आपल्याला जर आपल्या रचना, संकल्पना, मत येथे मांडायचं असेल किंवा कुठलीही जाहिरात ह्या संकेतस्थळावर करायची असेल तर latenightedition.in@gmail.com यावर संपर्क करावा!

Category: अनुभव

कल्याण

कल्याण

मराठी कथा  ||  Marathi Story  ||     पौगंडावस्था   ||  वैफल्य  ||   चुकलेली वाट ||  #मित्र

आज माझा मुलगा अंगद शाळेत जाणार नाही असा हट्ट करत होता. सहावीत आहे तो. असं कधी करायचा नाही पण आज काय झालं ते कळायला मार्ग नव्हता. त्याला माझ्या बायकोने रागावून शाळेत जायला भाग पाडलं तरीही तो जाण्यास तयार नव्हता. आजीने समजावून सांगायचा प्रयत्न केला तरीही तो कोणाचं काहीही ऐकायला तयार नव्हता. मी हे सगळं शांतपणे पाहत होतो. मनात एक अडगळ असते, कुठेतरी तळघरात… तिथून काहीतरी बाहेर येऊन समोर उभं राहतं अन आपण काही क्षण स्तब्ध होतो. मला माझे शाळेतले दिवस आठवत होते, त्या जुन्या आठवणी अचानक डोळ्यासमोर ठळकपणे उभ्या होत्या.

मी अंगदला शाळेत जाऊ नकोस असं सांगितलं. त्याला त्याच्या आजोबाबरोबर चित्रपट बघायला जाण्याची परवानगी दिली. यामुळे माझी बायको माझ्यावर प्रचंड संतापली, असले लाड पुरवू नका, भलत्या हट्टाला शरण जाऊ नका असं म्हणत होती. पण काहीही उत्तर देण्याच्या मनस्थितीत नव्हतो. बायकोलाही माझं वागणं वेगळं वाटल्याने तीही शांत झाली.

मी त्या दिवशी कामावर गेलो नाही. मी ज्या शाळेत शिकलो तिथे गेलो. बर्‍याच दिवसांनी लक्ष देऊन मी त्या शाळेकडे बघत होतो. कितीतरी बदल झाले होते. अनेकदा मी शाळेसमोरून जात-येत असेन, पण तेथील बदल मला कधी इतक्या प्रकर्षाने दिसले नव्हते जितके आज दिसत आहेत.

शाळेसामोरील एका झाडाखाली बसून होतो मी. डोळ्यासमोर कल्याणचा चेहरा सतत दिसत होता. आठवणीचा पेटारा उघडल्या गेला होता, त्यातून नेमकं काय काय बाहेर निघेल याची शाश्वती नव्हती.

कल्याण! माझा शाळेतील मित्र. पाचवीपासून तो आमच्या वर्गात होता. आम्ही एकाच बाकावर बसायचो. तो माझा चांगला मित्र झाला होता.

सहावीत असतांनाची घटना ती! कल्याणने अचानक शाळेत येणं कमी केलं होतं आणि हळूहळू ते बंदही झालं. त्या काळी काही फोन नव्हते की लागलीच एकमेकांचे हालहवाल विचारता यावेत असं.

एके दिवशी वर्ग चालू असताना कल्याणचे वडील वर्गात आले आणि म्हणाले, “कल्याण आहे का? त्याला भेटायचं आहे…”

कल्याण तर शाळेत नव्हताच. शिक्षकांनी त्याचा हजेरीपट त्याच्या वडलांना दाखवला. त्याची गैरहजेरी खूप होती. त्याच्या वडलाला धक्का बसला. ते म्हणाले की कल्याण तर शाळेत जाण्यासाठी रोज घरातून बाहेर पडतो. मग मी त्याचा मित्र म्हणून मला बोलावून त्याची चौकशी केली. मलाही काहीच माहिती नव्हतं. तो शाळेत का येत नसावा याबद्दल मलाही तितकस माहीत नव्हतं. पण त्याच्या स्वभावात झालेला बदल मला जाणवत होता.

काही दिवसांनातरची गोष्ट जी माझ्या मनात कायमची लक्षात राहिली. त्या दिवशी शाळेत कल्याणला घेऊन पोलिस आले होते. सोबत त्याचे वडीलही होते. आमच्यासमोर हा प्रकार घडत होता.

कल्याण शाळेतून गायब असतो हे कळताच त्याच्या वडलांनी त्याच्यावर लक्ष ठेवायला सुरू केलं होतं. ते त्याचा पाठलाग करायचे तेंव्हा त्यांना कळलं की काही टपोरी मुलं त्याला त्रास देत होती. ती टपोरी मुलं याचं दफ्तर ताब्यात घ्यायची आणि दिवसभर त्याची टिंगल टवाळी करायची, त्याच्याकडून आपली लहान-मोठी कामे करून घ्यायची. ती टपोरी मुलं चांगल्या वळनाची नव्हती. त्यांनी कल्याणला धमकी दिली होती की त्याने जर हे कोणाला सांगितलं तर ते त्याला घरात घुसून मारतील. सहावीत असणार्‍या मुलाला खर्‍या-खोट्याची काय ती जाणीव असणार. तो घाबरून काहीच बोलला नाही आणि सर्व सहन करत होता. कल्याणच्या वडलांनी त्याचा पाठलाग करून सगळ्या गोष्टी जाणून घेतल्या आणि थेट पोलिसांना सांगून त्या टपोरी पोरांना पकडून दिलं.

पोलिसांनी आणि कल्याणच्या वडलांनी शाळेत सगळा प्रकार सांगितला आणि अजून कोण मुले यात अडकू नयेत याची काळजी घ्यायला सांगितली.

त्या दिवसानंतर सगळी मुलं कल्याणकडे वेगळ्याच नजरेने बघत होती. तो आमच्या सगळ्यात वेगळाच वाटत होता. तो अजूनही माझ्याच शेजारी बसायचा. पण आता त्याचा स्वभाव पूर्णतः बदलला होता. तो पहिलेसारखा राहिला नव्हता. त्याच्या वागण्यातही थोडासा टपोरीपणा आल्यासारखा वाटत होता. फार विक्षिप्त झाला होता. छोट्या-छोट्या गोष्टींवरून कोणाचीही कॉलर पकडून मारामारी करायचा. आम्ही पहिलेसारखे फार बोलत नव्हतो. त्याचं अभ्यासातही लक्ष नसायचं. सतत कसल्यातरी गहन विचारात तो असायचा. दुसर्‍यांचे डबे जबरदस्तीने किंवा चोरून खायचा. तो कल्याण राहिला नव्हता.

काही दिवसांनी त्याने मला काही गोष्टी सांगायला सुरू केल्या तेंव्हापासून तर मला त्याची खूपच भीती वाटू लागली. त्याने मला सांगितलं की त्याच्या आईवर कोणीतरी करणी केली आहे. त्यांच्या घरात कुठेही लिंबू-मिरची-हळद असल्या गोष्टी सापडतात. त्याची गुरांसारखी ओरडायची म्हणे, उगीच रडायची. तिला जिथे-तिथे किडे-पाली अन साप दिसायचे म्हणे, जेवणाचं ताट ती फेकून मारत म्हणे. तिने कल्याणलाही फेकून मारलं होतं म्हणजे ज्याच्या कपाळावर झालेल्या जखमा त्याने मला दाखवल्या. तिच्यावर कोणीतरी काळी जादू केलीय असं तो मला सांगायचा. मला तेंव्हा यातील फार काही माहिती नव्हतं, पण मला खूप भीती वाटत होती. कल्याण जेंव्हा माझ्याकडे बघायचा तेंव्हा मला त्याची खूप भीती वाटत असे. त्याचा वर्ण काळा होता अन पिंगट डोळे होते. त्याने केस वाढवल्याणे तो मला भयावह वाटे. मला तो आता नकोसा झाला होता. तो कल्याण नाहीच असं मला वाटे.

एकदा त्याने एका मुलाच्या अंगावर लिंबू-मिरची अन कुंकू टाकलं होतं. मुलं त्याला घाबरत होती. मग मी सरांना सांगून माझी बसायची जागा बदलून घेतली. माझा त्याचा संपर्क कमी झाला होता, पण एकाच वर्गात असल्याने आमची भेट होत असे. पण मी त्याला टाळत होतो.

काही दिवसांनी तो स्वतः माझ्याजवळ आला आणि गळे पडून रडत-रडत म्हणाला, “माझी आई मेली, तिला मारलं… करणी केली होती कोणीतरी… सगळं रक्त बाहेर पडलं तिचं…”

आमची वये कोवळी होती. न त्याला व्यवस्थित व्यक्त होता येत होतं न मला त्याला सावरता येत होतं. बास तेवढाच शेवटचा मला खराखुरा कल्याण भेटला होता. त्यानंतर तो पुर्णपणे बिथरला. तो वाट्टेल तसा वागत होता. वर्गात येणारा प्रत्येक शिक्षक त्याला तुडवत असे. तोही निगरगट्ट असल्याप्रमाणे ते सगळं सहन करत. त्याचं आयुष्य चुकीच्या मार्गाने जात होतं.

त्यानंतर माझा व त्याचा संबंध संपला होता. तो शाळेतही कधी दिसला नाही. एकदा नववीत असताना मला तो बाहेर एका रस्त्यावर भेटला. आता तो अत्यंत टपोरी दिसत होता. चेहर्‍यावर निरागसपणा लवलेशही नव्हता. त्याने मला ओळखलं, पण मी नाही.

त्याने मला त्याच्या नवीन मित्रांशी भेट घालून दिली. ती मुलही तशीच टपोरी दिसत होती. त्याने मला आवर्जून सांगितलं की, ही तीच मुलं आहेत जी त्याला सहावीत असताना त्रास द्यायची. माझी तर भंबेरी उडाली. मला भीती वाटत होती. कल्याण मला समोरून म्हणाला, “घाबरू नकोस आम्ही त्रास देणार नाहीत तुला, पण काही पैसे असतील तर देतोस का…?”

दफ्तरात होते तेवढे पैसे मी त्याला देऊन टाकले. त्याने मला मिठी मारली आणि जाऊ दिलं. मग मी दोन-तीन दिवस शाळेत गेलो नाही. नंतर काहीतरी कारण करून मी आई-बाबा ला घेऊन शाळेत जात होतो.

काही वर्षांपूर्वीची गोष्ट, मला पेपरमधून कळलं की कल्याणचा encounter झाला आहे. तो अट्टल गुन्हेगार झाला होता आणि पोलिसांनी त्याला ठार मारलं होतं. मी ती बातमी वाचून बधिर झालो होतो. एकेकाळीचा माझा जवळचा मित्र, आज त्याने काय करून घेतलं…? चुकत गेलेला रस्ता सतत चुकतच गेला अन त्याचा अंत असा भयावह अन दुर्दैवी झाला. चांगल्या घरातला मुलगा असा…

त्याच्या आयुष्यात क्रमाने घडलेल्या घटना त्याच्यात संक्रमण घडवत गेल्या. दुर्दैवाने प्रत्येकवेळेस ते बदल नकारात्मकच होते. एक चुकीचं वळण त्याच्या आयुष्यासाठी इतकं घातक ठरलं. रस्ता चुकायला नको आणि त्यात वाटकरी तर अजिबात चुकायला नको… सगळं नेस्तनाबुत होतं…

सगळ्या घटना डोळ्यासमोरून जात होत्या. मन अस्थिर झालं होतं. शाळेचा बदललेला परिसर बघत मी बदललेला काळाचा ओघही बघत होतो. मन अतिशय खट्ट झालं. खिशातील सिगारेट काढली; त्या धुराबरोबर, त्या झुरक्याबरोबर सगळं विसरून जाणार होतो. मी सिगारेट पेटवणार तितक्यात शाळेतील काही मुले माझ्यासमोरून जात असताना मी बघितलं. माझं मलाच चूक वाटलं. मी ती सिगारेट फेकून दिली. त्या मुलांसमोर सिगारेट ओढणे मला अनैतिक वाटलं.

रात्री घरी गेलो. अंगद चित्रपट बघून अतिशय आनंदित झाला होता. मला बरं वाटलं. शाळेचा ताप त्याच्या डोक्यात नव्हता. जेवण वगैरे झाल्यावर मी त्याच्याजवळ गेलो आणि म्हंटलं की, कधीही कसलीही अडचण आली तर तुझा बाप कायम तुझ्यासोबत असेल… तू चूक असलास तरीही…

मी इतक्या गंभीरपणे काय सांगतोय अशा आश्चर्यचकित नजरेने अंगद माझ्याकडे बघत होता.

अडचण कसलीही येऊ देत पण कितीही सोपा वाटला, तरी आपल्याला योग्य मार्ग कोणता हे आपल्याला निवडता आलं पाहिजे. लहानपणी, तुझ्याएवढा असताना माझा एक मित्र असाच चुकला होता, तोही शाळेत जायला नको म्हणायचा.. त्याचं वाईट झालं नंतर… तू शाळेत जायला का नको म्हणतोस यालाही काही कारणे असतीलच… ती काहीही असोत, पण एकमेव मीच तुला त्यातून बाहेर काढून योग्य मार्गावर नेऊ शकतो. एकदा वळण चुकलं की मग खूप त्रास होतो.

अंगद एक-दोन दिवस शाळेत गेला नाही. पण त्या रात्री त्याने मला सत्य सांगितलं. त्याने मला ते सांगितलं यातच माझा विजय होता. त्याचं कल्याण व्हावं आणि कल्याणसारखं होऊ नये यासाठी मलाच काळजी घ्यावी लागणार होती. त्याला शाळेतीलच काही मुलं त्रास देत होते. ही गोष्ट त्याने सगळ्यांपासून लपवून ठेवली होती. मला त्याच्यात कल्याण जन्म घेताना दिसत होता. पण मी ते कदापी होऊ देणार नव्हतो. कदापी नाही… माणसाने चुकांतून शिकावं, अनुभावातून शहाणं व्हावं…

मी अंगदच्या शाळेत जाऊन योग्य त्या गोष्टी केल्या. त्यानंतर अंगदला त्याबद्दल विचार करायला वेळ भेटू नये अशी सोय केली. कल्याणच्या आयुष्यात ज्या चुकीच्या घटना घडल्या त्या अंगदपासून कशा लांब राहतील यासाठी मी सतत दक्ष होतो…

अंगद योग्य मार्गावर राहिला. मी त्याला मुकलो नाही. त्याच्यासोबत कायम उभा होतो. कदाचित कल्याण नावाचा धडा माझ्या आयुष्यात आला नसता तर माझ्या मुलाला चुकीच्या व अज्ञात मार्गावर जाण्यापासून मी रोखू शकलो नसतो. कधीकधी अंधारातील सावल्याही बरचकाही शिकवून जातात…

===समाप्त===

सर्व हक्क सुरक्षित @ अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

पाटील पेटले

पाटील पेटले

पाटील पेटले

मराठी कथा  ||  बोधकथा  || स्वलेखन  || Marathi Story  ||  विचारवादी..

 

शेर पिंजरे में क्यों न हो, शेर ही होता है…

 

आज नरखेड जे काही छोटंसं शहराचं रूप धारण करत होतं त्यात विष्णु पाटील अन त्यांच्या पूर्वजांचा मोठा हातभार होता. विष्णु पाटलांचे पूर्वज ह्या भागाचे वतनदार होते. पाटलांचा दौलतवाडा हा तर आजूबाजूच्या शंभर गावांची शान होता. पण वतनदार्‍या गेल्या, वतन गेले, लोकशाही मोठ्या थाटात नांदू लागली होती. पाटलांच्या वंशजांनीही मोठ्या मनाने म्हणा किंवा मजबूरीने म्हणा किंवा काळाची पाऊले ओळखून म्हणा उगाच पाटीलकीचा अट्टहास धरला नाही. काळाच्या ओघात लोकशाहीचा आदर करत पाटील घराण्याने आपला रुतबा, मान-मरातब, आदर मोठ्या खुबीने जपला होता. कुठे नमतं-जमतं घेत तेही काळासोबत पुढे जात होते.

विष्णु पाटलांचे वडील, पंढरी पाटील, म्हणजे एक खंबीर राजकीय नेतृत्व होतं. इथल्या मातीतील जनतेनेही त्यांना भरभरून प्रेम दिलं. ते कर्तबगारीने मोठे झाले अन याच मातीशी मिसळून राहिले. सत्तेचा उपयोग करून ह्या भागाचा अन काही प्रमाणात स्वतःचाही विकास करून घेतला. आजूबाजूच्या गावांची, स्थानिक लोकांची मदत घेऊन नरखेड हे छोटसं गाव त्यांनी छोट्या शहरात बदलण्यासाठी बरीच मेहनत घेतली. त्यांची अख्खी हयात यात खर्ची पडली तेंव्हा नरखेड तालुका झाला.

नरखेड तालुका झाला अन सव्वा महिन्यात विष्णु पाटलांचे वडील अर्थात थोरले पाटील कैलासवासी झाले. थोरल्या पाटलांनी जाताना आपले आशीर्वाद, मोलाचे सहकारी, दौलतवाडा, अन मोठी जमीन विष्णु पाटलांच्या जिवावर सोडली होती. वतनदरी गेली, गावाचा तालुका करताना गेलेली जमीन सोडूनही मोठी जमीन विष्णु पाटलांच्या हाती होती. शहर वसवताना आपल्या जमिनीला सोन्याचे दिवस कसे येतील याची व्यावहारिक जाण थोरल्या पाटलांना होती अन तशी तजवीजही त्यांनी करून ठेवली होती.

विष्णु पाटील थोरल्या पाटलांच्या मागे दौलतीचा गाडा मोठ्या खुबीने हाकत होते. थोरले पाटील सक्रिय राजकरणातून मोठे झाले तरी विष्णु पाटलांना राजकरणात रसही नव्हता अन त्याची फार जाणही नव्हती. त्यामुळेच ते राजकारणापासून अलिप्त राहिले होते. थोरल्या पाटलांएवढा त्यांचा दरारा नसला तरी त्यांच्या मानपानात कुठलीही कमी आली नव्हती. या भागातील जनता त्यांना तितक्याच आदराने वागवायची.

विष्णु पाटलांचीही मोठ्या लोकांत ऊठ-बस होती. विष्णु पाटील तसे शांत-निवांत, सरळमार्गी व्यक्तिमत्व. कुणाच्या अध्यात-मध्यात न येता ते आपापल्या मार्गाने पुढे जायचे. विनाकारण मोठेपणा, रुबाब याचं प्रदर्शन मांडणे ते टाळायचे. त्यांच्या अशा स्वभावाने काही लोक त्यांना, “थोरल्या पाटलांवणी पाणी नाही हे!” म्हणून कमी समजायचे, पण काही जाणकार त्यांच्या अशा स्वभावाने त्यांना फायदाच होईल असं म्हणायचे.

हे चालायचंच! म्हणून विष्णु पाटीलही याकडे कानाडोळा करायचे.

दिवस सरत होते. देशात जागतिकीकरण पसरू लागलं होतं. नरखेडही त्यात मागे नव्हतं. नरखेडही वेगाने वाढत होतं. नरखेड वाढलं, प्रगती करू लागलं तर कोणत्या दिशेने करणार याची तजवीज थोरल्या पाटलांनी आधीच करून ठेवली होती. ज्या भागात पाटील घराण्याची शेकडो एकर जमीन आहे तिकडेच शहर कसं वाढेल, त्या जमिनीला सोन्याचे भाव येऊन आपल्या पुढच्या पिढीला त्याचा कसा उपयोग होईल असा दूरदर्शी विचार थोरल्या पाटलांनी चतुरपणे करून ठेवला होता अन घडलंही तसंच.

पाटलांच्या जमिनीला सोन्याचे भाव येऊ लागले. असलेल्या शेताचे प्लोटिंग करून विकणे, उद्योगाला जमीन देणे, रेल्वेला किंवा सरकारला जमीन देणे यामुळे विष्णु पाटील यांना मोठा फायदा होऊ लागला. इतकं करूनही शहराच्या दुसर्‍या भागात पाटलांची बरीच जमीन शिल्लक होती.

एखादं निष्पाप रोपटं एका विराण जमिनीत येऊन रुजावं नंतर त्यामुळे अजून रोपटे येऊन वसावेत, त्यांची संख्या वाढावी अन नंतर त्यांची बाग व्हाही, वन व्हावं ही गोष्ट नवीन नाही. नंतर त्या वनाला काहीही केलं तरी काढता येऊ नये अशीही परिस्थिती उद्भवल्याचं आपल्याला माहीत आहेच. तेच येथे घडलं.

शहर वाढू लागलं तशी शहराची लोकसंख्याही वाढू लागली. शहरात विविध प्रकारचे लोक येऊन राहू लागले. काही आसपासच्या गावांतील असायचे तर काही दूर कुठूनतरी यायचे अन येथे येऊन काम करून पोट भागवायचे. नोकरदार वर्ग चांगली नौकरी करू लागला अन पैसे कमावू लागला. पाटलांनी केलेल्या प्लॉटला भाव येऊ लागला. नोकरदार वर्ग परवडेल तसे पैसे देऊन जागा घेऊ लागले अन आनंदाने राहू लागले. पण ज्यांना परवडत नव्हतं त्यांना कुठे राहावं असा प्रश्न पडू लागला. गावात प्लॉट घेऊन राहावं इतकी ऐपत त्यांची अजिबात नव्हती. यात सगळा मजूर वर्ग होता. हमाल, गवंडी, सुतार, लोहार, मजूर, सफाई कर्मचारी, शिपाई आणि असे अनेक गरीब वर्गाचे प्रतींनिधी.

शहर वाढत होतं अन अनेक परदेशी स्वप्न येथे साकार होत होते. पण ते साकार करण्यासाठी ज्यांचे हात राबत होते त्यांचा फार विचार कोण करत नव्हतं. हा वर्ग जमेल तेथे आडोसा घेत एक-एक दिवस पुढे ढकलत होता. ऊन-पाऊस-वारा यापासून बचाव मोठ्या कसरतीने करावा लागायचा. सभ्य लोकांना असा उघडावलेपणा डोळ्याने बघायलाही नको वाटायचा. हळूहळू ही समस्या मोठी होत गेली. लोकप्रतिनिधी यांच्यापर्यंत ही समस्या पोचली. चर्चा वगैरे घडल्या पण त्यांच्याजवळ कुठलाच पर्याय नव्हता. सरकारकडे यांची देखभाल करायला पैसे नाहीत हे मोठं कारण समोर आलं अन सगळे गप्प बसले. आता सरकारकडेच पैसे नाहीत म्हणल्यावर ह्या लोकांची तर काय पात्रता होती घरं घेऊन राहायची. पण लवकरच सरकार यांच्यासाठी स्वस्त घर योजना आणेल अशी घोषणा झाली. ह्या “लवकरच” अर्थ त्या काळी नेमका माहीत नव्हता. तात्पुरती सोय करा असा काहीतरी संदेश आला. मग काय स्थानिक प्रशासन-लोकप्रतिनिधी यांची धावपळ सुरू झाली.

शहराजवळ सरकारच्या ताब्यात असलेल्या जमिनीवर या लोकांना तंबू ठोकून द्यायची असा प्रस्ताव पास झाला. पण त्यालाही फार यश आलं नाही. सरकारकडे जास्त जमीन शिल्लक नव्हतीच. सगळीकडे काहीतरी काम चालू होतं, आरक्षण होतं अन काय काय.

शेवटी एक उपाय काढला. शहरातील मोठ्या लोकांची जमीन भाडेतत्वावर किंवा ‘दान’ म्हणून घ्यायची. शोध सुरू झाला. गावातील अनेक व्यापारी अन जमीन मालकांनी यासाठी असमर्थता दर्शवली. कोणालाही ही ब्याद साडेसातीसारखी मागे लाऊन घ्यायची नव्हती. त्यातल्या त्यात सोन्याचे भाव आलेल्या जमिनीला अशा फुकट्या कारणासाठी देणं कोणालाही व्यावहारिक वाटलं नाही. एका बड्या दिलवाल्या माणसाने शहराला लागून असलेली आपली मोकळी जमीन दहा वर्षांच्या अटीवर देऊ केली, पण तेथील मध्यमवर्गीय मंडळींनी त्याला विरोध केला. मजूर वर्ग आपल्या गल्लीत नको असं त्यामागचं खरं कारण होतं. हाही पर्याय मिटला.

शेवटी प्रशासनातील एक माणूस, मजुरांचा एक प्रतींनिधी अन स्थानिक लोकप्रतिनिधी मिळून पाटलांच्या वाड्यावर गेले. जागेच्या बाबतीत ह्या भागात पाटलांएवढं कोणीच श्रीमंत नव्हतं. शहारच्या आजूबाजूला पाटलांची जमीन आहे हे काही लपून नव्हतं.

सगळी समस्या पाटलांच्या कानावर घालण्यात आली. सगळ्यांनी मिळून विष्णु पाटलांना गळ घातली अन रेल्वेच्या बाजूला असलेल्या त्यांच्या शेतजमिनीवर मजुरांना तंबू ठोकून तात्पुरतं राहायची परवानगी द्यावी. सरकार लवकरच स्वस्त घर योजना आणणार आहे अन ती पूर्ण झाल्यावर ही मंडळी आपली जागा सोडतील अशी खात्री त्यांना देण्यात आली.

लोकप्रतिनिधी, सरकार यांच्यावर पुर्णपणे अविश्वास दाखवण्याचे दिवस अजून सुरू झाले नव्हते. पाटील आपल्याला “नाही” म्हणणार नाहीत अशी त्या लोकांची अपेक्षा होती. पाटलांनी गावासाठी इतकं केलं आहे हेही करतील असं सगळ्यांना वाटत होतं. सरळमार्गी विष्णु पाटीलही याला जवळजवळ बळी पडलेच होते.

विष्णु पाटलांशी चर्चा चालू असतानाच पाटलांचे एक तरुण सहकारी त्यांना खुणावत होते. पाटलांची त्यांच्यावर दृष्टी पडली. पाटील निर्णय घेऊन मोकळे होण्याच्या आधी जरा सावध झाले. पाटील निर्णय घेणार होते पण त्यांनी जरा सावकाश घ्यायचं ठरवलं. सगळी चर्चा झाली होती.

पाटील त्या मंडळींना म्हणाले की, “आम्हाला जरा वेळ द्या, तिथे जमीन कशी आहे काय आहे हे तपशील बघतो अन तुम्हाला निरोप धाडतो.”

“हो” अशा निर्णयाच्या अपेक्षेने आलेली मंडळी थोडेसे हिरमुसले होते पण निरोप येईल या अपेक्षेने त्यांचा धीर अजून सुटला नव्हता. चर्चा झाली अन मंडळी निघून गेले.

ती मंडळी निघून गेल्यावर पाटलांनी टोपे नावच्या त्या तरुण सहकार्‍याला “काय झालं?” असं विचारलं.

टोपे म्हणाले की, “मालक त्यांना जर ती जमीन दिली तर आपलं मोठं नुकसान होऊ शकतं. न सुटणारी ब्याद ते कायमचे आपल्या गळी मारायचा प्रयत्न करत आहेत.”

पाटलांना अर्थ कळाला नाही, त्यांनी सविस्तर सांगायला सांगितलं. टोपे सुरू झाले.

मालक, एक तर जी जमीन ते मंडळी मागत आहेत त्याची आजची किम्मत सोन्याहून चमकदार आहे. त्यात आपल्याला त्यातून चांगलं शेतकी उत्पन्न येतं. ती जमीन जर त्या लोकांच्या ताब्यात गेली तर आपल्याला मोठा आर्थिक फटका बसू शकतो. त्या जमिनीत मजूर लोकच राहतील कशावरून? ही लोक पैसे घेऊन कोणालाही तंबू ठोकून देतील अन रहा म्हणतील. त्या लोकांकडून पैसे घेतील. मजुरांना पुढे करून काही लोकांचा त्या जमिनीवर डोळा असण्याची शक्यताही नाकारता येत नाही मालक.

पाटील अजूनही पुर्णपणे समाधानी नव्हते.

“ते म्हणाले ना पर की स्वस्त घर योजनेत या मजुरांना धाडू अन जमीन मोकळी करून देऊ.”

टोपे आता तावातावाने बोलू लागले. हो बरोबर आहे. पण ती योजना सुरू कधी होणार अन पूर्ण कधी होणार? त्यात ह्या सगळ्यांना घरं मिळणारच का? न मिळालेले लोक पुन्हा कुठं जाणार? आपली जागा सोडणार का? अन तेथे राहणारे मजूर भलतेच कोण निघाले तर? त्यांनी आपली सोन्यासारखी जागा सोडली नाही तर?

टोपेंनी अनेक व्यावहारिक शंका उपस्थित केल्या.

पाटील जरा अस्वस्थ झाले अन म्हणाले, “आपल्याशी या भागात अशी बेईमानी कोण करल असं वाटत नाई… अजून इतके वाईट दिस आले नाहीत…”

टोपे न राहवून म्हणाले, मालक जुने दिवस कवाच गेले अन नवे दिवस चांगले असतील याची कोण शास्वती? अन लोकशाहित सगळ्यांना बराबर मानतात… माफ करा मला… नंतर कायद्यापुढे आपलाही मुलाहिजा राखला जाणार नाही.

पाटील विचार करून म्हणाले, “मग कसं करायचं म्हंतुस???”

टोपे जराही न थांबता म्हणाले, “सरळ नाही म्हणून टाका.”

पाटील तोंड वाकडं करत म्हणाले, “आपल्या पूर्वजांनी या भागासाठी काय नाही केलं, माझी वेळ आली तर मी कसा मागं फिरू, लोकात काय नाक राहील… आपली पाटिलकी नाही टिकणार मग…”

टोपे नुसते कपाळावर आठ्या आणून उभे होते.

शेवटी बराच मेंदू अन वेळ जाळल्यावर दोघांनी एक मार्ग काढला. शहराच्या दुसर्‍या टोकाला असलेल्या अन जरा कमी किम्मत असलेल्या पाटलांच्या जमिनीवर त्या मजुरांनी राहावं.

त्या मंडळींना निरोप गेल्यावर ते लागलीच हजर झाली.

पाटलांचा निर्णय ऐकून ते अवाक झाले. पाटील असा निर्णय घेतील असं त्यांना वाटलं नव्हतं. पण पाटलांनी आपला नाईलाज असल्याचं सांगितलं.

मजुरांना कामाच्या ठिकाणापासून खूप दूर यावं लागेल अशी मेख काढण्यात आली. टोपेंनी यावर आधीच काम केलं होतं त्याप्रमाणे त्यावर पाटलांनी येण्या-जाण्यासाठी उपाययोजना सुचवल्या अन त्यातून रोजगार निर्मिती होईल असंही सांगितलं.

ती मंडळी मनापासून खुश नव्हती. पण पाटलांना थेट बोलताही येईना अन याचक म्हणून आले म्हणून जे पदरात पडेल ते घ्यावं लागत होतं. टंगळमंगळ करत ती मंडळी तयार झाली. काहीच नसल्यापेक्षा काहीतरी असणं बरं असा विचार त्यांनी केला असावा.

जमीन कोणती द्यायची, कशी द्यायची ही सगळी जबाबदारी पाटलांनी टोपे यांच्यावर सोपवली. टोपे विश्वासाचे होते. शिवाय शिकलेला माणूस. त्यांनी लागेल तितकीच जमीन आखून दिली. दिलेल्या जमिनीला संरक्षण भिंत उभी करून दिली जेणेकरून न दिलेल्या जागेत कोण घुसू नये. कोण राहणार, किती राहणार याची बारीकपणे नोंद करण्यात आली. दानधर्म पण व्यावहारिकपणे आणि चोख केला गेला. काम फत्ते झालं होतं.

 

बरीच वर्षे उलटली. पाटील आता थकले होते. नरखेड आता नटलं होतं, चारी दिशेने वाढलं होतं. राजकरणी, प्रशासन, सरकार यांच्यावर विश्वासाचे दिवस मावळले होते. जमिनीच्या किमती आकाशाला भिडल्या होत्या, अपेक्षा केली नसावी तितक्या वाढल्या होत्या. पाटलांनी पुढच्या पिढ्या बसून खातील इतकी संपत्ती केवळ जमिनीच्या व्यवहारातून जमवली होती. त्याकाळी टोपे म्हणाले ते ऐकलं ते बरं झालं असं पाटलांना वाटत होतं. जी जमीन आधी मागितली होती त्या एका जमिनीवर पाटलांची गगनचुंबी इमारत उभी होती अन त्यांची शान वाढवत होती. जुना दौलतवाडा ढासाळत होता.

विष्णु पाटलांचा स्वभाव अजूनही बदलला नव्हता. शहर चारही बाजूंना वाढलं होतं. सरकारचं ‘लवकरच’ धोरण अजून सुरूही झालं नव्हतं. ज्या बाजूची जमीन मजुरांना दिली होती तिकडेही शहर मोठ्या प्रमाणात वाढलं होतं. त्या जमिनीलाही मोठी किम्मत होती. पण ती जमीन आता पाटलांच्या ताब्यात नव्हती. मजुरांना दिली तेंव्हापासून त्यांनी त्या जमिनीवर पायही ठेवला नव्हता. त्यांना जे अपेक्षित नव्हतं तेच झालं होतं. तेथील मजूर केंव्हाच गायब झाले होते, त्यांनी इथे जमीन भलत्याच कोणालातरी विकली होती. तंबू तर सहा महिन्यात उडाले अन मग पत्र्याचे अन भिंतीचे पक्के घरं आले होते.

पाटलांना आता मनस्ताप, पश्चाताप होत होता. प्रश्न पैशाचा नव्हता, विश्वासाचा अन त्याच्या घेतलेल्या गैरफायद्याचा होता. जमीन पाटलांची, दान किंवा तडजोड म्हणून काही काळासाठी ती दिली मजुरांना. मजुरांनी परस्पर सौदा करून भलत्यालाच विकली.

पाटील हतबल होते. टोपे यांनी कष्ट करूनही आजूबाजूची जमिनीवर अतिक्रमण झालं होतं. पाटलांना क्लेश होत होते. टोपे यांना पाहिलं की पाटलांना ती जमीनच आठवायची. सगळी अवैध वस्ती असल्याने तेथे चांगले प्रकल्प उभा राहत नव्हते. आजूबाजूची जमीनही उपयोगी पडत नव्हती. तेथे राहणार्‍या परक्या लोकांची मगरुरी होती ती वेगळीच. पाटलांनी एकदा पोलिसात तक्रारही केली अन जमीन परत मिळवण्याचे प्रयत्नही केले पण सगळं निष्फळ गेलं. लोकशाही नांदत होती. जमीन दिली नाही तर पाटिलकीला डाग लागेल या भीतीने विष्णु पाटलांनी ती जमीन दिली होती, पण जमीन दिल्याने तोंडघशी पडून पाटीलकीला अन त्यांच्या दरार्‍याला डाग पडतोय याची खंत त्यांना होती.

पाटील बरेच थकले होते. मरायच्या आधी काहीही झालं तरी जमीन परत मिळवायची असा प्रण त्यांनी केला होता. लोकशाहीत लवकर काहीच होत नसतं याचा शोध उशिरा लागला होता.

पाटलांनी वकिलांची फौज उभी केली अन जमीन मिळवण्याचे प्रयत्न वेग धरू लागले. पाटील घराण्याचं रक्त त्यांना दाखवून द्यायचं होतं.

एक दिवस उजाडला अन पाटलांचा आनंद गगनात मावेना. न्यायालयाने निकाल दिला की पाटलांनी मोठ्या मनाने दिलेल्या जमिनीवर अतिक्रमण हे न्यायविरोधी आहे, पाटलांना ताबडतोप जमीन परत मिळावी.

आता पाटील थांबणार नव्हते. विष्णु पाटील पेटले होते. पाटलांनी सगळी शक्ति पणाला लावली. ओळखी-पाळखीच्या सर्व मोठ्या नेत्यांना हाताशी धरलं. पोलिस अन स्वतःची शंभर-एक पहलवान लोकांची फौज घेऊन पाटील त्या जमीनिसमोर उभे राहिले. अनेक वर्षांच्या प्रतिक्षेनंतर त्या जमिनीला पाटलांचे पाय लागले होते. जमीनही शहरून उठली होती. जमिनीवर अवैधपणे राहणार्‍या लोकांचा धिंगाणा सुरू होता. मारामारी, बाचाबाची सुरू होती. अनेकांनी पाटलांना धीर धरा, शांतपणे घ्या, मागे व्हा असं सांगितलं. पण पाटलांनी मागे होण्याचं साफ नाकारलं. टोपे स्वतः सगळं समोर होऊन आवरत होते.

लोकांना बाजूला करून घरं पाडायला सुरुवात झाली होती, पण सीमेंट-विटाचे घर हातांनी पडेनात. शेवटी बुल्डोजर आला. लोक अजून खवळले. काही येऊन बुल्डोजर समोर आडवे झाले. पाटलांना राहवलं नाही. मेंदू तप्त झाला होता अन रक्त सळसळत होतं. झालेल्या विश्वासघाताने अन इतक्या वर्षाच्या प्रतिक्षेने ते चवताळून उठले. पाटील बुल्डोजरकडे धावले. हातातील काठी फेकून दिली. पाटील ह्या वयात स्वतः बुल्डोजरवर चढले. सगळे त्यांच्याकडे डोळे मोठे करून बघू लागले. अंगावर शहारा आला. लोकंही घाबरली. त्यांचा रुद्रावतार प्रथमच दिसत होता.

पाटलांच्या पवित्र्याने आता समोरचा विरोधही मवाळ झाला.

पाटलांनी डरकाळी फोडली अन बुल्डोजर घरांवर फिरू लागला. बघता बघता अनेकांचे संसार कोसळले. लोकं हाय देऊ लागले. पाटलांना शिव्या देऊ लागले. पण गावातील लोकांनी पाटलांच्या हिमतीला दाद दिली होती. मोठ्या मनाने केलेल्या मदतीला लोकांनी गैरफायदा घेतला होता. चीड होती. पाटलांनी सगळी घरे जमीनदोस्त केली.

जमीन मोकळी झाली.

ती पाटलांची जमीन होती. पाटील बराच वेळ तेथे उभे राहून मोकळ्या अन स्वतःच्या मालकीच्या जमिनीकडे अभिमानाने पाहत होते.

आज प्रथमच नरखेडने विष्णु पाटलांचं असं रूप पाहिलं होतं. पाटलांचं खरं रक्त समोर आल्याची चर्चा सुरू होती. अनेकांना पंढरी पाटलांची आठवण झाली. शांत असणारे पाटील पेटलेले पाहून अनेक जणांना कौतुक वाटत होतं. उदो उदो चालू होता.

दुसर्‍या दिवशी सर्व स्थानिक वृत्तपत्रात विष्णु पाटलांना विजयी घोषित केलं होतं अन नायकाच्या रूपात दाखवलं होतं.

एका वृत्तपत्राची पहिल्या पानावर बातमी होती, “पाटील पेटले!!!”

===समाप्त===

कथेचे सर्वाधिकार लेखकाकडे सुरक्षित आहेत. कथा कुठेही वापरण्यापूर्वी लेखकाची परवानगी आवश्यक आहे.

Copyrights @ Author Abhishek Buchake

सहकारी माध्यम – latenightedition.in

Some More Stories…. अजून कथा वाचा… 

खिडकी: भाग १

बनाएंगे मंदिर!

बनाएंगे मंदिर!

मराठी कथा  ||  सामाजिक वगैरे  || वादग्रस्त  || Marathi Story  || देऊळ  ||  स्वलेखन 

 देवा, तुला शोधू कुठं…

 

मंदिरात भुतडा सेठजी मोठ्या गर्वाने फिरत होते. मनाने भक्त अन पेशाने व्यापारी असलेल्या एका गृहस्थाला सांगत होते की, “आपला ह्या मंदिरासाठी महिन्याचा खर्च वीस लाख रुपयापर्यंत असतो.” असा आकडा ऐकून दूसरा व्यापारीही डोळे मोठे करून व्वा! व्वा! करतो. भुतडा सेठजी येणार्‍या प्रत्येक व्यापर्‍याला अथवा बड्या माणसाला मंदिर परिसराचा संपूर्ण आवार स्वतः फिरून दाखवत असत. मंदिराची सगळी व्यवस्था समजावून सांगत असत आणि शेवटी त्यांनीही येथे ‘investment’ करावी असं सांगत. भुतडा सेठजींची मान अजून ताठ होत असत.

भुतडा हे तसं शहरातील बडं प्रस्थ. त्यांचे पूर्वज हे गावातील जुने व्यापारी. आज त्यांच्या नावावर शहरात एक सोन्या-चांदीचं मोठं दुकान होतं, पारंपरिक धान्य विक्रीचा धंदा तर नेहमीप्रमाणे तेजीतच होता. एका मुलाची स्वतःची बांधकाम क्षेत्रात मोठी कंपनी होती, हॉटेल्स होते, शहरात मोक्याच्या ठिकाणी जागा होत्या, शैक्षणिक संस्था होत्या.

शहरात त्यांच्या घराण्याला मोठा मान होता, त्यांच्याबद्धल आदरही होता. असं सगळं काही होतं. आणि एक होतं शहरातील जुनं बालाजी मंदिर! अर्थात होतं. आता ते त्यांचं नव्हतं.

त्याचं असं की, गावात एक प्राचीन बालाजी मंदिर होतं. त्याचा जीर्णोद्धार केला जाणार होता तेंव्हा भुतडा घराण्यातील आधीच्या पिढीचे गंगाधर भुतडा यांनी स्वतः पुढाकार घेऊन आर्थिक व इतरही बरीच मदत केली.

भुतडा घराणं हे पहिल्यापासूनच श्री बालाजीचे मनस्वी भक्त होते. भक्त ह्या नात्यानेच गंगाधर सेठजींनी मंदिरासाठी सेवा केली. इतर लोकांनीही त्यांचा मान केला. त्यांची एकंदरीत भक्ति आणि सेवा पाहून मंदिराचा जेंव्हा ट्रस्ट झाला तेंव्हापासून गंगाधर सेठजी त्या ट्रस्टचे अध्यक्ष राहिले. अध्यक्ष असले तरी ते एका सेवकाच्या भूमिकेतूनच सर्व कामकाज पार पाडत होते. लोकांनाही त्यांचा शब्द कधी खाली पडू दिला नाही. सर्व काही सुरळीत चालू होतं.

गंगाधर सेठजींच्या नंतरची पिढी, अर्थात त्यांचे सुपुत्र जमनालाल भुतडा हे त्यांचे वारस होते. गंगाधर भुतडा यांच्या मृत्यूनंतरचा, मध्यंतरीचा काही काळ वगळला तर भुतडा कुटुंबाला पुन्हा ट्रस्टचं अध्यक्षपद द्यावं असं इतर सदस्यांनी ठरवलं. त्यानंतर जमनालाल हे त्या ट्रस्ट चे अध्यक्ष झाले.

पण जमनालाल हे ‘पुढारलेल्या’ विचारांचे होते. त्यांनी काळाप्रमाणे मंदिर देवस्थानामध्ये बदल करायला सुरुवात केली. त्यांनी मंदिराला एक ‘व्यावसायिक’ स्वरूप देण्याचा प्रयत्न सुरू केला.

जमनालाल हे अतिशय व्यावहारिक गृहस्थ होते. केवळ पाच-सहा वर्षांत त्यांनी पूर्वजांचा रूढीपार चालू असलेला व्यापार दुप्पट केला होता. विविध क्षेत्रात हातपाय पसरून त्यात यश अन पैसा मिळवला. त्यांच्या गुणवत्तेबद्धल कोणालाही शंका नव्हती. पण त्यांचा देवस्थांनातील व्यावहारिकपणा बर्‍याच जणांना बोचू लागला. भक्त तर तेच होते पण त्यासोबत व्यापारी प्रवृत्तीची मंडळी जास्त येऊ लागली. मंदिरात मंगल कार्यालय, दुकान, साहित्यविक्री, आकर्षक गुंतवणूक योजना, पतपेढी, मंदिराची आसपासच्या गावांत जाहिरात व इतर अनेक गोष्टींतून जमनालाल यांनी देवस्थांनाची आर्थिक बाजू सुधृड केली.

ह्या सगळ्या बाबी खुपणार्‍या लोकांची संख्या वरचेवर वाढू लागली. शिवाय, जमनालाल समितीचा कारभारही एकाधिकारशाहीने हाकू लागले अन समितीवर अनेक व्यापारी लोकांची नियुक्ती करू लागले.

व्हीआयपी दर्शन सुरू झालं. पैसे देणार्‍याला लवकर दर्शन मिळू लागलं. जेंव्हा एका उत्सवादरम्यान महाप्रसाद व इतर गोष्टीवरून भक्तांची पिळवणूक झाली तेंव्हा इतर लोक पेटून उठले. आता खूप झालं! हेच सर्वांच्या तोंडी होतं. भुतडा घराण्याचा मान व पुण्याईला बघून आजवर सर्वच लोक शांत होते पण अतिरेक झाल्यावर त्यांचा नाईलाज झाला.

अखेर एक कटू निर्णय घेण्यात आला. शहरातील जुनी मंडळी, भक्त आणि समितीवरील इतर लोकांनी जमनालाल व त्यांच्या सहकार्‍यांची ट्रस्टवरुन हकालपट्टी केली. त्या लोकांना मंदिरात केवळ एका भक्ताच्या माणानेच मंदिरात यावं असा निर्णय झाला. जनरेटा अन जनप्रक्षोभ यापुढे यापुढे भुतडा घराण्याला झुकावं लागलं.

जमनालाल ‘अपमानित’ भावनेतून ह्या सर्व गोष्टींपासून दूर झाले. पण त्यांच्या मनात तो अपमान, तो पराभव सलत होता. त्यांच्या मनाला तीव्र वेदना होत होत्या. रात्ररात्र ते ह्याच गोष्टींचा विचार करून जळत होते. शेवटी त्यांनी एक निर्धार केला… एक निर्णय… त्यांचं अन अनेकांचं आयुष्य बदलणारा निर्णय…

सेठजींचं वय आता साठीला आलं होतं. त्यांना दोन मुलं होती. त्यांनी एका मुलाला अन त्याच्या पत्नीला संपूर्ण व्यवसायाची जबाबदारी देऊन टाकली. दूसरा मुलगा सिविल इंजीनियर होता. त्याचा त्यांना त्यांच्या ‘निर्धारात’ उपयोग होणार होता.

सेठजींनी शहरापासून थोडं दूर, तिरुपति बालाजीची प्रतिकृती असलेलं एक भव्य मंदिर उभारायचा संकल्प सोडला होता. प्रतीबालाजी !!

असं मंदिर जे भाविकांची गर्दी ओढेल, असं मंदिर जे एक भक्तीसह व्यापाराचा एक उत्कृष्ट नमूना असेल, असं मंदिर जे आसपास कोठेच नसेल, असं मंदिर जे देखणीय स्थळ असेल, असं मंदिर जे बघून डोळे दीपतील, असं मंदिर जेथे सेठजींचा शब्द अंतिम असेल, असं मंदिर जे शहरातील बालाजी मंदिर बंद पाडून सेठजींच्या अपमानाचा बदला घेईल!!!

सेठजी तातडीने कामाला लागले होते. त्यांना जळी-स्थळी-पाषानी-अत्र-तत्र-सर्वत्र-ध्यानी-मनी-स्वप्नी ते प्रस्तावित मंदिर दिसू लागलं. ते रात्र-रात्र काम करू लागले. भेटी-गाठी वाढू लागल्या, फिरणं वाढलं. त्यांनी शहरापासून दूर अशी एक जागा बघितली जी त्यांना मोक्याची वाटली. तेथे आसपास दोन-तीन गावे होती. त्यांनी तेथील शेतकर्‍यांना गोळा केलं. ज्यांची जमीन होती त्यांच्याशी चर्चा सुरू झाल्या.

सेठजींचं नशीब बलवत्तर होतं, दोन-तीन वर्ष तो विभाग दुष्काळाने होरपळून निघाला होता. शेतकरी मेटाकुटीला आले होते. त्यांना सेठजींनी मोठ-मोठी आश्वासणे दिली, भावनिक साद घातली, वाट्टेल तितका पैसा मोजला, गरज पडल्यास दडपशाही व इतर मार्गांचा वापर केला. त्यांना तेथील दीडशे एकर जागा कुठल्याही अटींवर पाहिजेच होती. सेठजी माघार घेणार नव्हते. त्यांनी एक-एक नामी युक्त्या सुरू केल्या. मंदिर बांधणीच्या कामात मदत करा, हे देवाचं काम आहे, यात अडसर आणून स्वतःच्या माथी पाप घेऊ नका असं भावनिक आव्हान झालं.

बरेच भोळे लोक अडकले. काहींना त्यांनी समितीवर घेतो असं आमिष दाखवलं. मंदिर आल्यावर अनेकांना रोजगार मिळेल, गावात पैसा येईल अशा गोष्टी समजावून सांगितल्या.

शेवटी सेठजी जिंकले. त्यांना हवी असलेली जमीन त्यांनी मिळवली. सेठजींचे करोडो रुपये खर्च झाले होते. पण सेठजींना पैशाची पर्वा नव्हतीच. ते एका वेगळ्याच मानसिकतेने पछाडले गेले होते. त्यांना ते करून दाखवायचं होतं जे त्यांना गावातील मंदिरात करू दिलं नव्हतं. त्यांना स्वतःला सिद्ध करायचं होतं अन स्वतःच्या अपमानाचा बदला घ्यायचा होता.

जमीन मिळाल्याच्या नंतर त्यांनी स्वतःच्या मुलाकडून त्या जागेचा बांधकाम नकाशा तयार करून घेतला. यासाठी त्यांच्या मुलाला दोन महीने तिरुपति बालाजीला जाऊन मुक्काम करावा लागला होता. सेठजींनी तिरुपति बालाजी देवस्थानाला संपर्क केला, स्वतःचं ‘पवित्र’ कार्य सांगितलं; त्यात मदत करायचं आव्हान केलं. तेथील मंदिर समितीनेही श्रध्देच्या भावनेतून थोडीशी आर्थिक रसद, बालाजीची प्रतिकृती असलेली मूर्ति आणि इतर गोष्टी जमवून दिल्या.

इकडे सेठजींनी आसपासच्या शहरातील, गावातील श्रीमंत लोकांना संपर्क करायला सुरुवात केली. नवीन मंदिराच्या समितीत येण्याची गळ घातली. व्यापारी लोक एकंदरीत ‘प्लॅन’ पाहून खुश होत होते. त्यांना भक्ताच्या नजरेतून नव्हे तर व्यापारी दृष्टीकोणातून हा प्रकल्प नफ्याचा वाटू लागला.

काळा पैसा पांढरा करायला एक स्कीम हवी होती ती सुरू झाली होती.

त्यांनी ह्यात गुंतवणूक करायला उत्साह दाखवला. मंदिराच्या आजूबाजूचे प्लॉट आणि व्यापारी गाळे विकले गेले. सेठजींचा बराचसा खर्च निघू लागला. इतर बाजूनेही त्यांनी व्यापार सुरू केला. मंदिराच्या कामासाठी लागणारी साधन-सामुग्री ते ‘दान’ ह्या स्वरुपात घेऊ लागले. भक्तही मोठ्या मनाने आणि सढळ हाताने मदत करत होते. आसपासच्या गावाचे सरपंच व इतर राजकीय लोकांचा यात ‘interest’ वाढला. त्यांना येथे भक्तांच्या रूपाने मोठी मतपेटी दिसत होती. त्यांनीही काळा पैसा यात गुंतवला.

पैसा कसलाही असो गरिबाचा, श्रीमंतचा, काळा-पांढरा देव तो स्वीकार करतो, असं आपण मानतो. सेठजींनीही येणार्‍या लक्ष्मीला प्रणाम केला. दुष्काळाचे दिवस असले तरी पैशांचा सुकाळ होता. अनेकांना यातून रोजगार भेटणार होता. दुष्काळी स्थितीतही पाण्याची कमतरता भासू न देता बांधकाम जोरात सुरू होतं.

केवळ दोन वर्षांच्या कालावधीत सेठजींच्या इच्छाशक्तीने एका नव्या भव्यतेची निर्मिती केली होती. एक अप्रतिम, सुंदर, रेखीव, भव्यदिव्य, एखाद्या राजवाड्याप्रमाणे भासणारं तिरुपति बालाजीची प्रतिकृती असलेलं मंदिर उभं राहिलं होतं. मंदिर उभं राहायच्या आधीच मंदिराची चर्चा पंचक्रोशीत चालू होती. सेठजींनी प्रत्येक प्रसंग ‘event’ कसा होईल याची काळजी घेतली. मूर्तीच्या प्रतिष्ठापना ते मंदिर उद्घाटन सोहळा हे सगळं भव्यदिव्य आणि एका इवेंटप्रमाणे केलं आणि त्यातून लोकांची गर्दी जमवली होती. लोकांची ‘भक्ति’ वाढली होती. प्रत्येकजण मंदिरात येऊन जाण्यासाठी वेळ काढायचा. भक्त म्हणून नाही तर  मंदिराची भव्यता बघण्यासाठी यायचे, काही लोक निवांत वेळ घालवण्यासाठी यायचे, काही फिरण्यासाठी, काही व्यापारासाठी तर काही नुसतेच! सगळ्यांची सरमिसळ गर्दी झाली होती. सेठजी भयंकर खुश होते. यश त्यांना खुणावत होतं.

मंदिर परिसरात अनेक गोष्टींची सोय करण्यात आली होती. भव्य देखावे होते, प्राचीन मुर्त्या आणून ठेवल्या होत्या, वॉटर-पार्क होते, बडे हॉटेल्स होते, मंगलकार्यालय होतं, नाट्यगृह होतं, मनोरंजनाचे इतर पर्याय होते. सगळं होतं…

दर आठवड्याला नवनवीन संतांचे प्रवचन होत असत, रात्री कीर्तन चालू असायचे, अन्नछत्र चालू होतं. लोकांना आकर्षित करण्याचे नाना प्रकार यशस्वी होत होते. सेठजींनी सुरूवातीला गुंतवलेला पैसा अजून पुर्णपणे निघाला नव्हता, पण सुरुवातीचाच प्रतिसाद बघता हा ‘प्रकल्प’ नुकसानीत जाणार अशी तीळमात्रही शक्यता नव्हती. मंदिर काम व देखभालीसाठी अनेक स्वयंसेवक आणि पगारी नोकर राबत होते.

अजूनही मंदिर परिसरात कामकाज चालूच होतं. मंदिराला सोन्याचा कळस चढवायचा कार्यक्रम हाती घेतला होता. त्यासाठी देणग्या गोळा करणं चालू होतं. अनेक श्रीमंत लोक स्वतःहून पैसा घेऊन येत होते. देवाची भक्ती होती की देवावर असलेल्या भक्तीचा-श्रध्देचा देखावा होता माहीत नाही, पण स्वतःच्या नावाच्या गर्जनेसह मोठमोठाल्या देणग्या दिल्या जात होत्या.

सगळीकडे सेठजींचा शब्द अंतिम मानला जायचा. तेच येथील सर्वेसर्वा होते. देवस्थान हे मंदिर कमी अन एक picnic spot जास्त होत होता. पैशाला भक्ती अन श्रद्धेपेक्षा मोठं स्वरूप प्राप्त झालं होतं.

दर्शनाच्या वेगवेगळ्या रांगा लागत होत्या. पैसे देऊन दर्शन घेणार्‍यांची एक अन सामन्यांची एक! महाप्रसादाच्या एका पेढ्यासाठीही पैसे भरावे लागायचे. पैसे देऊन अभिषेक, आरत्या, पुजा, पाठ करणार्‍यांसाठी थेट गाभार्‍यात प्रवेश होता आणि सामान्यांना दुरूनच देवाचा आशीर्वाद घ्यावा लागायचा.

प्रत्येक वस्तूवर सरकार कर आकरतं त्याप्रमाणे येथेही प्रत्येक देखावा पाहाण्यासाठी पैसे भरावे लागायचे. श्रीमंत व मध्यमवर्गीय लोक पैसा टाकून सगळं मनसोक्त लुटत होते आणि गरीब लोक त्यांच्या अन त्यांच्या मुलांच्या चेहर्‍यावरील आनंद बघून समाधानी होऊन हात हलवत परत फिरायचे.

पैसेवाली मंडळी आणि त्यातल्या त्यात मोठ्या पदावर असलेले नोकरदार आणि बडे व्यापारी तर खूप खुश होते. नेहमीच्या कटकटीतून जरा विसावा मिळेल असं हक्काचं ठिकाण त्यांना मिळालं होतं. सुट्टीच्या दिवशी त्यांची येथील भेट ठरलेली असायची. त्यातील बर्‍याच मंडळींनी त्याच प्रकल्पात प्लॉट व घरे विकत घेतली होती.

सेठजींचा अंदाज होताच तसा!

कोणता वर्ग आकर्षिला जाणार हे सेठजींनी आधीच अचूकपणे हेरलं होतं. आसपासच्या शहरांत जाहिरातही तशीच केली जात होती, देवाच्या आशीर्वादाच्या सानिध्यात, पवित्र वास्तूचा सहवास! अशा जाहिरातीला अनेक प्रतिसाद येत होते. सातवा वेतन आयोगवाले, व्यापारी, बडे शेतकरी, नेते, अभिनेते किंवा अजून कोणी, भल्या-भल्यांनी येथे जागा घेऊन ठेवल्या होत्या. येथे कसला आयकर नव्हता, कसली पावती नव्हती आणि कसली सरकारी कटकट नव्हती. बेहिशोबी पैशाची विल्हेवाट लावायची ऊतम जागा.

ह्या यशानंतर तर सेठजींचा गर्व स्वर्गाहूनही अजून काहीतरी मोठं प्राप्त झाल्याचा आवेगात होता. सेठजींनी पैज जिंकलीच होती जणू! स्वतःच्या अपमानाचा बदला घेतला होता. आपल्या व्यावसायिक बुद्धिचं सारं कौशल्य पणाला लाऊन, मेहनत घेऊन त्यांनी हे सर्व साध्य केलं होतं.

असं असलं तरी शहरातल्या प्राचीन मंदिरातील गर्दी काही कमी झाली नव्हती. रोज संध्याकाळी तेथे गावातील बायका न चुकता यायच्या, तेथे विनाअट प्रवेश-प्रसाद चालू होता, वेदिक पद्धतीने पुजा-अर्चा चालू होत्या, भक्त तेथेही डोकं टेकवायला जरूर जायचे, पण आजकाल चर्चा तर सेठजींच्या गावाबाहेरील भव्य मंदिराचीच जास्त होती.

अगदी टीव्हीवाले सुध्दा सेठजींची मुलाखत घेऊन गेले, त्यांच्या मंदिराचं वैभव पाहून गेले अन नंतर जगाला दाखवू लागले. गावातील स्थानिक वृत्तपत्र आणि पत्रकारांना सेठजी न चुकता पाकीट पाठवायचे आणि वृत्तपत्रांतून न चुकता त्यांच्या मंदिराची महती छापून यायची.

सेठजींना काही मंडळींनी प्रश्न विचारले होते की, हा श्रद्धेचा बाजार नव्हे का? यात लागलेला पैसा कुठून आला? मंदिरात मनोरंजनाची साधने कशाला? मंदिराची जाहिरात कशासाठी?

सेठजी सांगायचे, लोकांची खरी भक्ति देवावर आहे आणि त्याच्याच ओढीने ते येथे येतात. जाताना त्यांना, त्यांच्या मुलांना काहीतरी नवीन पाहायला मिळावं, आनंदाने चार क्षण घालता यावेत यासाठी ही मनोरंजनाची साधने आहेत. देवाला आल्यावर मन प्रसन्न करून पाठवणे हे मंदिर समितीचं कर्तव्य आहे. आमच्या मंदिरामुळे आजूबाजूच्या गावातील अनेक तरुणांना रोजगार भेटला, येथे विकासाची कामे होऊ लागली आहेत, सर्व सुविधा उपलब्ध होऊ लागल्या आहेत, लवकरच येथे शाळाही सुरू होईल वगैरे गप्पा सेठजी अतिशय मनोभावे सगळ्यांना पटवून देत. हे सांगताना सेठजी चेहर्‍यावर अतिशय सात्विक भाव आणत आणि नम्रपणे निवेदन करत.

तसं पाहायला गेल्यावर सेठजींच्या बोलण्यात तथ्यही होतं. कशाचा का असेना पण बाजार चांगला चालत होता. रोजगार उपलब्ध झाला होता, त्या दुष्काळी भागाची प्रगती होत होती, पर्यटन वाढत होतं, प्रशासनाला रस्त्याची, पाण्याची सोय करावीच लागली होती, त्या भागाची अन सोबत सेठजींचीही प्रसिद्धी होत होती अशा सकारात्मक घटना घडत होत्या, भले त्याची सुरुवात कुठल्याही द्वेष, मत्सर, अहंकारच्या भावनांनी का होईना!

येथे सर्वकाही आलबेल होतं अशातला भाग नव्हता. एकदा एक दहा वर्षाचा पोरगा व्हीआयपी रांगेत घुसला आणि तसाच मंदिराच्या गाभार्‍यात प्रवेश करत होता. त्याला व्हीआयपी अन साधी रांग वेगळी असते याबद्धल माहिती नव्हती. तो थेट देवाजवळ जात होता. सेठजी समोरच बसले होते. त्यांच्या नजरेला ही बाब पडली आणि त्यांचं मस्तक पेटलं. आपण इतकं उत्तम नियोजन ठेवतो आणि असे फुकटे येऊन दर्शन घेऊन जातात याचा त्यांना राग आला होता. त्यांनी त्या पोराच्या हाताला धरून ओढत त्याला मंदिराच्या बाहेर काढलं. सेठजींचं दुर्दैव होतं की तो मुलगा दलित होता. देशभरात वादंग उठलं. राज्य, राष्ट्रीय माध्यमांनी ती घटना उचलून धरली. प्रश्नोत्तरे झाली आणि काही दिवसांनी त्या वादावर पडदा पडला.

इतका वाद झाला तरी स्थानिक माध्यमांनी याची दखल घेतली नाही कारण त्यांची नैतिकता सेठजींच्या पाकीटामुळे गहाण पडली होती. ह्या प्रकरणात देवस्थांनाची बदनामी झाली पण तेथे येणार्‍या व्यापार्‍यांची अन भक्तांची काही कपात झाली नाही. हे थोडक्यात निभावालं.

नंतर एकदा नवनिर्वाचित स्थानिक आमदार व मंत्री त्या मंदिराला भेट द्यायला आले होते. सेठजींना बड्या लोकांच्या पुढे-पुढे करणं गरजेचं होतं.

सेठजी मोठ्या अदबीने, दोन्ही हात पोटावर बांधून मंत्री महोदयांना सर्व सवारी घडवत होते. अडाणी मंत्रीही मान हलवत सगळीकडे डोळे मोठे करून बघत होते. सगळे सोपस्कार झाले. मंत्री देवस्थानावर भलते खुश झाले. तेथे येणार्‍या भक्तांकडे ते मतदार म्हणून पाहत होते. त्यांच्यावर नियंत्रण यावं म्हणून ते मंदिरात partnership मागत होते. सेठजींनाही सत्तेच्या जवळ जाण्याचा मोह आवरला नाही. त्यांनी तात्काळ होकार दिला.

मंत्री महोदय समितीवर दाखल झाले. पदाचा गैरवापर करून मंदिराचा उद्धार सुरू झाला. विरोधकांना याचा सुगावा लागला पण मंत्र्याचे पाय खोलात जावेत म्हणून ते सुरूवातीला जरा शांत होते. शेवटी विधानसभेच्या निवडणुकीच्या वेळेस देवस्थांनाच्या नावावरून मंत्र्यांवर आरोप सुरू झाले. दिवस निवडणुकीचे असल्याने कारवाई निश्चित होती. देवस्थांनाच्या आर्थिक चौकशीचे आदेश निघाले. सर्व समिती बरखास्त केली आणि त्यावर सरकारने नियंत्रण मिळवले.

सेठजींना दुधातून माशीप्रमाणे बाजूला केलं गेलं. सेठजी प्रचंड अस्वस्थ झाले. त्यांचा करोडो-लाखोंचा पैसा अडकला गेला आणि शिवाय चौकशीचा ससेमिरा लागला. हाताने लावलेलं झाड दूसरा ताब्यात घेतो आणि त्यावर हक्क सांगतो तो प्रकार झाला होता.

पण ईश्वराच्या बाबतीत निवडा ईश्वरानेच करायचं ठरवलं होतं. एक काळरात्र आली अन सगळं कवेत घेऊन गेली. भूकंप! त्या भागात प्रचंड भूकंप झाला. अनेक घरे पडली, लोक मेली, विध्वंस झाला. आणि त्या मंदिराच्या बाबतीत तर भलताच प्रकार घडला. मंदिर व आजूबाजूचा संपूर्ण परिसर जमिनीत धसल्या गेला आणि तेथे शिल्लक राहिला तो मोठा विवर!!! वैज्ञानिक ह्या सगळ्याचा अजून शोध घेत आहेत. अनेकांचा रोजगार हिसकावला होता. चर्चा चालू होत्या.

सेठजी दुसर्‍या दिवशी सकाळी आपल्या पलंगावर मृत पावले गेले.

===समाप्त===

कथेचे सर्वाधिकार लेखकाकडे सुरक्षित आहेत. कथा कुठेही वापरण्यापूर्वी लेखकाची परवानगी आवश्यक आहे.

Copyrights @ Author Abhishek Buchake

सहकारी माध्यम – latenightedition.in // @Late_Night1991

अजून काही कथा…

देव पावला

मजूर

मजूर

मराठी कथा || साहित्य  || वास्तव  || स्वलेखन  || Marathi Stories  || ठकसेन 

 

 

मालेगल्लीत मोठ्या इमारतीचं बांधकाम चालू होतं. सगळीकडे कामाची लगबग होती. गुत्तेदार खुर्ची टाकून कामाची देखरेख करत होता. पावसाळ्याचे दिवस होते. ढगाळ वातावरण असल्याने सगळीकडे जरा निरुत्साह, आळस होता. गुत्तेदार खुर्चीवर बसल्या-बसल्या दर पाच मिनिटाला मोठमोठ्याने जांभया देत होता.

मागे एक मोठी चारचाकी गाडी येऊन थांबली. गाडी इमारत बांधून घेणार्‍या मालकाची होती. गुत्तेदाराचं लक्ष तिकडे गेलं. गुत्तेदाराने चेहर्‍यावरचा आळस लगेच घालवला अन उठून गाडीच्या दिशेने चालू लागला.

मालक काम कुठपर्यंत आलं आहे हे बघायला आले होते. मालक एक-दोन दिवसाला चक्कर मारून जायचे. त्यांचा मोठा पैसा गुंतला होता. ह्या जागेत हॉटेल, दुकान, घर यांच्यासाठी शिस्तीत बांधकाम चालू होतं. जितके पैसे मालक येथे गुंतवत होते त्याच्या कितीतरी पट त्यांना यातून मोबदला मिळणार होता.

मालक गुत्तेदाराला घेऊन बांधकामाची देखरेख करत होते तितक्यात जोरात ओरडण्याचा आवाज आलं. कोणीतरी आयो… मालक… मेलो.. आता काय करू.. म्हणून जोरात ओरडत होता अन विव्हळत होता.

इतका वेळ असलेला संथपणा जरा भंग पावला. सगळे लोक गडबडीने आवाजाच्या दिशेने धावले. मालक अन गुत्तेदारही तिकडे गेले.

एक मजूर तिथे स्वतःचा उजवा पाय धरून कोकलत होता. त्याच्या डोळ्यात पाणी आलं होतं. तो जोरजोरात ओरडत होता. आजूबाजूचे इतर मजूर त्याला धरून बसले होते, काय झालं विचारत होते. तो जखमी मजूर ओरडून सांगत होता की त्याच्या पायावर कसलीतरी फरशी पडली.

त्याचं विव्हळणं चालू होतं तितक्यात मालक अन गुत्तेदार तिथे आले.

मालकांना बघून तर तो मजूर अजून जोरात ओरडू लागला, मालक वाचवा, माझा पाय गेला… मी कायमचा लंगडा झालो… आता कसं होणार.. माझ्या लेकरा-बाळांचं कसं होणार.. असं म्हणून तो ओरडू लागला.

मालक त्याच्याकडे दयेने बघत होते.

गुत्तेदार ओरडला, एवढं ओरडायला काय झालं? जरा सावकाश घे की हणम्या. काय झालं ते तर सांग? उगा का ओरडतो?

हणम्या आता चिडला अन म्हणाला, आओ माझा जीव चाल्लाय म्हणून ओरडतोय, मला काय हौस आहे का?

आजूबाजूचे मजूर त्याचा हणम्याला समजावत होते, त्याला धीर देत होते. गुत्तेदाराने कपाळावर आठ्या आणल्या. मजूर पेटायच्या आधी शांत झालेलं बरं म्हणून गुत्तेदार जरा शांत झाला.

मालक आपुलकीने म्हणाले, काय झालं रे? कसं काय लागलं? हणम्या ओरडतच म्हणाला, चूक झाली मालक जरा, मी जरा आरामाला इथे बसलो होतो. उठताना इथल्या कडप्प्याला जरा जोर लाऊन उठाया गेलो तर कडप्पा नीट खाली आला अन मी मागे सरकायच्या आत ते कडप्पा अन विटेने भरलेलं टोपलं माझ्या पायावर पडलं. कर्म फुटलं माझं. हाड मोडलं मदलं. पायाला काय बी जाणीव होईना. आता कसं होईल माझं. मी तर आयुष्यातून उठलो बघा. कसं करू आता.

सगळ्यांनी जरा हळहळ व्यक्त केली.

गुत्तेदारने जरा शंका काढली अन म्हणाला, आर कडप्पा काय एवढा हलका असतो का तू हात लावावा अन तो खाली यावा. अन तू खुळा आहेस का की असं कडप्प्याला धरून उठाया?

आता सगळे मजूर गुत्तेदारावर चिडले होते. माणुसकी म्हणून विचारपूस करण्यापेक्षा हा संशय व्यक्त करतोय म्हणून.

एक मजूर म्हणाला तुमाला काय खोटं वाटतय होय? इथं आमचा जीव जायची वेळ आली अन तुम्ही आमच्यावरच संशय घ्या.

मालकाने हातवारे करून गुत्तेदाराला शांत बसायला सांगितलं. मालक म्हणाले, तसं नाही ओ, पण जरा सावकाश काम करावं, आपल्या जीवाला आपणच जपायला पाहिजे. बरोबर आहे का?

हणम्या विव्हळला अन स्वतःच्या थोबाडीत मारून घेत म्हणाला, करशील का कामाच्या वेळेस आराम, राहशील का गाफिल? तू कसला राहतोस आता. तू काम करायच्या लायकीचाच राहिला नाहीस. मर आता कर्मानं.

सगळे मजूर त्याला पुन्हा समजावू लागले अन सगळं ठीक होईल म्हणून धीर देऊ लागले. कडकड खूपच वाढली. काम थांबलेलं पाहून गुत्तेदार जरा परेशान झाला. मजुरांनी त्याला पाणी दिलं अन शांत हो म्हणाले. एक-दोन मजूर म्हणाले, याला सरकारी दवाखान्यात दाखल करावं लागल. मालकाला नायतर गुत्तेदारला सोबत यावं लागल. तिथे काय खर्चा होतो ते बघावं लागल. गरीबाला दवाखाना परवडतो का मालक? अन अॅक्सिडेंट केस असली तर दाखलबी करून घेणार नाइत. उगा पोलिसाला बोलवा, तक्रार नोंदवा म्हणतील, तवर याचा जीव सुटायचा. तुम्ही चला काय ते बघा अन वाचवा गरिबाला.

तिकडे हणम्याचं ओरडणं चालूच होतं, अरे मला दवाखान्यात तर न्या नाहीतर मसणात तर नेऊन टाका. सहन होत नाय आता.

अर्धा पाऊण तास झाला हा गोंधळ चालू होता. बरं हा प्रकार बांधकाम चालू असलेल्या इमारतीच्या दुसर्‍या मजल्यावर मागच्या बाजूने चालू होता. खाली हा प्रसंग घडला असता तर उद्योग नसलेले लोक जमा झाले असते अन गर्दी जमली असती. सध्या फक्त कामावर असलेल्या मजुरांची गर्दी होती ते एक बरं होतं.

मालक अन गुत्तेदार एकमेकांकडे बघू लागले. पोलिस ऐकून दोघांना घाम फुटला. मालकाला तर सगळं अंधारात दिसू लागलं. उगाच कोण राजकीय-सामाजिक लोक यात घुसले तर सुतावरून स्वर्ग गाठतील.

गुत्तेदार जरा उसणं अवसान आणून म्हणाला, अरे बाबांनो चूक त्याची अन आम्हाला कशाला घुसवता मध्ये. आमचा काय संबंध? आमि काय केलं?

गुत्तेदाराचे बोल ऐकून मजूर चिडले अन म्हणाले, असं कसं म्हणता साहेब, आम्ही तुमच्या कामावर आलोत, दिवसाचे पैसे देऊन तुम्ही आम्हाला विकत घेतलं, आता आमचं काय झालं तर बघावं लागल का नाय? का सोडून देणार हवेत? गरिबाला काय जीव असतो का नाय. काम तर पुरं करून घेता की आमच्याकडून, काही चुकलं तर शिव्या बी घालता, अन आता माघार कशापाई? तुम्ही कामावर बोलावलं नसतं तर आमि आलो नसतो अन हे विपरीत घडलंपण नसतं. नोकरदार माणूसला कामावर काय झालं तर कंपनी सगळी जिम्मेदारी घेतेच की. आम्हीपण तुमचे नोकरदार. तुम्हाला आमच्यासंगत हॉस्पिटलला यावंच लागल.

मालक स्तब्ध उभे होते, गुत्तेदाराने आणलेली माणसे आहेत त्यांनाच बोलू देत म्हणून वाट बघत होते.

गुत्तेदार म्हणाला, हे तर अडवून धरणं झालं. काही दोष नसताना अडकवता आम्हाला. आम्हाला नाइ जमायचं ते.

एक पेटलेला मजूर म्हणाला, तसं असल तर आम्हाला मजुरांच्या लीडर ला बोलवावं लागल, मग बसा निस्तरत.

मालकाला कळून चुकलं की हे आत्ता नाही गुंडाळलं तर अंगावर शेकणार, उगाच बदनामी होणार, बांधकाम तर थांबेलच पण पोलिस-कोर्ट भानगडीत अडकून जिंदगी जहन्नुम होईल. मालकांनी मध्ये पडायचं ठरवलं. गुत्तेदाराला मागे सरकवलं. त्याच्या हातात काही राहिलं नाही हे त्यांना समजलं.

मालक म्हणाले, हेबघा शांत व्हा सगळे, याला वार्‍यावर कोण सोडत नाही, आत्ता याला आधी सरकारी दवाखान्यात घेऊन जा, केंव्हाचा विव्हळतो आहे तो. जरा त्याचा विचार करा. उगा पोलिस वगैरेच्या भानगडीत पडायला आपण रिकामटेकडे नाहीत. पोलिसांच्या भानगडीत पडलो तर तुम्हाला काम-धाम सोडून पोलिस स्टेशनच्या चकरा मारत बसाव्या लागतील. ज्या पोटा-पाण्यासाठी करायचं ते बाजूलाच राहील. असं करा मी तुम्हाला काही पैसे देतो, त्याला माझ्या गाडीत घालून दवाखान्यात न्या, माझा ड्रायवर सोबत येईल, काय लागेल नाही ते सांगा त्याला, बघेल तो, उगा आमचं नाव येऊ देऊ नका. गोंधळ वाढेल. काय?

मजुरांना मालकांचा मधला मार्ग पटला. सगळ्यांच्याच भल्याचा होता.

मालकांनी खिशातून पाच हजार काढले अन एका मजुराच्या हातात दिले. मजुराने ते घेतले अन म्हणाला, मालक पाच हजारात तर औषध-गोळ्या-इंजेक्षण पण येणार नाय. हातावरलं पोट असतं आमचं. महिनाभर तिथे गुंतून पडला तर ह्याच्या घरचे उपाशी मरतील. गरिबाची अन त्याच्या गरिबीची थट्टा करू नका. तुम्ही त्याचं देणं लागता.

गूत्तेदार मागूनच बोलला, किती पाहिजेत ते तरी सांगा. मजुरांनी एकमेकांकडे बघितलं अन हणम्याला विचारलं की काय रे बाबा किती घेऊ पैसे? मालक देत आहेत?

हणम्या ओरडला, पैसे घेऊन मी काय करू आता, माझी पुरी जिंदगी खाटावर बसून जाणारय. मालक आयुष्यभर पुरणार आहेत का? मजूर हणम्याच्या खांद्यावर हात ठेऊन म्हणाला, ते बघू नंतर आता दवाखान्यापुरते किती घ्यायचे?

तुमीच बगा आता, पोटाला कमावेपतूर काय सोय ती बगा.

मालकांच्या काळजात धाकधूक वाढत होती. एक मजूर बोलला चला उचला हणम्याला अन टाका गाडीत, मी पैसे घेऊन येतो, तवर जीव जाईल याचा. पण लक्ष्मीदर्शन होईपर्यंत कोणी हणम्याला हातही लावेना. शेवटी आकडा कळाला. मालकाचे डोळे मोठे झाले. समोरून पंचेवीस हजारांची मागणी झाली. मालक, गुत्तेदार अवाक! गुत्तेदार तर खवळला अन म्हणाला, अरारा काय खेळ समजलात का? पंचेवीस हजार असतात का? एक मजूर बोलला, पोलिस, कोर्ट करत बसलो तर जास्त लागतील, वरुण बदनामी वेगळी अन कौर्टानं सांगितलं तर हणम्याला भरपाई द्यावी लागल. तुम्हीच विचार करून सांगा.

मालकांला समजलं की ही शुध्द्ध लुबाडणूक सुरू आहे. पण त्यांचे हात दगडाखाली होते. मालक राग गिळून गप्प राहिले अन म्हणाले, ठीक आहे, माझ्याकडे आत्ता वीस हजार आहेत ते घ्या अन बाकीचे नंतर देतो पाठवून हणम्याला. चला निघा आता, मला एक क्षणही उशीर नकोय, नाहीतर सगळं सोडून पोलिस करत बसावे लागतील.

मालकांचे निर्वाणीचे बोल ऐकून मजूर जरा मवाळ झाले. हातात आलेलं निसटू नये म्हणून ते गपचूप तयार झाले.

मालकांनी ड्रायवरला बोलावलं अन पाच मिनिट त्याच्याशी हळू आवाजात काहीतरी बोलत उभे राहिले. ड्रायवरने पैसे आणले. मालकांनी सगळ्यासमोर वीस हजार हणम्याच्या हातात दिले. मालक पैसे देताना म्हणाले, सगळे साक्षी आहात की मी हणम्याला पैसे दिले.

पैसे हणम्याच्या हातात दिलेले पाहून एक-दोन मजुरांना दुखं झालं. हणम्यासोबत कोण जाणार याची घाई होऊ लागली. गुत्तेदार ओरडला, सगळेच जाताय की काय? दोघं-तिघं जा अन बाकीचे इथे थांबा. काहींचा हिरमोड झाला. ड्रायवर गाडी घेऊन हॉस्पिटलला गेला. राहिलेलं काम कसं-बसं चर्चा करतच चालू राहिलं.

मालकांनी संध्याकाळी गुत्तेदारला सांगितलं की, उद्यापासून सात-आठ दिवस काम बंद ठेवा अन नंतर जेंव्हा काम सुरू कराल तेंव्हा मला आजपैकी एकही मजूर पुन्हा नको, नाहीतर आपला करार रद्द. गुत्तेदर जरा घाबरला, त्याने मालक सांगतील तसं केल्याशिवाय पर्याय नव्हता.

Hammer, Wrench, Repair, Work, Industry, Service

काही दिवसांनंतरची गोष्ट. हाच हणम्या एका जागेवर झाडतोडणी करत होता. अशोकाचे, गुलमोहोराचे, नारळाचे, बदामाचे, निलगिरीचे, आंब्याचे असे झाड तोडायचा कार्यक्रम चालू होता. आठ-दहा लोक काम करत होते. हा हणम्या गुलमोहोर तोडायचं काम करत होता. तो एका फांदीवर चढला अन दुसरी फांदी तोडत होता. अचानक आवाज झाला अन हणम्या फांदीवरून खाली पडला. तो बोंबलू लागला. गर्दी जमली. मालक आले. पुन्हा सगळा मागच्यावेळेसचा किस्सा घडू लागला. ह्यावेळेस त्याचं माकडहाड मोडलं होतं. हणम्याने तीस हजार मालकाकडून वसूल केले.

हणम्या आता माजला होता. पैशाला हपापला होता अन कष्टाला चुकत होता. नाटकं करून, श्रीमंतांना फसवून तो चैन करत होता. त्याला जगण्याचा नवा मार्ग सापडला होता. एखाद्याला एखाद्या वाईट गोष्टीची चटक लागली की त्याचं व्यसन लागतं अन तो वाहवत जातो. हणम्याचंही तसच झालं होतं. चाळीशीच्या आत असताना तो अशा मार्गाला लागला होता. प्रत्येकवेळी नवीन कामावर जायचं. तिथे कोण ओळखीचं नाही ते बघायचं अन योग्य संधी साधून आपला डाव टाकायचा. एक-दोघाला बरोबर घ्यायचं अन पैसा कमवायचा असा त्याचा बेत ठरलेला असायचा. हणम्या वरचे-वर नवनवीन बकरे कापू लागला होता.

एके दिवशी हणम्या असाच एका इमारतीवर मजूर म्हणून कामाला होता. त्याला आज डाव साधायची हुक्की आली. त्याने परिस्थितीचा अंदाज घेतला अन त्याने डाव टाकला. तो ओरडू लागला, विव्हळू लागला, बोंबलू लागला. नेहमीप्रमाणे गर्दी जमली, मालक आले अन हणम्याला वाटलं की नेहमीप्रमाणे आपण आपला डाव साधू.

पण दैव वाईट लोकांचं नेहमीच साथ देत नसतं हे त्याला माहीत नसावं.

ह्या इमारतीच्या मालकाबरोबर अजून एक मोठा माणूस आला. त्याने हणम्याकडे बघितलं अन त्याच्या चेहर्‍यावर आनंदाची, जिंकल्याची, इस्पित साध्य झाल्याची भावना होती.

दुसरीकडे हणम्याने त्या दुसर्‍या माणसाकडे बघितलं अन तो थोडा अस्वस्थ झाला. त्याला असुरक्षिततेची भावना जाणवू लागली.

तो दूसरा मोठा माणूस म्हणजे ते मालक होते ज्यांच्याकडे हणम्याने कडप्पा पायावर पडून पाय तुटल्याचा बहाणा करून वीस हजार रुपये लाटले होते. हे पूर्वीचे मालक इथल्या इमारतीच्या मालकाचे मित्र होते अन सहज इथे उपस्थित होते अन योगायोगाने ही घटना घडली.

आता हे पूर्वीचे मालक म्हणाले, येऊ द्या पोलिस, जाऊया आपण हॉस्पिटलला.

हणम्या बिथरला अन म्हणाला, नको जास्त नाही काही, घरी जाऊन पडतो म्हणजे बरा होईल, गरीबला सवय असते याची. जातो मी.

मालकाने त्याला तेथेच थांबवलं अन आपल्या ड्रायवरला बोलावलं. ड्रायवरने हणम्याला ओळखलं अन त्याचे खरे पराक्रम सगळ्यांना सांगितले.

मालक आता तावातावाने बोलत होते, गेल्या वेळेसच मला ह्याचे नाटकं लक्षात आले होते पण माझा नाईलाज होता म्हणून मी शांत बसलो. माझ्या ड्रायवरला हॉस्पिटलमध्ये पाठवलं अन तिथल्या डॉक्टरशी ओळख काढली. माझा ड्रायवर चार-सहा दिवसांनी तिथे गेला. डॉक्टरने हणम्याला तपासाल्याचे अन फार दुखापत नं झाल्याचे रीपोर्ट चार दिवसांनी दिले. तोपर्यंत हणम्या गायब झाला होता. डॉक्टरला सांगितलं की हा माणूस परत इथे आला तर कळवा. डॉक्टरने आपलं काम चोख पार पाडलं अन हणम्या तीन-चारदा येऊन गेल्याचं कळालं. याचा धंदा माझ्या लक्षात आला होता. मी पोलिसांना सगळं सांगितलं अन पोलिसांनी याच्यावर लक्ष ठेवायला सुरुवात केली. आज इथे आल्याचं कळताच मी मुद्दाम इथे आलो कारण इथला मालक माझा मित्र आहे. आज याला रंगेहात पकडलं.

मालक म्हणाले, हणम्या आता तुझे हात, पाय, कंबर मोडली तरी तू काहीच नाही म्हणू शकणार कारण ते अवयव तुझे आधीच मोडले आहेत. हणम्या मालकाचे पाय धरून रडू लागला. पोलिस आले अन हनाम्याला घेऊन गेले.

एक मजूर एक ठकसेन म्हणून जेरबंद झाला होता.

===समाप्त===

कथेचे सर्वाधिकार लेखकाकडे सुरक्षित आहेत. कथा कुठेही वापरण्यापूर्वी लेखकाची परवानगी आवश्यक आहे.

Copyrights @ Author Abhishek Buchake

सहकारी माध्यम – latenightedition.in  || @Late_Night1991

READ SIMILAR STORIES HERE … वाचा अशाच काही कथा… 

मराठी कथा – अभिषेक बुचके

पर्वती

पर्वती

पर्वती  ||  मराठी कथा || Marathi Story  || अनुभव ||  भटकंती || मराठी साहित्य

आज जवळपास दोन वर्षांनी तिची भेट झाली. मध्यंतरीच्या व्यस्त आणि धकाधकीच्या जीवनात तिची आठवण तर यायची पण भेट मात्र घडत नसे. तिची आठवण आली की एखाद्या जुनाट खिडकीतून थंड वार्‍याची झुळूक येऊन अंग शहारून जावं तसं वाटायचं. पण आज मात्र तिला भरपूर वेळ द्यायचं ठरवलं होतं मी. त्यासाठी आज खास वेळ काढून आलेलो…

तिला भेटल्यावर मन अगदी शांत व्हायचं. मुळात तीच फार शांत अन समंजस होती. निदान मला तरी तसाच अनुभव आहे. त्यामुळे तिचा सहवास हा नेहमी सुखावून टाकणारा असायचा. मन हलकं व्हायचं. विचारशून्य!

खरंतर तिचा अन माझा परिचय अलीकडच्या चार एक वर्षांतील. पुण्यात प्रथम आल्यानंतर तिची सहजच भेट झाली होता. पहिल्या भेटीत वगैरेच तिच्यावर जीव जडला होता. तसा तिचा इतिहास माहित होता मला… पण तिच्या इतिहासापेक्षा तिच्या भूगोलात मला जास्त रस होता किंबहुना त्या भूगोलामुळेच मी तिच्या प्रेमात वगैरे पडलो असेन. कदाचित?

जीव नेहमी जीवंत मनुष्यातच जडला जावा असं काही नाही, प्रेम नेहमी माणसावरच व्हावं असंही काही नाही, मन मोकळं फक्त माणसापाशीच होतं असही नाही… खळखळून ओसंडनार्‍या समुद्राच्या लाटेला हवा असतो फक्त एक किनारा… कवेत घेणारा… भरती असोत की ओहोटी, फक्त साथ देणारा..

प्रेम, आकर्षण याचा नेहमीच सौंदर्याशी संबंध असतो असं नाही, त्यात बंध असतात जिव्हाळ्याचे. मग ते भौतिक असो, किंवा मनाचं सौंदर्य असो किंवा अजून काही.

मी जिच्याबद्दल बोलतो आहे तीही काही एखादी सुंदर तरुणीच असावी असंही काही नाही… अर्थात येथे “ती” म्हणजे एक वास्तू आहे… पर्वती… पुण्याची पर्वती… जिचं स्थान अढळ आहे ती पर्वती… पुणेकर जिच्यावर प्रेम करतात ती पर्वती…

जवळपास चार किंवा पाच वर्षांपूर्वी मी पहिल्यांदा पर्वतीवर गेलेलो. बास! तीच पहिली भेट तिच्या प्रेमात पडायला पुरेशी होती. प्रचंड मेहनत करून, मोठ्या कठीण पायऱ्या चढून, मांडीतून कळा निघत असतांनाही, घाम पुसत वरती पोचल्यावर जो सुखद अनुभव होतो त्याला तोड नाही. अंगाला भिडणारं थंडगार वारं मनाला तृप्त करतं आणि नुकताच लागलेला थकवा क्षणात लुप्त होतो. गोंगाट आणि वर्दळ यापासून दूर आल्यानंतर लाभलेली शांतता अंतर्मुख करून सोडते. आत गेल्यानंतर जो कोणता देव आहे त्याला मनापासून हात जोडले नाही जोडले तरी मन शुद्ध पवित्र होतंच होतं. बर्फाळ प्रदेशात गरम शेकोटी लावून बसल्यासारखा मेंदूही स्तब्ध झालेला असतो.

पाच रुपये देऊन वरती बुरुजावर जाऊन बसल्यावर सर्व चिंता अन विवंचना दूर होतात. तिथून जे पुण्याचं अन आजूबाजूच्या परिसराचं विहंगम दृश्य दिसतं ते प्रपंच चालवून मेटाकुटीला आलेल्या, तहानलेल्या जीवाला अमृतापेक्षा नक्कीच कमी नसतं.

सह्याद्रीच्या कुशीत वसलेलं पुणं, इतिहासाच्या ठळक पाऊलखुणा मिरावणारं पुणं, झाडा झुडुपांमध्ये आच्छादून गेलेलं पुणं. तिथे बुरुजावर जाऊन बसल्यावर जगाच्या आयुष्याची कोडी निरर्थक वाटू लागतात. स्वतःचं अस्तित्व विसरून जातो. निश्चलपणा येतो. बुद्धाची शांतता लाभते. विशेष म्हणजे जगाशी जोडणाऱ्या, वेळी अवेळी डोकं खाणार्‍या फोनमध्ये नेटवर्क नसतं. संपूर्ण एकांत! शांततेचेही प्रतिध्वनी असतात ते इतक्या तीव्रतेने मनात उमटत असतात की त्या आवाजात इतर सर्व गोंगाट धूसर होऊन जातात.

बस, तिची माझी ती पहिलीच भारावून टाकणारी भेट… मी तिच्या प्रेमात होतो… तिचं माहित नाही… तिचा इतिहास कितीही जाज्वल्य, कितीही प्रेरणादायी, कितीही दुःखदायक असो… त्याची तमा नसते… पण तिचा जो भूगोल आहे तो मात्र सुन्न, अंतर्मुख करून टाकणारा आहे… खरं तर मुलीच्या बाबतीतही काहींचा असाच समज असतो… तिच्या दिसण्यावरूनच खरं तर तिच्याकडे आकर्षिले जाणारे अधिक असतात… मग तिचं मन, तिचा इतिहास काहीही असो… पण मला समजलेली पर्वती ही शांत, समजूतदार, मितभाषी असावी… फक्त होकार नकार देत संवाद साधणारी…

आज दीड दोन वर्षांनी पर्वती वर जाण्याचा योग आला… तशी ती जिवलग असली तरी तिची भेट जरा दुर्मिळ झाली होती… ती तिथेच होती, मीच दुरावले होतो… एखादी प्रिय वस्तु रोज डोळ्यासमोर असते तेंव्हा काही वाटत नाही, पण ती विलुप्त होताना यातना देते… पण आज खूप वेळ काढून तिला भेटायला आलो… पण ती मागे होती तशी राहिली नव्हती… चांगली-वाईट असा बदल नसला तरी काळ आणि परिस्थिती यामुळे सगळा फरक पडलेला… ती नटली होती. अजूनच सुंदर दिसत होती. आजूबाजूला चांगले वृक्ष लावले अन वाढवले होते. स्वच्छता होती. मागे आलेलो तेंव्हा कुत्र्याचं एक लहान पिल्लू दिसलं होतं. काळ्या-पांढऱ्या रंगाचे. छान गुबगुबीत. आम्ही त्याच्याशी थोडा वेळ खेळलो होतो. आज आल्यावर एक मोठा कुत्रा दिसला. कदाचित तेच पिल्लू असावं. रंग ढंग तर तसाच होता. मनात घालमेल झाली. खूपच वेगळं काहीतरी वाटलं. एका लांबलचक अंधार्‍या बोगद्यातून बाहेर आल्यासारखं वाटत होतं. काळ कसा निघून गेला हे लक्षातच आलं नाही. आज मात्र त्या कुत्र्याच्या जवळ जाण्याचं धाडस नाही केलं. कोणास ठाऊक त्याच्या लक्षात मी होतो की नाही.

पुढे गेलो. दम लागल्याने थोडंसं थांबलो. बाजूला नजर फिरवली. झाडामागे तरुण प्रेमी जोडपे मस्ती करत होते. कोणीतरी ‘तो’ कोणातरी ‘तिच्या’ मांडीवर डोकं ठेवून होता. माझ्या दृष्टीचा मला हेवा वाटला. कितीही झाडा-झुडुपांच्या अडथळ्यातून आतलं दृश्य पाहण्याचा! मागे आलेलो तेंव्हाही अशीच जोडपी दिसली होती. त्यांच्यापैकी काहींचे आतापर्यंत resultsही आले असतील असा खट्याळ विचार येऊन गेला. अशा जोडप्याना तर पर्वती खूपच मोलाची वाटत असणार.

सगळं अनुभव करून झाल्यावर वर पोचलो. पाय दुखत होते. धाप लागली होती. घाम आला होता. जरा वेळ बाहेरूनच कट्ट्याला उभं राहून खाली पाहत होतो. झाडांच्या आडून पुणे दिसू लागलं होतं. थंडीचे दिवस असल्याने गारठा चांगलाच जाणवत होता. तिथे एक तरुण बसला होता. त्याच्या चेहर्‍या प्रचंड निराशा दाटली होती. काहीतरी गमावून, कुठल्यातरी संकटातून चालला असावा. त्यालाही पर्वती जवळची वाटत होती. त्याच्या डोळ्यातील गूढ शांतता अन पर्वतीची शांतता सारखीच भासली.

आत गेलो. आज दर्शन घेतलं नाही. पाच रुपये देऊन वरती जाऊन बसलो. आज एकटाच होतो. तिच्यासोबत मुक्त संवाद होणार होता. जुन्या प्रेयसीप्रमाणे ती आनंदाने बिलगेल, गळ्यात पडेल असं वाटलं होतं. पण तसं झालं नाही. कदाचित तिच्यावर असलेल्या संस्कारा मुळे! पण एका जवळच्या मैत्रिणीप्रमाणे तिने माझ्या हातात हात दिला. तिचा तो थंडगार हात अंगावर शहारा आणणारा होता. बराच वेळ मी त्या बुरुजावर एकटाच बसलेला होतो. पुण्याचं मोहक सौंदर्य पाहत होतो. डोंगरांच्या कुशीत वसलेलं पुणं हे खूप मोठ्या ‘गावा’प्रमाणे वाटतं. ढगाशी सलगी करणारे उंच डोंगर दिसतात, आकाशात मुक्तपणे संचार करणारे पक्षी दिसतात, लांब कुठेतरी विमान दिसतं, त्या विमानाने एका रेषेत सोडलेलं धूरांचे निशाण दिसायचे.

तिथे बसल्यावर, पुण्यातील विविध स्थळ कुठे आहेत हा खेळ होतोच. मग सारस बाग दिसते, सप महाविद्यालय अन त्याचं मोठं मैदान दिसतं, मोठ्या इमारती, त्यांच्यावर असलेले लाईटचे भले मोठे फलक दिसतात. हे बऱ्याच दिवसांनी बघत असल्याने आत कुठेतरी जुन्या स्मृती जाग्या होत होत्या आणि नव्याने साठवणूक ही होत होती. मनात आठवणीची साठवण उमलून आली की मैत्रीचा पीळ अजूनच घट्ट होतो.

काळाच्या ओघात तिने अनेक घाव सोसले, अनेक सोहळे पाहिले, वैभवाची साक्ष दिली… आजही ती त्याच कणखरपणाने उभी होती… तिच्या मनात अनेक जळमटे असतील, पण त्याचा गाजावाजा तो कधीच करत नाही. येणार्‍या प्रत्येकाला आंनंदून टाकायचा तिचा प्रयत्न असतो.

बराच वेळ तिच्याशी गप्पा मारत बसलो होतो. अंधार पडला होता. रात्रीच्या चांदण्यात तिचं सौंदर्य अन अढळपणा अजूनच खुलून दिसत होता. शहरात दूरवर चमकणारे पिवळसर दिवे अन आकाशात चमकणार्‍या पांढर्‍याशुभ्र चांदण्या तिला स्वतःच्या मोहक अस्तित्वाची जाण करून देत होते. एक स्वतंत्र्य स्वयंभू बेट…

अनेक दिवसांचा तान-तणाव अन मेंदूवरचे मोकळे झाल्याप्रमाणे वाटत होते. मनसोक्त बोलावं ते हिच्याशी. हिच्या मांडीवर शांतपणे बसून एक नवीन ऊर्जा अंगात संचारते. ती सगळं ऐकून घेते. मैत्रीचे बंध अजूनच घट्ट झाले होते. इतक्या दिवसांनंतर झालेली भेट, पण कोठेही आकसलेपण नव्हतं. मनातील गुंता, कोडे मोकळे झाल्यासारखे वाटत होते. तिचं सौंदर्य, तिचा दिलदारपणा जराही कमी झालेला नव्हता.

कोणीतरी असावं ज्याच्याशी सर्वकाही बोलता यावं. ज्याच्याशी अतूट बंधने असावीत. ती बंधने जखडून ठेवण्यासाठी नकोत, मुक्तपणे वावर करता यावा यासाठी असावीत. खर्‍या आयुष्यात अनेक मित्र असतात. पण लोभ, राग, स्वार्थ याचा स्पर्श झाल्याने नात्यात गढूळता येते. त्या सजीव मित्रांची खात्री देता येत नाही. स्पर्धेच्या युगात त्यांना आपल्या पुढे जायचं असतं. त्यांच्याशी सर्व गोष्टी share करता येत नसत.

त्याउलट आहे पर्वतीचं. तिची मैत्री निस्वार्थ, निर्मळ अन अबोल आहे. हा बंध न तुटणारा आहे. ती मला आहे तसं स्वीकारते. मैत्रीचा बंध यापेक्षा काय तो वेगळा…

===समाप्त===

RELATED STORIES || संबंधित पोस्ट….

Parvati – Pune

गाव सोडताना…

गाव सोडताना…

गाव सोडताना…

मराठी कथा  ||   मराठी साहित्य   ||  स्वलेखन  ||  Marathi Stories  || भावविश्व  || मनातलं काही

वजह होती है जीने की, बस जीतेही जाना है. ..

ये दुनिया भी एक गांव है, कभी इसे भी छोडके जाना है! 

कभी मुकाम बदले, मंजिल नही बदलती. ..

राह भी बदल सकती है, कंबख्त यादे नही बदलती. ..!

खरंच खूप त्रास होत होता. शहर सोडणं म्हणजे एक खूपच अप्रिय काम म्हणावं लागेल. पण नाईलाज असतो. नोकरीच तशी होती. एक-दीड वर्ष झाला की दुसऱ्या गावी मुक्काम हलवावा लागायचा. एक शहर किंवा गाव सोडून जाताना आत्म्याने ‘परकाया प्रवेश’ केल्यासारखा वाटतो. एक शरीर सोडून दुसरं, अनोळखी शरीर. मग त्या शरीराशी ओळख करून घेण्यात वेळ जातो अन पुन्हा तिसऱ्याच शरीरात जाण्याची आज्ञा होते. सगळं मालकाच्या आज्ञे प्रमाणे! स्वतःचे काहीच मतं नसतात. बंदिस्त आत्मा!

          आज शेवटचा दिवस होता ह्या शहरातील. सकाळी दिनू उडप्या कडे गेलो. दाबून इडली आणि पोहे खाल्ले. ओठांवर रेंगळणारी ती चव पुढचे काही दिवस जिभेवर रेंगाळत रहावी अशी तीव्र इच्छा होती. येथे नाश्ता उत्तमच मिळतो. ह्या शहरातील खूप कमी दिवस असे असतील की मी इथे नाश्ता केला नसावा. पण चला एक व्यसन सुटलं! कसलीही सवय एकंदरीत वाईटच!

त्या गृहस्थाला, म्हणजे दिनू उडप्याला, खरं नाव काहीतरी लांबलचक आहे, त्याला माझ्यातील बदल जाणवला. त्याला ‘त्याला’ असं म्हणतोय म्हणजे वय माझ्या आसपासच असावं.

तो लांब उभ्यानेच म्हणाला, “काय बदाने साहेब आज काय विशेष?”

त्या प्रश्नाने सुरुवातीला मी दचकलो. पोटात गोळा आला. माणसाचा चेहरा किंवा डोळे हे बोलके असतात याचा परिचय आला.

त्याला खरं कारण सांगताना जीभ जरा जड झाली. जिभेवर रेंगळणारी चव आता पळून गेली. घास तोंडातच फिरत होता. आता पोहे खावेसे वाटत नव्हते, कारण मन भरलं होत. त्या पोह्यावर ओतलेली चटणी खूपच नकोशी वाटू लागली. भरून आलं!

मी सहजतेचा आव आणत म्हणालो, पण चेहऱ्यावरचे भाव मनस्थिती दाखवत होते, आम्ही निघालो आज दुसऱ्या गावाला.

काय सांगता? कायमचे? तो उत्सुकतेने म्हणाला.

हो तातडीची ऑर्डर दिली वरून. निघावेच लागेल.

बरं झालं मीच विचारलं ना? तुम्ही स्वतःहून बोलला नाही काही?

जे भावनिक कल्लोळ नको वाटतात तेच घडत होते. मी उगाच कसातरी हसत म्हणालो, “तुम्हाला इतके कस्टमर आहेत, आम्हीही एक… कोणी कोणी काय काय सांगावे तुम्हाला?”

ते दुखावले गेले असावेत. ते नाराजीने म्हणाले, “बस का? आम्हाला परके केलात तुम्ही. दोन वर्षे हातची इडली-पोहे खाऊ घातली, हीच कदर केली का गरिबांची?”

मी जरा हळवा झालो. कसं सांगावं हा प्रश्न होता. उद्यापासून तुमच्या हातची इडली नाही हे खूपच त्रासदायक होतं.

“तसं नाही हो… पण…” अर्धवट बोलणं. पुढे काहीच बोलावलं नाही…

काही क्षणांत, कसेतरीच हसलो दोघेही.

जरा शांतता.

मीच शांतता मोडली. अशीच असते हो आमची नोकरी. काही नाही साला त्यात. ओंजळीत पाणी घेऊन प्यावं तसं. तहान तर भागते पण पाणीही खूप सांडत, पण जमा काहीच राहत नाही… मलाच हे शब्द बोलताना त्रास होत होता.

त्यांनी दोन कॉफी मागवली. मला चहापेक्षा कॉफी आवडते अन मी तीच घेतो हे त्यांना माहीत होतं. उद्यापासून दुसरीकडे गेल्यावर हे सांगावं लागणार ह्या कल्पनेने जरा अस्वस्थ वाटलं.

मग त्यांनी कुठे? कधी? कसे? वगैरे चौकशी केली.

नंतर ते म्हणाले, “जाऊद्या हो मग ती नोकरी, माझ्यासोबत पार्टनरशिप करा, मजा येईल.”

मनमोकळे हसलो दोघेही. पण मला मनात वाटलं, असं झालं तर खरंच मजा येईल. खूप सुंदर शहर हे. कायम इथेच राहावं. मस्तपैकी इथलीच मुलगी बघावी, इथेच सेटल व्हावं. खड्डे पडलेल्या रस्त्यावरून फिरताना माणसे ओळखीची असली तरी कसले हादरे जाणवत नाहीत. शहरातील शांत बागा तर खूप ऐसपैस अन मनमोहक होत्या. पण आता नकोच हे आठवायला…

नंतर क्षणिक कल्पनासुखातून बाहेर आलो अन वस्तुस्थिती आठवली. पण… गावाकडे पैसे पाठवावे लागतात, कर्जाचा हफ्ता आहे… आत्ताच नाही सोडता येणार नोकरी… स्थिर कधी होणार… आई-अण्णा-छोट्या बहिणीचं शिक्षण…. क्षणभरात मन सर्व हेलकावे खाऊन परतलं…

प्रवाशाने गाडीलाच मुक्काम समजलं तर कसं चालेल? स्टेशन आल्यावर उतरावं लागतंच. कितीही मोठी, मखमली, आरामदायी सीट मिळाली तरी तिची संगत प्रवासापुरतीच. काळाचे घाव सोसून विस्फारलेल्या डोळ्यांनी वाट बघणार्‍या आपल्या मुक्कामावर पोचावच लागतं.

आज दिनू उडप्याने माझ्याकडून पैसे घेतलेच नाहीत. मी नाश्ता करताना माझ्या टेबलवरच बसला होता. बऱ्याच गप्पा झाल्या. एकत्र कॉफी झाली. इतके दिवस इथेच असताना वाटायचं निवांत वेळ भेटल्यावर बोलू. तो आणि मी इथेच होतो, वेळ मात्र आजच भेटला!

जाताना त्याने स्वतःकडे असलेल्या चावीला लावलेलं दिशा दाखवणारं किचन काढून मला दिलं.

“आमची आठवण म्हणून असू द्यात.”

जाताना त्याला गच्च मिठी मारावी वाटली, पण नंतर नकोही वाटलं. ऋणांनुबंध नसले तरी ओळख अन विश्वास होता… त्यातून एक ओलावा असलेलं नातंही निर्माण झालं होतं..

कधी आलात तर येत चला… तो म्हणाला.

अर्थात येणारच, तुमच्या इडलीची चव माझ्या जिभेला कायम लक्षात राहील. तुम्हीही या कधीतरी आमच्या गावाला. तिथेही सुरू करू तुमच्या इडलीचा व्यवसाय…

हो येऊ कि. फक्त तुम्ही असा जागेवर. खोट्या विनोदावर मनमुराद हसलो दोघेही.

त्यांचा निरोप घेऊन निघालो. हॉटेलमधून बाहेर पडताना, लहानपणी दहावीला बोर्डाच्या परीक्षेला घरातून दही हातावर घेऊन बाहेर पडताना मन शुष्क असायचं तसं वाटत होतं.

खरं तर दिनूही माझ्यासारखाच परगाववरून इथे आलेला. आधी सायकलवर इडली विकली. नंतर कायमचा इथलाच झाला. माणूस म्हणून चांगला. बोलका आणि मदत करणारा. पण बास आता.

एखाद्याला सोडून जाताना असंच वाटत असतं. चांगल्या आठवणीच उफाळून येतात. झालेली खफा-मर्जी आठवत नाही; आणि आठवली तरी त्यामुळेच गालांवरून ओघळ गळतात. कारण आपण भावुक झालेलो असतो. पण काही काळानंतर आपण सारं काही विसरूनही जातो. हा प्रवाह असाच असतो… कदाचित..?

          आजचा दिवस मोकळाच होता. रूमवर फटर फटर वाजणार्‍या पंख्याखाली पडून राहण्यापेक्षा गावात फिरणं सोयीस्कर वाटलं. थोडंसं जड  वाटलं काही वेळ. असाच गाव फिरत राहिलो उगाच. सगळं शेवटचं नजरेत भरून घेत होतो. कदाचित पुन्हा कधीच यावं लागणार नाही इथे. आणि आलो तरी बरंच बदललेलं असेल. आज दिसतंय तसं नसणार… मीही बदललेला असेन… वयोमानाने माणसाची शारीरिक तब्येत क्षीण होत जाते अन बौद्धिक वाढते; शहर-गावाला ते लागू होतं का…?

समोरच्या रस्त्यावर लांबसडक पायांची, काळे कपडे परिधान केलेली एक सुंदर तरुणी गाडीवरून पाय खाली टेकून उभी होती. फोनवर बोलत उभी होती. मोठे डोळे, मोकळे सोडलेले लांब केस. मेक-अप नव्हता काही. पण कानातील पसरट झुमके खूप गोड दिसत होते तिला. काही क्षणानंतर ती मला खूपच मादक वाटली. नजरेला ताण पडला. मघाशी भरून आलेलं मन आता वेगळ्याच प्रतलात वावरत होतं. हे गाव खूपच सुंदर आहे… त्याच मुलीसारखं… कधीतरी इथेच सेटल होऊया… मनाशी प्रासंगिक अन खोटा ठराव पास केला…

.

 

ऑफिस मधून कालच सेंड ऑफ मिळाला होता. तो संबंध मिटला होता. खाता बंद. ऑफिसकडून एक घड्याळ गिफ्ट मिळालं होतं. सेल मला टाकावे लागणार होते. किती दिवस चालेल माहिती नाही, पण त्याची शेवटचा काटा शिल्लक असेपर्यंत ते जवळच राहणार होतं.

आजचा दिवस आवरण्यासाठी सुट्टी होती. रात्री काहीही करून निघावच लागणार होतं.

गावात पंचमुखी हनुमानाची रेखीव मूर्ति असलेलं एक मंदिर होतं. तेथेच छानशी बागही होती. तेथे गेलो. खूप शांत, आल्हाहदायक जागा. उंच वृक्ष, सुंदर फुलांची झाडं, खेळणारी लहान मुले, पक्षांचे चिवचिवाट… इथे जर स्थायिक झालो तर मुलांना खेळायला घेऊन इथे यायचं… पुन्हा अस्थिर विचार… मंनापासून नमस्कार केला मारुतीरायाला अन निघालो… नेहमीचा चनेवाला मुस्लिम म्हातारा भेटला. चने घेतले अन बाहेर पडलो. हा लवकरच मरणार असं उगाच वाटलं.

सहज फिरत असताना आठवलं की, त्या नर्सला भेटणं अत्यंत आवश्यक वाटलं जिने सात दिवस माझी सेवा केली होती. काहीच दिवसांपूर्वी मला मलेरिया झाला होता. दवाखान्यात भरती होतो. रात्री कशालाही आवाज दिला की ती आपुलकीने यायची. शांतपणे, जराही चिडचिड न करता काम करायची. मित्र साले लोचट अन बिन कामाचे असतात हे तेंव्हा कळलं. फक्त भेटायला येतात सहानुभूती दाखवतात अन चौकशी करून जातात. जणू मी सश्रम कारावासाची शिक्षा भोगायला इथे दाखल झालो. पण तिथे बसून आपण, जे मित्र चौकशीला आले नाहीत त्यांचा प्रतिशोध घ्यायचा विचारही करतो काही क्षण. एक मात्र नक्की, आपली जबाबदारी घेत नाहीत साले. बघून घेतो.

हॉस्पिटलला गेलो. डॉक्टर भेटले, त्यांनी ओळखलं, आपुलकीने चौकशी केली. पण डॉक्टर असल्यामुळे त्यांच्या चेहऱ्यावरचे भाव स्थिरच होते. हे शिकलं पाहिजे ह्या देवमाणसांकडून. कधीच भावुक न होता अतिशय शांतपणे, भावनांना नियंत्रित करून काम करत असतात. उगाच हृदयद्रावक वगैरे नाही.

त्या नर्सला भेटून आभार मानावेत आणि “तुमच्यामुळेच मी आज असा आहे” असं औपचारिक बोलून यावं असं वाटत होतं. पण जरा निराशा झाली. त्या सुट्टीवर होत्या आज. मग दुसऱ्या एकीला निरोप दिला आणि गणपतीची फ्रेम असलेलं गिफ्ट त्यांना द्यायला ठेऊन आलो जे मी हॉस्पिटल मधून बाहेत पडायच्या आतच उघडलं जाणार होतं. पण ते माझं कर्तव्य होतं. जिच्या हातात दिली ती नर्स मात्र सुंदर होती.

              तेथून बाहेर पडलो आणि घरून आईच्या आलेल्या आदेशावर काम सुरु झालं. सणवाराला न विसरता अन आपुलकीने घरी जेवायला बोलावणाऱ्या आणि बरच लांब राहणाऱ्या एका नातलग मावशीला भेटायचं होतं. ह्या गावातील अजून एक बंध जो माझी येथे बदली झाल्यावर प्रकर्षाने जुळल्या गेला होता.

आज त्या मावशीचा निरोप घ्यायचा होता. नेहमीप्रमाणे आजही मस्त जेवण मिळालं. मी दुसर्‍या गावी निघालो याचं मावशीला वाईट वाटत होतं. त्यांचे मिस्टर, स्वभावाने कडक किंवा मी मनात त्यांना अकडू म्हणतो, होते. मी जाणार हे समजल्याने बेहद्द खुश होते ते. माझा उगाच त्रास अन जबाबदारी वाटायची त्यांना. पण सज्जन माणसे जबाबदारीच्या ओझ्याखाली दबतात हे कळलं होतं. मागे मला मलेरिया झाला तेंव्हा खरंतर त्यांनीच केलं सगळं. त्या नर्सला ह्यांनीच माझी काळजी घ्यायला सांगितलेलं होतं. कदाचित पुढे जाऊन आपणही यांच्यासारखेच होऊ. पुरुषी स्वभाव खूप बदलत असतो असं म्हणतात. स्थित्यंतर वगैरे म्हणतात त्याला.

जाताना एक किलो जामून घेऊन गेलो होतो. त्यातील तीन चार मलाही भेटले जेवताना. मावशीच्या मिस्टरना एक सुटकेस गिफ्ट दिली. त्यांना आवडली. ते “कशाला, कशाला, याची काय गरज होती रे..” असं म्हंटले पण मी ऐकलं नाही. या गिफ्टमुळे उरलेलं आयुष्य मावशीला बोलायला मुद्दा मिळवून दिला की, “माझ्या भाच्याने दिली वगैरे…”

शेवटी नमस्कार केला आणि मी पुढे निघालो. आई-बापाला गाव सोडताना नमस्कार करतात तसच वाटलं खरंतर.

पाच वगैरे वाजून गेले होते. थेट रूमवर गेलो. आळस आला होता. पंखा चालू केला अन अंग पलंगावर टाकून दिलं. पंख्याच्या फटर फटर आवाजाची सवय झाली होती. अंगाई सुरू झाल्यावर लहान मुलाला आपोआप नीज येते तशी मलाही झोप लागली. काहीतरी चित्र-विचित्र स्वप्नं पडली. जागं झाल्यावर आठवली नाहीत. पण गावातील सगळी ठिकाणे दिसली होती बहुतेक.

उठल्यावर क्षणभर स्वतःचं अस्तित्व जाणवलंच नाही. कुठे आहोत? काय करत आहोत? कुठे जायचं? असे प्रश्न क्षणभर मेंदूत प्रवाह करून गेले. अशा स्वप्नातून खर्‍या जगात येणं म्हणजे गाडीतून उतरल्यावर होतं तसं होतं. अंग तर बधिर पडलं होतं. पक्षाघातचा आजार झाल्यावर हात-पाय जसे जाणवत नाहीत तसं वाटलं क्षणभर. पूर्ण शुद्ध आल्यावर ताडकन उठून बसलो. डोक्याला हात लावला. “स्वप्नात होतो कदाचित?” स्वतःला समजावलं. आधी तो पंखा बंद केला.

सात वाजले होते. तोंड धुतलं. सामान आवरून दरवाजाजवळ आणून ठेवलं. आठ वाजता ऑफिसचा शिपाई येणार होता. मदत करायला अन माझी राहिलेलं सामान त्याच्या घरी घेऊन जायला. एक जाड गादी, माठ, पडदे, OLX वर घेतलेला तुटका टेबल तो घेऊन जाणार होता. एखादा म्हातारा-म्हातारी मेल्यावर त्याचं सामान देऊन टाकतात ती आठवण झाली. ते जग सोडतात, मी हे शहर सोडत होतो.

तो साडेआठला आला. दहाची रेल्वे होती. नेहमीप्रमाणे घरमालकाशी भांडण झालं. अर्धा तास त्याच्यात गेला. अशी ही बनवाबनवी मधील केरसुणीचा प्रसंग आठवला. शिपायाने येताना आपल्या दोन पोरांना आणलेलं होतं. दोघेही पाया पडले माझ्या. उगाच मोठं झाल्याची भीती वाटली. त्यांना हातात पैसे दिले. दोघांनी माझं राहिलेलं सामान घेतलं अन निघून गेले. शिपायाने येतानाच ऑटो बोलवून आणलाच होता. त्याने व मी मिळून सामान ठेवलं त्यात. ऑटोतून जाताना गाव दिसलं शेवटचं. खूप वाईट वाटत होतं. शेवटचं रडून घ्यावं वाटत होतं.

मला अचानक अक्षयची आठवण आली. दिनू उडप्याकडे भेट झाली होती आमची. चांगली मैत्री झाली होती. पण नंतर भांडण झालं. माझा मोबाइल मागितला होता त्याने वापरायला… मी म्हणालो होतो, जीव माग पण मोबाइल नको… बोलाबोलीत वाद झाला अन मग भांडण… त्याला भेटून जावं हे विसरलोच… जाऊदे! भोसडीचा मी आजारी असताना मला बघायला तरी कुठे आला होता… मरूदेत! असले फुक्कड मित्र काय करायचे.

रेल्वे स्टेशन आलं. सामान उतरवत होतो तेवढ्यात एकाने सामानाला हात लावला. मी ओरडणार इतक्यात त्याच्या चेहर्‍याकडे लक्ष गेलं… अक्षय होता तो… मला भेटायला आला होता… भांडण संपलं… बास बोलाचाली झाली… त्याने त्याचा नवा मोबाइल दाखवला… त्या शिपायाला पैसे दिले… त्याचे डोळे भरले होते…

“तुम्ही निघालो साहेब, बरोबर नाई वाटलं… कितीदातरी आपण बसलो होतो… तुमीच मला ऑफिसात समजून घेणारे होतो… आठवण ठिवा गरिबाची…” तो अश्रु ढाळत म्हणाला. मलाही तसं रडू येत होतं. पण मी त्याचा साहेब होतो. मी रडू शकत नव्हतो. सालं इथेपण पदाचं प्रेस्टीज असतं.

“चल रे असं काही नाही… तू चांगलं काम करतोस… मी नाही आता, बसणं कमी कर… जा आता घरी… कधी काही लागलं तर फोन कर… वाईट वाटून घेऊ नको… ऑफिसमध्ये फक्त दांडगेसाहेबांशी नीट रहा, बघ कसं सगळं ठीक होईल… चल निघ बरं… नाहीतर मलाही वाईट वाटेल…” मी मित्राप्रमाणे म्हंटलं.

एक गच्च मिठी मारून तो तो निघून गेला. खरं वागत होता की घेण्याचं निमित्य शोधत होता कोणास ठाऊक. असो. चालायचं!

अक्षय गाडी निघेपर्यंत थांबला. शेवटची सिगारेट झाली.

“चल मग भेटूया!”

गाडी सुटताना दोघांच्याही तोंडी हे वाक्य आलं. त्याने हात उंचावर केला, मीही हात केला… गाडी पुढे निघाली… आत जाऊन बसलो… आयुष्य नक्कीच एक पुस्तक असतं. त्यात धडे असतात, प्रकरणं असतात, प्रकार असतात, अध्याय असतात… आज एक अध्याय संपला होता… आता नव्या अध्यायाला सुरुवात होणार होती… उद्यापासून व्यस्त कामात काहीच आठवणार नव्हतं… फक्त जेवताना, कॉफी घेताना, नाश्ता करताना, सिगरेट ओढताना, पायी फिरताना अन झोपताना आठवणी येणार होत्या… काहीच दिवस… परकाया प्रवेशाशी संलग्न होईपर्यंत… फक्त फटर आवाज करणारा असू नये…

रात्रीच्या अंधारात खिडकीतून बाहेर बघितलं. दूरवरचे लाइट चमकत होते. अनेक खेडी, अनेक शहरे असतात… आपला एखाद-दुसर्‍याशी संबंध येतो… अनेक खेडी, शहरे, माणसे, झाडे मागे पडत होती… अनोळखी सगळी… अंधारात गूढ वाटणारी… गाडीच्या वेगाशी कधीच स्पर्धा न करणारी… स्थिर उभी असलेली… असाच भग्न विचार करत असताना खिडकीला टेकूनच रात्री कधीतरी झोप लागली… सकाळी जाग आली… परकाया प्रवेश झाला होता…!

-*-*-समाप्त===

सर्व हक्क सुरक्षित @ latenightedition.in

अभिषेक बुचके लिखित “मराठी कथा” e-book मधील कथा…

संबंधित कथा… Related Stories…

मराठी कथा – अभिषेक बुचके

प्रेम यालाच म्हणतात काय ?

प्रेम यालाच म्हणतात काय ?

कधी कधी खूप वाटते ओरडून सांगावे जगाला की ती मला आवडते,

मग विचार येतो विचित्र तर नाही वाटणार लोकांना?

मग आवर घालावा लागतो भावनांना,

खरच, जर ती मला आवडते तर लोकांच्या बापाचे काय जाते ?

पण तरीही याच विचाराने मन खात राहते, सांगू शकतो लोकांना की ती मला आवडते

पण नाही सांगू शकत तिला की तू मला आवडते , प्रेम यालाच म्हणतात काय ?

– बोलघेवडा

समुद्र किनारा

समुद्र किनारा

भावविश्व  || मनातलं काही || व्यक्त

ठिकाण: पोर्ट कोची , केरल दि :६/१२/१२

आज खूप महिन्या नंतर समुद्र किनाऱ्या वर जाण्याचा योग आला,

तसे घडाळ्याच्या काट्यावर धावणाऱ्या जीवनाची कसरत करत जगात असताना मुंबईत समुद्रावर जायला फारसा वेळ मिळतो कुठे ?

असो पण का कोण जाने समुद्र किनारा नेहमीच आपल्याला अंतर्मुख व्हायला लावतो ?

कादाचीत हा सगळा त्या किनाऱ्या वरील वातावरणाचा प्रभाव असावा, तुम्हाला काय वाटते? म्हणजे बघा ना सूर्यास्ताची वेळ त्यात समुद्र पक्ष्यांचे उडणारे थवे, समुद्रात कोणत्या एका कडेला स्तब्ध उभे असणारे भले मोठे जहाज त्या जहाजाच्या पुढे-पुढे घुटमळणारे छोटेसे पण तरतरीत छोटे जहाज, दूरवरून येऊन किनार्याला मिळणाऱ्या लाटा आणि आजूबाजूला वाहणारी कोरडी-खारी थंडगार हवा. अशा वातावरणात आपण जेंव्हा किनार्यावर रपेट मारतो किंवा नुसतेच वाळूत बसून आजूबाजूच्या गोष्टींकडे पाहतो तेंव्हा नक्कीच घडाळ्याचा सेकंदाचा काटा रोजच्या पेक्ष्या थोडा हळू चालू लागतो.

आपण आजूबाजूच्या लोकांना विसरून समुद्राच्या लाटांकडे आकर्षित होतो, आपले मन लाटांच्या होणाऱ्या लयबद्ध आवाजावर केंद्रित होते, मग जसा समुद्र आपल्या लाटांबरोबर बऱ्याच गोष्ठी किनार्यावर आणून सोडतो तसेच आपले मनही खोल कुठे तरी रुतलेल्या-दबलेल्या, लपलेल्या किंवा लपवलेल्या गोष्ठी, प्रसंग, संवाद पुन्हा वर घेऊन येते आणि काही वेळा करता सुरु होतो विचारांचा कल्लोळ हो कल्लोळच .. पण हा कल्लोळ फार काळ टिकत नाही कारण जसा समुद्रकिनारा दोन लाटांच्या दरम्यान सोज्ज्वळ होऊन निघतो तसेच आपले मन हि शांत होऊन त्या गोष्टींचा विचार, मंथन करते आणि हे सर्व विचार मनात साठून ना राहता ते लाटां सारखे प्रवाही होतात आणि याचा परिणाम आपले मन पहिल्या पेक्ष्या नक्कीच हलके होते .

मी यावर म्हणेन कि समुद्र किनारा हा नक्कीच नैसर्गिक मनोचिकीस्तक तज्ञा पेक्ष्या कमी नाही त्यामुळे वेळ मिळेल तेंव्हा जरूर समुद्र किनार्यावर एकटे जात जा .

मूळ लेखक व रचनाकार – बोलघेवडा

 

How to Copyright Script In INDIA

How to Copyright Script In INDIA

How to Copyright Script In INDIA  || Content Copyright  || कथा/कविता/स्वलेखन कसे कॉपीराइट करावे?  || copyright process in INDIA  ||   माहिती ||  चित्रपटकथा व साहित्य कॉपीराइट 

 

कोणत्याही लेखकाला स्वतःच्या लिखाणाच्या चोरीची भीती वाटत असते. स्वतः मंनापासून, मेहनत करून लिहीलेल्या कविता, कथा, चित्रपटकथा, संकल्पना ह्या चार लोकांना share करत असताना, सांगत असताना मनात भीती असते की माझी कलाकृती कोणी चोरून स्वतःच्या नावाने खपवेल… ट्विटरवर टाकलेल्या चारोळ्याही कोणी चोरल्या तरी राग येतो. कारण कुठलंही मंनापासून केलेलं लिखाण हे अपत्याप्रमाणे असतं. त्याला जन्म देताना प्रसूतीवेदना झालेल्या असताना. चांगलं-वाईट कसही असलं तरी ते आपलं असतं. ते कोणीही स्वतःच्या नावाने खपवत असेल, त्याचं क्रेडिट घेत असेल तर राग येणं साहजिक आहे. चोरी करणार्‍याला त्या भावनेची कदर नसते. त्याला वाहवा मिळवायची असते किंवा व्यावहारिक दृष्टीकोणातून वापर करायचा असतो. जेंव्हा आपल्याला समजतं की आपल्या ओळी, संकल्पना, लिखाण कोणीतरी चोरून वापरत आहे तेंव्हा आपण हतबल होतो. त्यात ‘ते माझं आहे’ असं म्हणताना पुरावा असावा लागतो तरच तुम्ही खरे ठरता.

लेखकांची, त्यांच्या मेहनतीची काडीचीही कदर न करणारे भरपूर आहेत. अनेक बड्या लेखकांना अशा चोर मंडळींमुळे मनस्ताप सहन करावा लागतो. लेखक म्हणून करियर करू इच्छीनार्‍या नवख्या मित्रांना तर यात कसलच मार्गदर्शन नसतं. त्यांचा वापर केला जातो. चित्रपट क्षेत्रात तर अशा गोष्टी होतच असतात. पण काय करावं, कसं सुरू करावं याची माहिती नसल्याने बर्‍याच गोष्टी अडकून राहतात.

मग आपलं लिखाण कसं copyright करावं याचा शोध सुरू होतो. ह्या क्षेत्रात माहितीतील व्यक्ति असेल तर मार्ग लवकर सापडतो, नाहीतर विनाकारण वेळ वाया जातो. उगाच वेगवेगळे अन किचकट मार्ग धुंडाळण्यात आपण हैराण होतो.

ह्या सगळ्या अंनुभावातून गेल्यानंतर मला यातून एक सोप्पा अन सहज मार्ग सापडला… तेंव्हाची Film Writers Association (FWA) अन आता त्यालाच Screenwriters Association (SWA) म्हणतात.

http://fwa.co.in/

 ही संस्था मुंबई स्थित संस्था आहे. लेखकांच्या हक्कासाठी ही संस्था काम करत असते. अतिशय शिस्तीने अन उत्तमरीत्या संस्थेचं कामकाज हो असतं.

ही एक अतिशय उपयुक्त संस्था आहे. येथे तुम्ही तुमचं लिखाण copyright करून घेऊ शकता. चित्रपटकथा, संकल्पना, कविता, गाणी इत्यादि तुम्ही येथे नोंदवून त्याचे कॉपीराइट स्वतःच्या नावाने घेऊ शकता.

लिखाण Copyright करताना काही नियम व संकेत पाळायचे आहेत ते आपल्याला सदस्य झाल्यावर मिळतील.

संस्थेत सदस्यता मिळवण्यासाठी काही मूलभूत बाबींची पूर्तता करावी लागते. सुरूवातीला एकदाच registration fee भरावी लागते. फार नसते, पाच हजारांच्या कमीच.

Image result for copyright symbol

सदस्य कसे व्हाल?

यासाठी तुम्हाला काही बाबींची पूर्तता करावी लागेल.

सर्वात महत्वाचं, तुम्ही लेखक/कवि आहात याचा पुरावा देता आला पाहिजे. त्यासाठी तुमचं एखादं article/ लेख पेपरमध्ये (किंवा मासिकात) छापून आलेला हवा, ज्याची प्रत तुम्हाला सदस्यपद घेताना द्यावी लागेल.

नसेल तर एखाद्या लघुपटासाठी (short film) साठी तुम्ही लिखाण केलेलं हवं. किंवा एखाद्या दिग्दर्शकाने तुम्हाला लेटर दिलं तरी तुमचं काम होऊन जाईल.

एकंदरीत, तुम्ही लेखक आहात याचा पुरावा त्यांना दिला पाहिजे.

नंतर तुमचे ओळखपत्र. म्हणजे आधार कार्ड, घरचा पत्ता इत्यादी.

एक संस्थेच्या नावाने DD.

 

बास इतकीच कागदपत्रे पुरेशी आहे. ही सगळी कागदपत्रे त्यांच्या पत्त्यावर कूरियर तरी करा किंवा थेट ऑफिसमध्ये जाऊन submit करू शकता.

तुमच्या कागदपत्रांचा पडताळणी झाल्यावर, अंदाजे महिन्याभरात तुम्हाला सदस्यता मिळते. संस्थेचं अधिकृत ओळखपत्र मिळतं ज्यावर तुमचा स्वतंत्र ओळखक्रमांक असतो. ही सदस्यता एक वर्षापूरता मर्यादित असते; नंतर ती वाढवता येते. त्याला खर्च जास्त नसतो.

एकदा तुम्ही सदस्य झालात तर तुमचं लिखाण करणं अतिशय सोप्पं आहे.तुम्हाला FWA (SWA) च्या वेबसाइटवर जायचं आहे. दिलेल्या User Name आणि Password सह Login करा आणि तुमचं लिखाण pdf स्वरुपात upload करा. एका पानाला दोन रुपये वगैरे दराने तुमचं लिखाण copyright झालं.

ही संस्था अधिकृत संस्था आहे. मागे झालेल्या दिग्दर्शक-लेखक आणि कथेचे मालकीहक्क वादात लिखाणाचे copyright खूप महत्वाची कामगिरी बजावणारा ठरला.

 

लिहिताना आपण मंनापासून लिहितो. त्यामागेही मेहनत असते. ते कोणालाही स्वतःच्या वैयक्तिक हेतुसाठी वापरायला मिळू नये. फसगत झाली की खूप वाईट वाटतं. त्यामुळे थोडेसे कष्ट घ्या अन स्वलेखन copyright करून घेत चला…

YOU CAN CONTACT ME HERE – LATENIGHTEDITION.IN@GMAIL.COM REGARDING THIS…

ह्या विषयात काही विचारायचं असेल तर latenightedition.in@gmail.com येथे संपर्क करू शकता…

 

FTII Orientation & Interview 2016

PROMOTIONS




error: Content is protected !!