आधुनिक अस्पृश्यता

आधुनिक अस्पृश्यता   ||  Un-touchability  ||   सामाजिक  ||  जातीव्यवस्था  ||  Something सामाजिक 

आपला समाज जरा वेगळ्या दृष्टीकोणातून…

दुपारचा एक वगैरे वाजला होता. माझी जेवणाची वेळ झाली होती. पायात चपला सरकावुन मी मेसच्या दिशेने निघालो.रूमच्या जवळच असलेल्या मेसमध्ये पोचलो. मेस तशी लहान जागेतच, घरगुती वगैरे. आमच्या मेसमध्ये बसण्यासाठी मुख्य दोन टेबल आहेत, तिसरा टेबल गर्दी असेल तरच ‘अरेंज’ केला जातो.

मी मेसवर पोचलो तेंव्हा दोन तरुण (कदाचित मित्र, कलीग वगैरे असावेत) एका टेबलवर जेवत बसले होते. दोघेही अगदी भारी कपडे इन करून वगैरे होते; कुठेतरी चांगल्या कंपनीत काम करत असणार… त्या दोघांना कशाला अडचण म्हणून मी दुसर्‍या, रिकाम्या असलेल्या टेबलवर जाऊन बसलो.

मेसवाल्या काकांनी मी काहीही न सांगता रोजप्रमाणे माझ्यासाठी थाळी लावायला सुरुवात केली होती. त्या मेसच्या खोलीत मस्त सुवास पसरला होता. त्या दोन तरुणांपैकी कोणीतरी किंवा कदाचित दोघांनीही (मी विचारलो नाही आणि जवळ जाऊन वासही घेऊन बघितला नाही!) भारीचा डेओड्रन्ट वगैरे मारला असावा. त्या दोघांना मी मेसवर प्रथमच पाहत होतो.

दोघांचं जेवण करत करत गप्पा मारणं चालू होतं. मला काही देणं-घेणं नव्हतं. काकांनी माझी थाळी आणली आणि समोर चालू असलेल्या टीव्हीत बघत-बघत माझं निवांतपणे जेवण सुरू झालं.

पाच मिनिटे झाली नसतील तोच एक तरुण मुलगी मेसवर आली. ही पुण्यातील घटना आहे. पलीकडच्या टेबलवर दोघे तरुण होते आणि इकडे मी… ती मुलगी काहीतरी विचार करून माझ्या टेबलवर, माझ्या विरुद्ध दिशेला येऊन बसली आणि तिनेही थाळी वगैरे मागवली. तिलाही त्या दोन तरुणांना ‘डिस्टर्ब’ करावं वाटलं नसावं. कारण माझ्यासमोर येऊन बसायला मी खूप देखणा-रुबाबदार वगैरे नव्हतो. समोरची खुर्ची रिकामी होती एवढाच काय तो योगायोग. आणखी एक सांगायचं म्हणजे, मी काही डेओड्रन्ट मारला नव्हता, उलट तो वास तिकडून, त्या दोन स्मार्ट तरूणांकडून येत होता. यावरून एक गोष्ट पक्की की, टीव्हीवर डेओड्रन्टच्या ज्या जाहिराती दाखवतात त्यात अजिबात तथ्य नाही, की असा वास मारल्यावर मुली तुमच्याकडे खेचल्या जातात. त्या निव्वळ मादकपणा निर्माण करतात. ह्या जाहिराती आधुनिक काळातील अंधश्रद्धा आहेत… अंनिस ने याची दखल घ्यावी. केवळ धर्मातील सुधारणा करण्यानेच समाज सुधारतो असं नाही. असो…

सगळं व्यवस्थित चालू होतं. आता मेसवर एक तरुण आला. त्याने एक क्षण विचार केला आणि तो त्या दोन तरुणांच्या टेबलवर रिकाम्या असलेल्या खुर्चीवर जाऊन बसला. त्याचा निर्णय साहजिक होता. इकडच्या टेबलवर ती मुलगी होती. तिच्या बाजूला किंवा एकदम समोर येऊन बसणं बरोबर वाटलं नसेल म्हणून तो तिकडच्या रिकाम्या खुर्चीवर जाऊन बसला. त्यानेही थाळी वगैरे मागवली.

दोन मिनिट जातात तोच मेसमध्ये एकच आवाज घुमला!! महाराष्ट्राच्या पुरोगामित्व का काय म्हणतात त्याला, आधुनिक समाजाच्या विचारधारेला, शाहू-फुले-आंबेडकर यांच्या तत्वांना तडा घालू पाहणारा तो आवाज होता,

“अये, उठ… केसं पडायलेत सगळे… दुसरीकडे जाऊन बस… चल…”

तिथे बसलेल्या त्या दोनपैकी एका तरुणाने त्या नुकत्याच आलेल्या तरुणाला हे बोल सुनावले होते…

गोष्ट अशी होती की, तो जो नुकताच आलेला तरुण होता, तो होता न्हावी, अर्थात कटिंग करणारा! मी रूमवरुण इकडे-तिकडे जाताना त्याला त्याच्या कटिंगच्या दुकानात पाहिलेलं होतं. त्या अपमानास्पद गर्जनेसह तो जागेवरून उठला होता. झालं असं होतं की त्याच्या शर्टवरचे वगैरे कटिंगचे केस (इतरांचे) तिथे टेबलवर पडले आहेत असं त्या ओरडणार्‍या तरुणाचं म्हणणं होतं. तो न्हावी तरुण बिचारा लागलीच टेबलजवळून लांब सरकला होता. आपल्या गलिच्छपणाचा लोकांना, त्यातल्या त्यात अशा सुशिक्षित, स्मार्ट लोकांना त्रास होत आहे हे जाणून तोच लांब सरकला होता. त्याचे डोळे लाल झाले होते, चेहरा एकदम पडला होता. तो तसाच उभा होता, मेसवाल्या काकांकडे बघत… त्या गर्जनेसह काकाही तो सगळा प्रकार पाहतच होते म्हणा… काका कोणालाच काही बोलू शकत नव्हते… दोघेही त्यांचे गिराईक अन त्यातल्या त्यात परमब्रम्ह अन्न ग्रहण करण्यासाठी आले होते…

आज नेमक्या तिसर्‍या टेबलवर त्यांचं काहीतरी सामान ठेवलं होतं… काका माझ्या जवळ आले अन हळूच म्हणाले, “हा बसला तर चालेल न?” एकदा नजर माझ्याकडे अन दुसर्‍यांदा समोरील मुलीकडे… दोघांनीही काही हरकत नसल्याचं सांगितलं… मीही आंघोळ न करताच आलो आहे हे काही मी त्यांना सांगितलं नाही… काकांनी त्या तरुणाला बोलावलं, माझ्याजवळची खुर्ची माझ्यापासून थोडी लांब नेऊन टेबलच्या दुसर्‍या टोकाला ठेवली अन तेथे त्याला बसायला सांगितलं… तो तरुण तसेच लालबुंद डोळे अन थरथरणारं शरीर घेऊन तेथे येऊन बसला…

त्याचवेळी टीव्हीवर बातमी चालू होती, तीही पुण्यातीलचं… मॅकडॉनल्ड का डोमिनोज मध्ये एका लहान, गरीब मुलाला येऊ दिलं नाही आणि त्या हाय-फाय शॉपमधून बाहेर हाकललं…

दोन्हीही घटनांत साम्य होतं…

Image result for प्रश्न

त्या न्हावी तरुणाच्या मनात काय वादळ निर्माण झालं असेल? स्वतःच्या गलिच्छपणावर त्याला राग येत असेल की स्वतःच्या व्यवसायाची, स्टेटस ची लाज वाटत असेल ? पण त्याने त्या दोन तरूणांकडून ते ऐकून का घेतलं असावं असा प्रश्न मला पडला. का त्यानेच मनाशी ठरवलं होतं की मी त्या दोन तरुणांपेक्षा कुठेतरी कमी, अस्वच्छ अन लो स्टेटस चा आहे ?त्याने हे सगळं सहन करण्याची गरजच नव्हती. अर्थात, प्रतिक्रिया द्यावी की देऊ नये तो स्वभावाचा गुणधर्म झाला म्हणा. पण मी जेवत असताना त्याच्या कपडे-शरीरावरील केस किंवा घाण माझ्या ताटासमोर पडत असेल तर मलाही ते किळसवाणा प्रकार अप्रियच वाटेल. कारण आरोग्य अन स्वच्छतेच्या निकषावर तो चुकीचाच असणार आहे. फक्त मी तशी अपमानास्पद प्रतिक्रिया दिली नसती. किंबहुना, माझ्याकडे असलेला पैसा, पद, प्रतिष्ठा इत्यादिमुळे मला माज असता तर मी तसं केलं नसतं तरच मी माणूस असं म्हणता येईल…

जेवता जेवता विचारचक्र सुरू झालं… अगदी कुठलेही संदर्भ आठवू लागले…

पूर्वीच्या काळी अशा घटनांना जातीयतेचे संदर्भ होते… आता ते वर्गाचे, अर्थात गरीब-श्रीमंत, शहरी-ग्रामीण, स्वच्छ-अस्वच्छ वगैरे वगैरे असे झाले आहेत… मेसमध्ये घडलेल्या प्रकारात कोणाचीच जात कोणाला माहीत नव्हती… मग्रुरीने बोलणार्‍या त्या तरुणाची जात माहिती नव्हती, न्हावी तरुण कोणत्या जातीचा आहे हेही माहीत नव्हतं आणि त्याने काही फरकही पडत नव्हता. ते दोघे एकाच जातीचे असते तरी हा प्रकार घडलाच असता… ही अस्पृश्यता जातीतून नव्हे तर पद-पैसा-प्रतिष्ठा-वर्ग अन राहणीमानातील भिन्नता यातून जन्मली असावी. इथे अस्पृश्यता पाळणारा ब्राम्हण आणि अस्पृश्य हा दलित वगैरे होता असं समजण्याचं कारण नाही…

विचार करायचं म्हंटलं तर मीही स्वतःहून कधी अशा अस्वच्छ व्यक्तीच्या बाजूला बसेन अशी शक्यताच नव्हती. टपरीवर चहा पिताना बाजूला कुठला सफाई कामगार, मजूर येऊन बसला तरी आपल्याला कसतरी होतं. आपण त्याला उठायला लावत नाही हा संस्कृती, सभ्यता म्हंटली पाहिजे. आणि तीच महत्वाची.

हे तर केवळ एक उदाहरण आहे… आपण किती स्वच्छ आहोत, किती सुवासित आहोत, किती सुंदर वगैरे-वगैरे आहोत आणि आपल्यासमोर हा शरीराने गलिच्छ, अस्वच्छ, दुर्गंधीत येऊन बसतो… याने आपल्याला किळस येत आहे, त्यात मी वर्चस्ववादी असल्याने त्याला येथून हाकलणे हा आपला अधिकार आहे असं त्या तरुणाला वाटत असावं… तो स्वतः असं कोणाच्या जवळ जाऊन, त्याला तेथून उठवून स्वतः तेथे बसेल असंही घडलं नसतं….

पूर्वीच्या काळीही कदाचित असच घडत असावं का? एक वर्ग सकाळी-सकाळी लवकर उठून मस्त आंघोळ करून, देवाची-ज्ञानाची उपासना करत असेल,त्यातल्या त्यात त्याला समाजात किम्मत असेल, आर्थिकदृष्ट्या तो मजबूत असेल आणि त्याच्यासमोर जर कोण शारीरिक कष्ट करणारा, ज्याच्या अंगाला शारीरिक कष्टाने उगम पावलेला घाम, त्याचा येणारा दुर्गंध जर कोणी आला तर पहिला वर्ग दुसर्‍या वर्गाशी असाच वागत असेल… त्या दोन भिन्न राहणी, दिनचर्या आणि संस्कार असलेल्या वर्गात भेद निर्माण झाले असावेत आणि नंतर मग त्याला जातीचे पदर असतील…?जातीय परंपरा अन मग अनुचित रूढी येथूनच उगम पावल्या असाव्यात का?

असो!! पूर्वीच्या काळी मी नव्हतो.

माझ्या डोळ्यासमोर घडलेली घटना फारच वाईट होती. त्या तरुणाच्या मनाला खोलवर घाव देणारी घटना होती. त्याच्या मनात काय वादळ उठलं असेल हे त्यालाच माहीत. कदाचित त्याने स्वतःला अपराधीही ठरवलं असेल. ते दोन तरुण जे सुशिक्षित, स्मार्ट वगैरे होते ते त्यांच्या जागेवर ठीक अशासाठी होते की, अशी अस्वच्छता (limit of hygienicness) समाजातील उच्चाभ्रू लोकांना आवडत नाही. ते कुठल्याही जातीचे असोत, ते स्वतःला इतर सर्वांपेक्षा भारी समजतात. पंचतारांकित हॉटेलमध्ये जेवणारे,AC ऑफिसमध्ये बसणारे, भारी गाड्यांत फिरणारे, महागडे सूट-बूट घालणारे स्वतःला फुटपाथवर चालणार्‍या-राहणार्‍या लोकांच्या बरोबरीने राहू शकतील का किंवा त्यांच्या गळ्यात गळे घालून वावरू शकतील का ? हा मोठा प्रश्न आहे.

हे सगळं बरोबर का चूक हे मी सांगत नाही, ती माझी पात्रताही नाही. प्रश्न असा आहे की शाहू-फुले-आंबेडकर होऊन गेले, त्यांनी समाजाला योग्य दिशा दिली तरी ही साली अस्पृश्यता तशीच का? ती आजही तशीच आहे, फक्त वेगळ्या स्वरुपात आहे. जाती मागे पडल्या असून ‘वर्ग’ झाले आहेत.

खेड्यातुन येणार्‍या आपल्या साध्या, ग्रामीण भागातील लोकांना पुण्या-मुंबईसारख्या शहरात आल्यावर तेथील लोक कोणत्या नजरेने बघतात???गावाकडचे लोकं ग्रामीण पेहराव करून शहरात आली तर त्यांच्या राहणीकडे बघून कमीपणाची वागणूक दिली जाते. कुठल्या मोठ्या हॉटेलमध्ये लुगडं घातलेली आजी अन धोतर घातलेले आजोबा गेले तर आधी पैशाचा फलक दाखवला जातो. असो, भयंकर आहे हे सगळं…

माझं मेसवर जाणं चालूच आहे. कधी आंघोळ करून तर कधी आंघोळ न करता (फक्त इतरांना काही सांगत नाही मी). ती दोन तरुण मुले मेसवर परत कधी दिसली नाहीत. तो तरुण न्हावी येतो, पण थाळी पार्सल बांधून नेतो…!

===समाप्त???

          सर्व हक्क सुरक्षित @ latenightedition.in  || लेखन – अभिषेक बुचके

Something सामाजिक या e-book मधून…

मजूर

error: Content is protected !!