Category: अनुभव

उत्तरायण

उत्तरायण

महाभारत  ||  मैत्री  ||  दुसरी बाजू  ||  सत्य आणि आभास  ||  कर्ण आणि दुर्योधन 
मित्र कर्ण, मीच तो दुर्योधन ज्याने तुला सर्वप्रथम आपलां मित्र बनवलं। तुझ्या कर्तुत्वाला पारखून तुला सिंहासन दिलं। ज्यावेळेस तू अस्पृश्य होतास, सुतपुत्र म्हणून हिनवला जात होतास तेंव्हा तुझ्यातील प्रखरता पाहूनच तुझ्या खांद्यावर मैत्रीचा हात ठेवला।

तुझा पराक्रम बघून तुझा वापर करून घेता येईल ह्या स्वार्थी भावनेनेच तुझ्यासाठी मैत्रीचा हात लवकर समोर केला। पण आपल्या मैत्रीतील ओलावा इतका होता की कधीच तुझा मत्सर केला नाही। एक योद्धा म्हणून तर तू हवाच होतास पण नंतर निर्माण झालेल्या मैत्रीच्या अनुबंधामुळे माझ्या 99 भवांपेक्षा तू अधिक जवळचा अन विश्वासू वाटत आलास!
हीच मैत्री अखेरच्या श्वासापर्यंत कायम राहील!

पण भीती वाटते! हेच की तुही पितामह किंवा गुरुवर्य प्रमाणे त्या पांडवांचाच हितचिंतक निघालास तर???

तर मग मी पुरता कोलमडून जाईन। मग कुठेतरी मला अश्वत्थामा या पराक्रमी अन निष्ठावंत सैनिकाची आठवण येईल। तुझ्या पराक्रमापेक्षा त्याची निष्ठा अधिक महत्वाची होती हे मला मृत्यूनंतर समजलं! पण मित्रांप्रति काय तो राग कर्ण!

तू तुझ्या प्राक्तनाचे भोग भोगलेस अन मी माझ्या! अजूनही आपण तितकेच गाढे मित्र आहोत! पुढच्या जन्मी जर हाच जन्म मिळाला तर पुन्हा तुझा मित्र व्हायला नक्कीच आवडेल!

जेष्ठ कुंतीपुत्र म्हणून तुला तुझा हक्क कधीच मिळाला नाही अन कौरवांचा मित्र म्हणूनही तुला सर्व स्वीकारू शकले नाहीत। तुला जिवंतपणीच अंतराळात भटकणाऱ्या अतृप्त आत्म्याचे भोग नशिबी आले। तुझा जन्म हा अपघात असला तरी तुझा मृत्यू हा साक्षात ईश्वरनियोजित होता। ह्या अनादी अनंत विश्वात एक जन्म तरी तुला असा भेटेल जेथे तुझ्या ह्या त्यागाचं अन पराक्रमाचं फलित तुला मिळेल। तू भूपती झालेलं मला बघायचं आहे। त्या जन्मातही तुझ्या मैत्रीचा आधार मला हवाच असेल। माझ्या स्वतःच्या पदरी कसलं पुण्य नसेलही, पण सूर्यपुत्रा, पूर्वजांकडून पुण्याचं जे दान मिळालं असेल तो संचय मी तुला अर्पण करेन!

अंधार होतोय… सगळं धूसर दिसू लागलंय… बहुदा जाण्याची वेळ आली असावी… काही प्रश्नांची उत्तरे हवी होती म्हणून मृत्यूनंतर ही भेट घडवली असेल… तू कौंतेय ? राधेय ? जेष्ठ पांडव ? सूर्यपुत्र ? महारथी कर्ण ? नाही… माझ्यासाठी तू फक्त मित्र!!!

टीप – माझ्या #उत्तरायण या येऊ पाहणार्‍या एका लेखनसंग्रहातील हा उतारा! मृत्यूपश्चात कर्ण आणि दुर्योधन यांच्यातील हा संवाद!

– अभिषेक बुचके

Harry Potter Characters are Like Mahabharata

“मोहजालात” अडकले…

“मोहजालात” अडकले…

“मोहजालात” अडकले…  ||

फार पाल्हाळ न लावता अगदी सुरुवातीलाच सांगतो की माझ्या “मोहजाल” नामक एका भयकथेला (?) प्रतिलिपी मराठी कथा या पोर्टलवर एका कथास्पर्धेत तिसरा वगैरे क्रमांक मिळाला आहे. तसं यात आग्रहाने सांगायचं निमित्त म्हणजे ही कथा काय आहे मलाही फार आठवत नाही.

पाच-सहा दिवसांखाली एका मित्राने मला सांगितलं की तुझ्या अशा अशा कथेचा तिसरा क्रमांक वगैरे आला आहे. मला विश्वास बसला नाही. मी तपासून बघितलं तेंव्हा खात्री पटली. आपण कधी कधी एखादं फूल तोडण्यासाठी प्रचंड धडपड करतो, ते आपल्याला मिळत नाही आणि कधीतरी फोनवर बोलत झाडाखाली थांबल्यावर त्या झाडावरूचं फूल हातात येऊन पडतं तसा भाग!

मोहजाल ही अत्यंत रद्दी कथा आहे असं माझं मत होतं. त्याला भयकथा म्हणावी की अर्धवट राहिलेली प्रणयकथा हे मलाच माहिती नाही. पण “मेरा नाम जोकर” सारखे अपघात चालूच असतात.

मोहजाल ही अत्यंत सामान्य दर्जाची कथा आहे असं माझं मत होतं. ते आजही आहे. त्याला भयकथा म्हणावी की अर्धवट राहिलेली प्रणयकथा हे मलाच माहिती नाही. पण “मेरा नाम जोकर” सारखे अपघात चालूच असतात.

माझ्या “खिडकी” अन “नरक्षी” या त्यातल्या त्यात बर्‍या असलेल्या कथांचा पहिला क्रमांक थोडक्यात हुकला होता. त्याचं रेटिंग आजही उत्तम आहे, अन प्रत्येक वाचकाला ती आवडतेच. पण मागील एका कथा स्पर्धेदरम्यान त्या कथा वाचकांपर्यन्त पोचल्या नाहीत. म्हणजे मराठी चित्रपटांचं होतं तसं झालं. त्यावेळेस एका मित्राने मला सांगितलेलं की कथेचं नाव काहीतरी सेंसेशनल ठेव. म्हणजे असं काहीतरी confusing ठेव की लोकांनी title बघितल्यावर वाचकांनी किमान ते वाचावं. मग ठरलं “मोहजाल.” या नावावरून “रसिक” नेमके आकर्षित होतील असं त्याचं म्हणणं होतं जे खरं ठरलं.

यावरून एक अनुभव आला! TRP काय असतो! आपल्याला काय आवडतं, काय वाटतं, काय पटतं यापेक्षा प्रेक्षकांना, वाचकांना काय हवं आहे ते महत्वाचं. चित्रपटात आयटम song त्यामुळेच असतात. news channel वरही असलंच भडक कंटेंट असतं. लोकांना तेच हवं असतं. म्हणूनच सलमान खानचे कथा नसलेले चित्रपट चालतात आणि श्रीदेवी कशी मेली याचं बाथटब मध्ये झोपून प्रात्यक्षिक दाखवणार्‍या वृत्तवाहिन्या TRP मध्ये अव्वल ठरतात.

सब #मोहजाल है…

असो!!! खालील लिंकवर “मोहजाल” ही कथा आहे!

https://marathi.pratilipi.com/story/%E0%A4%AE%E0%A5%8B%E0%A4%B9%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%B2-ubLi2BNdyIka

केजरीवाल साठी खालील लिंकवर कथास्पर्धेचे निकाल!

https://marathi.pratilipi.com/blog/result-online-katha-mahotsav-91wu2s3pe7l6e64

पाऊस…

पाऊस…

पावसाचा स्वतःचा स्वभाव असावा. बरसण्यातून, गरजण्यातून तोही स्वतःला व्यक्तच करत असावा!
कधी #बेभान होऊन कोसळत असतो तर कधी #हळवा होऊन रिपरिप पडत असतो.
कधी #रोमॅंटिक होऊन अंगाशी सलगी करतो तर कधी गोंधळलेल्या अवस्थेत पडतो, थांबतो, पडतो…!
कधी #नाराज होतो, रूसतो अन दर्शनही देत नाही!
कधी #वासणंध झाल्याप्रमाणे तुटून पडतो अन सारं वाहून नेतो.
कधी बुद्धाप्रमाणे शांत, स्थिर, निश्चल विचार करायला लावणारा वाटतो…
कधी आठवणी जाग्या करून डोळ्यांतील अश्रु वाहावेत तसा बरसतो…

 

 

 

 

 

 

…मौत मेहबूबा है साथ लेकर जाएगी!

…मौत मेहबूबा है साथ लेकर जाएगी!

जिंदगी तो बेवफा है, एक दिन ठुकराएगी, मौत मेहबूबा है साथ लेकर जाएगी….

Bhayyu Maharaj Suicide  ||   Depression Kills

Image result for aloneness

मृत्यू हे अंतिम सत्य आहे. फक्त तो अकाली आला की त्याचं हळहळ व्यक्त केली जाते अन कुतुहुलही वाटतं. मृत्यूसमोर सर्व समान असतात. एका न्यायदेवतेप्रमाणे तो सर्वांशी समान न्याय करतो. त्याला कोणाशीच कर्तव्य नसतं. एखाद्या जवळच्या मित्राप्रमाणे तो खांद्यावर हात ठेवतो अन कायमचा सोबती बनतो…

आज भय्युजी महाराज यांनी आत्महत्या केली अन त्यातून अनेक प्रश्न उभे राहिले. .खरं तर आत्महत्येच्या बातम्या आपण पेपरमधून सारख्या वाचतच असतो, पण जेंव्हा एखादा प्रसिद्ध व्यक्ति आत्महत्या करतो तेंव्हा यावर चर्चा केली जाते.
समाजात वावरत असताना माणूस विविध रंगाचे मुखवटे घेऊन वावरत असतो हेच सत्य आहे. जगाला दिसणारा माणूस हा त्याचा केवळ मुखवटा असतो पण त्यामागे एक चेहरा असतो जो फक्त त्यालाच माहीत असतो. गर्दीत दिसणारा माणूस ही केवळ त्याची प्रतिमा असते. आतमध्ये कुठेतरी एक वेगळाच माणूस अस्तीत्वात असतो.

जगातील प्रत्येक माणसाला स्वतःच्या विवंचना असतात. त्याच्या दृष्टीने ते जगातील सर्वात मोठं दुखं असतं. कोणालाही स्वतःचं दुखं मोठं वाटतं कारण ते त्याच्या दृष्टीकोणातून असतं. जेंव्हा ह्या वेदनेचा, दुखाचा कडेलोट होतो तेंव्हा मग एक विश्व कोसळतं.
प्रचंड गुंतागुंतीच्या मेंदूत, मनात हजारो प्रश्न क्षणाक्षणाला संचार करत असतात. त्यातील प्रत्येक प्रश्नाला उत्तर मिळेलच असं काही नसतं. पण शेवटच्या श्वासापर्यन्त त्या प्रश्नांशी झगडत राहणं हेच आयुष्य असतं. हे प्रश्नच जगण्याची उमेद असतात. पण जेंव्हा हे प्रश्न सुटतीत असं वाटत नाही, किंवा हे प्रश्न सोडवताना आपण एकटे आहोत असं जेंव्हा वाटू लागतं तेंव्हा माणूस खचतो.

भय्युजी महाराजांनी आत्महत्या का केली यापेक्षा माणसाला आत्महत्या का करावी लागते हा प्रश्न महत्वाचा आहे. आयुष्य जगावं न वाटणे येथेच पराभव झालेला असतो. वैफल्य, नैराश्य, एकटेपणा, अपयश, अपेक्षाभंग अशा अनेक गोष्टी असतात ज्या माणसाला आत्महत्येच्या दरवाजापर्यन्त घेऊन जातात. ताणतणाव कोणाला नसतो? पण ते आयुष्यपेक्षा मोठे नसतात. कुटुंबाच्या सहवासात, मित्र-सहकार्यांृच्या गर्दीत ते प्रश्न खूप छोटे वाटतात. जगण्यात विविध रंग असताना हे प्रश्न, ह्या विवंचना सुटतील हा विश्वास असतो तोपर्यंत कसलच नैराश्य येत नाही. पण गर्दीतला एकटेपणा सतावू लागला की मग ह्या अभद्र भावना मनात घर करून राहतात.
मन आधीच विकारांनी बरबटलेलं असतं आणि मग एक क्षण असा येतो जेंव्हा ते सगळे प्रश्न अचानक सुनामीसारखे अंगावर येऊ लागतात. ह्या सगळ्याशी एकट्याने सामना करायचं धैर्य होत नाही अन माणूस हतबल होऊन घात करून घेतो. तो क्षण टाळता आला पाहिजे.
कधी-कधी वेळेवर जेवायला मिळालं नाही तरी जीवन नकोसं होतं. कारण ती परिस्थिती अन मानसाच्या मनाची अवस्था हीच कारणीभूत असते.

जगावर सत्ता गाजवू पाहणार्यात हिटलर सारखा हुकूमशाहही आत्महत्या करतो. तर देशसेवेसाठी आयुष्य अर्पण केलेल्या स्वातंत्र्यवीरालाही आयुष्याचा त्याग (आत्मार्पण) करावा वाटतो. साने गुरुजी यांसारख्या तत्वनिष्ठ अन आत्मविश्वासाने भारलेल्या सेनानीलाही हा मार्ग खुणावतो.

व्यक्त होण्याचे आणि share करण्याचे आज अनेक मार्ग आहेत. पण तिथे मनातील सर्व भावना खरोखरच व्यक्त करता येतात का हा प्रश्न आहे. प्रत्येक माणूस स्वतःला व्यक्त करण्यासाठी, चिंतेला मार्ग करून देण्यासाठी कुठलातरी मार्ग निवडतो. वाचन, लिखाण, सामाजिक कार्य, मनोरंजन, अध्यात्म, विपश्यना, खेळ, दारू वगैरे वगैरे हे त्यासाठीचेच मार्ग. पण जेंव्हा ह्या माध्यमातूनही आपल्या मनातील दुखं व्यक्त करता येत नसेल तर मग सर्वस्व निरर्थक वाटू लागतं. आयुष्य जगताना असल्या कुबड्या घेऊन जगावंच लागतं. कारण मनाला कुठेतरी गुंतवून ठेवणं हेच त्यामागील एकमेव कारण असतं. जीवनाकडून मृत्युकडे जाताना हे सगळे निमित्तमात्र असतात. जेंव्हा ही माध्यमे मनाला खिळवून ठेऊन शकत नाहीत तेंव्हा मृत्यू जवळ यावासा वाटतो.

Abhishek Buchake

जिंदगी बडी होनी चाहीये, लंबी नही!

जिंदगी बडी होनी चाहीये, लंबी नही!

आयुष्य काय असतं माहीत नाही, पण प्रत्येकाच्या आयुष्यात विकार असतातच. जन्मापासून मृत्युकडे जाणार्‍या वाटेत कोणत्याना कोणत्या प्रकारचे विकार साथीदार बनून वावरत असतात.

असं म्हणतात की शारीरिक अन मानसिक अशा दोन प्रकारचे विकार असतात. बर्‍याचदा दोन्ही एकमेकांशी संबंधितही असतात. म्हणजे माणूस शरीराने आजारी पडला तर मनानेही आजारी पडतो आणि मनाने आजारी पडला तर शरीरही साथ देत नाही. मानसिक आजार हे माणसाला आतून पोखरत जातात तर शारीरिक आजार त्याचं शरीर कमकुवत करतात.

Image result for zindagi badi honi chahiye

शारीरिक विकरांपेक्षा मानसिक विकार अधिक धोकादायक असतात असं म्हणतात, पण मला ते मान्य नाही. माणूस मनाने कितीही आजारी असला अन शरीर साथ देत असेल तर तो शेवटच्या श्वासपर्यंत जगण्याची उमेद धरून ठेऊ शकतो. पण जर का शरीराने जर तो कमकुवत बनला किंवा शरीर जर त्याला साथ देत नसेल तर केवळ प्रबळ मनाच्या आधारावर तो आनंदी जगण्याचा केवळ आभास निर्माण करत असतो. कारण प्रत्येक वेळी त्याला स्वतःच्या कोलमडलेल्या शरीराची, आपल्या व्याधीची, आपल्या हतबलतेची जाणीव होत असते. मनाने कितीही समजावल तरी तो फक्त ते सत्य नाकारण्याचा प्रयत्न करत असतो.

मृत्यू सतत विकारी मानवांच्या आजूबाजूला घिरट्या मारत असतो आणि आपल्या फासात कोण अडकेल यासाठी तत्पर असतो. मनाने विकारी असलेले कुठल्यातरी एका क्षणी तरून जातात. शेवटच्या श्वासापर्यंत किंवा शरीर साथ सोडेपर्यंत मनाने विकारी माणसे मृत्यूपूढे पराभूत होत नाहीत. पण शरीराने साथ सोडलेल्या माणसांची व्यथा काही औरच असते. ते मृत्युच्या सापळ्यात अडकत जातात.

Related image

मन विकारी असलं तर तितकासा प्रॉब्लेम होत नाही. मनाने विकारी असलेला माणूस फार तर जगण्याची इच्छा सोडून देईल, पण त्याचं शरीर जोपर्यंत मजबूत आहे तोपर्यंत तो कोणालाही शरण जाणार नाही किंवा त्याला कसलीही हतबलता वाटणार नाही. मनाने विकारी असलेला माणूस कुठल्याही सकारात्मक उर्जेने भारला गेला तर पुन्हा पहिलेसारखा होऊ शकतो. गमावलेलं सर्वस्व पुन्हा मिळवू शकतो. जे काही करायचं असतं हे त्याच्या आतमध्ये अन त्याला स्वतःला करायचं असतं… पण शरीराने विकारी असलेला माणूस फक्त वाट बघू शकतो. विवंचंनेतून मुक्तिची! त्याला स्वतःला स्वतःच्या विकारावर काहीच करता येत नाही. तो पूर्णतः परावलंबी असतो. त्याला क्षणोक्षणी वेदनेची अनुभूति घ्यावी लागते अन मृत्यूच्या सावलीत वावरावं लागतं. मानसिक विकार भले कितीही त्रास देऊ देत, कितीही जगण्याची उमेद हिसकावून घेऊ देत पण काळाच्या मलमाने ते घाव बुजले जातात. पण शारीरिक घाव, त्या वेदना, ते आजार, ते विकार चिता जळेपर्यंत पाठ सोडत नाहीत. उलट ते मानसाच्या मनालाही विकारी बनवतात. सतत दडपण व भीतीखाली ठेवतात.

आरोग्य हीच खरी संपत्ती असते. ती शक्य तितकी जपावी आणि वाढवावी.

जिंदगी बडी होनी चाहीये, लंबी नही!

Related image

Abhishek

…तू चली आ चुनर प्यार की ओढ़ के!

…तू चली आ चुनर प्यार की ओढ़ के!

भाग ४

Musical Journey   ||  चित्रपटाचा संगीतमय प्रवास

Image result for jis gali mein tera ghar

कमल-पूनम यांच्यात एक विश्वासाचं अन आपुलकीचं नातं तयार झालेलं आहे. ते एकमेकांसोबत वेळ घालवत आहेत. एका प्रसंगात ते दोघे एका क्लबमध्ये गेलेले असतात तिथे एक डान्स गर्ल असते. ही डान्सगर्ल म्हणजे कैलाशची शबनम. हे गाणं तितकं सुरेख किंवा मोहक वगैरे नाही. सगळा धांगडधिंगा आहे. अर्थात तो प्रसंगच तसा आहे. पण चित्रपटात त्या गाण्याच्या असण्याला अन त्या गाण्यादरम्यान घडणार्‍या घडामोडी अन गाण्याचे शब्द याला कथेत खूप महत्व आहे. शबनम पूनम हीच माधुरी आहे हे ओळखते.

हेच ते गाणं…

https://www.youtube.com/watch?v=OqZVHYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=OqZV5wKs5ik”5HYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=OqZV5wKs5ik”wKsHYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=OqZV5wKs5ik”5HYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=OqZV5wKs5ik”ik

शबनमच्या शब्दामुळे पूनमला स्वतःचं पूर्वायुष्य पुन्हा आठवू लागतं. आपण कोण आहोत, आपला गुन्हा काय हे तिला लख्खपणे समोर दिसू लागतं. इथे ज्या घडामोडी होतात ते बघून पूनम उर्फ मधु अस्वस्थ होते अन निघून जाते.

आता कमल माघार घेऊ इच्छित नाही. तो स्पष्टपणे पूनमला आपल्या मनातील तिच्याबद्दलच्या भावना सांगून तिला आपलंसं करू इच्छित असतो. पूनमही अडखळत आपली खरी ओळख कमलला स्पष्ट करू बघते. इथे एक संवाद आहे जो त्यांना अजूनच जवळ आणतो. जी अस्पष्टता असते ती दूर होते.

पूनम – अगर आपको मधु फिरसे मिल जाए तो क्या आप उसे माफ कर सकेंगे?

कमल – पूनम, आज मुझे उससे कोई शिकायत नही| उसके दीए हुवे दर्द पर किसी हमदर्द का साया पड चुका है|

पूनम (संशयाने) – किसका???

कमल (निडरपणे) – तुम्हारा!

हे नातं इतकं हळुवारपणे उलगडत जातं की त्यात निर्मळता अन खरं प्रेम प्रतीत होतं. अशा प्रकारची नाती उलगडताना लेखक-दिग्दर्शकाला खूप काळजी घ्यावी लागते. ह्या नात्याला पवित्र अन निर्मळ ठेवणं अत्यंत महत्वाचं असतं जे भान लेखक-दिग्दर्शक लीलया सांभाळतात.

ह्या प्रसंगानंतर जे गाणं येतं ते सोने पे सुहागा असं म्हणता येईल. चित्रपटात किशोर कुमारच्या आवाजात चार गाणी आहेत आणि मुकेशच्या आवाजात केवळ एक. पण मुकेश ने चारही गाण्यांचा कोटा ह्या एका गाण्याने भरून काढला आहे. चित्रपट, त्याची कथा, पात्रांचा प्रवास, व्यथा यामध्ये जो कोण संवेदनशील माणूस अडकला असेल तो हे गाणं ऐकताना हळवा झाल्याशिवाय राहत नही. गाण्याचे शब्द-संगीत-आवाज थेट आत्म्याला भिडतात.

संथ पाण्यावरील एका नावेत नायक-नायिका बसलेले आहेत. दोघांची भरकटलेल्या ‘कटी पतंग’ ला एकमेकांचा सहारा मिळाला आहे. त्या संथ पाण्यातील संथ नावेप्रमाणे ते गीत-संगीतही तितकच निर्मळ वाटतं. त्यांच्यातील नातं काय आहे हे त्या गाण्यातून मांडलं आहे.

ते गाणं आहे…

https://www.youtube.com/watch?v=jSlgV-HYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=jSlgV-91Ho8″91HYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=jSlgV-91Ho8″HoHYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=jSlgV-91Ho8″8

 

जिस गली में तेरा घर ना हो बालमा
उस गली से हमें तो गुज़ारना नहीं
जो डगर तेरे द्वारे पे जाती ना हो
उस डगर पे हमें पाँव रखना नहीं

ज़िन्दगी में कई रंगरलियाँ सही
हर तरफ मुस्कुराती ये कलियाँ सही
खूबसूरत बहारों की गलियाँ सही
जिस चमन में तेरे पग में कांटे चुभे
उस चमन से हमें फूल चुनना नहीं
जिस गली में…

हाँ ये रस्में ये कसमें सभी तोड़ के
तू चली आ चुनर प्यार की ओढ़ के
या चला जाऊंगा मैं ये जग छोड़ के
जिस जगह याद तेरी सताने लगे
उस जगह एक पल भी ठहरना नहीं
जिस गली में…

 

काय बोलावं ह्या गाण्याबद्दल. शब्द न शब्द काळजाचा ठोका चुकवतो. कलात्मकतेचा दर्जा इथे दिसून येतो. सर्वच पातळींवर हे गाणं सरस ठरतं. फक्त ऐकत-बघत राहावं वाटतं… दिवसभर! कारण हे केवळ गाणं राहत नाही तर एक प्रवास ठरतो. त्या पात्रांचा अन त्यात गुंतलेल्या आपल्या जाणिवांचा!

Image result for jis gali mein tera ghar

पहिल्या गाण्यात प्रेम नको म्हणणारा नायक दुसर्‍या गाण्यात प्रेमाचं महत्व सांगू लागतो आणि ह्या गाण्यात तर तो अक्षरशः प्रेमवीर वाटतो. जिथे तू नाहीस तिथे मी नाही, तुझ्याशिवाय आयुष्यात काहीच नाही, तू सोबत हवीसच…

शेवटचं कडवं ऐकताना-बघताना तर मन बेभान होतं. प्रेमाचे, विरहाचे उत्कट भाव ह्या शब्दांतून समोर येतात. सगळी बंधने झुगारून प्रेमाच्या प्रवाहात वाहून जाण्याचं आवाहन तो नायिकेला करत असतो. एका बाजूला प्रेम आहे अन दुसर्‍या बाजूला जगाची बंधने. गाण्यात नायक-नायिका एकमेकांचा हात हातात घेता-घेता मागे सरकतात. तो स्थिरपणे चित्रित केलेला क्षण आणि background ला “हाँ ये रस्में ये कसमें सभी तोड़ के, तू चली आ चुनर प्यार की ओढ़ के” हे शब्द…! दोन्हीचा मिलाप इतका सुरेख आहे की दर्शक स्तब्ध होऊन गुंतला जातो.

केवळ Amazing, Incredible!!!

क्रमश: (पुढील भाग याच वेबसाइटवर प्रकाशित)

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991  ||  latenightedition.in

कटी पतंग – चित्रपटाचा संगीत प्रवास

कटी पतंग – चित्रपटाचा संगीत प्रवास

कटी पतंग   ||  चित्रपट  ||  संगीत  ||  संगीतमय चित्रपट

कटी पतंग! शक्ती सामंत (Shakti Samanta) दिग्दर्शित एक हृदयस्पर्शी चित्रपट. आशा पारेख आणि राजेश खन्ना मुख्य भूमिकेत असलेला हा चित्रपट 1971 साली प्रदर्शित झाला. जेंव्हा बॉलीवूडमध्ये राजेश खन्ना नावाचा बोलबाला होता त्या सुवर्ण काळातील हा चित्रपट. राजेश खन्नाच्या सलग 19 सुपरडुपरहीट चित्रपटापैकी एक म्हणजे कटी पतंग. चित्रपट 1971 चा असला तरी त्याची कथा, चित्रीकरण, अभिनय हा आजही बहारदार वाटतो. एक सदाबहार चित्रपट!

चित्रपटाच्या अनेक जमेच्या बाजू आहेत, पण चित्रपटातील गीत-संगीत-संवाद हे या चित्रपटाचा आत्मा म्हणायला हवेत. कारण चित्रपटात जे गाणे आहेत, ते ज्या ओघाने, ज्या परिस्थितीत येतात ते चित्रपटाला विशिष्ट उंचीवर नेऊन ठेवतात. त्या गीतांमुळेच त्या पात्रांचा अन त्यांच्या जीवनात घडणार्‍या घडामोडींचा प्रभाव रसिकांच्या मनावर अधिक तीव्रतेने उमटला जातो. गीत-संगीत-संवाद याशिवाय हा चित्रपट परिपूर्ण होऊ शकला नसता. हा असा चित्रपट आहे जिथे एक गीतकार-संगीतकार-लेखक हे सर्वाधिक प्रभावी वाटतात. आज आपण बोलणार आहोत याचबद्दल! चित्रपटातील गाणे अन त्याचा चित्रपटातील अर्थ!

चित्रपटाचे गाणे लिहिले आहेत आनंद बक्षी यांनी. संगीत आहे आरडी बर्मन यांचं आणि लेखन केलं आहे गुलशन नंदा आणि व्रजेंद्र कौर यांचं.

चित्रपटातील गाणे अन त्यांचा अर्थ उलगडण्यासाठी चित्रपटची कथा आधी ढोबळमानाने समजून घेतली पाहिजे. म्हणजे, ज्या परिस्थितीत ते गाणे येतात, ज्या पात्रांवर, त्यांच्या भावनांवर ते रचले गेले आहेत त्याचा मागोवा घेणे गरजेचं आहे.

सर्वात महत्वाची बाब नमूद करावी लागेल ती म्हणजे संपूर्ण चित्रपट एका स्त्री पात्राभोवती गुंफलेला आहे. जसे चित्रपट आजच्या काळातही फार येत नाहीत त्या धाटणीचा विषय 1971 साली आणला गेला हे खूपच कौतुकास्पद म्हंटलं पाहिजे.

आधी मूळ कथा काय आहे ती समजून घेऊयात…

Image result for कटी पतंग

चित्रपटाची सुरुवात होते एका लग्नाच्या प्रसंगाने. मधु (आशा पारेख) नावाच्या एका मुलीचं लग्न ठरलेलं आहे. लग्नाची वरात दारात येऊन उभी आहे आणि तशात मधुला तिच्या प्रियकराची चिठ्ठी मिळते. त्या प्रियकराचं नाव असतं कैलाश, जी भुमिका प्रेम चोप्रा ने साकारली आहे. कैलाशचं भावनिक अन हृदयद्रावक पत्र वाचून मधु लग्न सोडून पळून जाते.

मधुला आई वडील नसतात. तिची सर्व जबाबदारी तिच्या मामावर असते. मधु खर्‍या प्रेमाच्या ओढीने सगळं सोडून प्रियकराकडे जाते. पण जेंव्हा मधु कैलाशकडे पोचते तेंव्हा ती कैलाशला शबनम नावच्या दुसर्‍याच मुलीसोबत रंगरलिया करताना दिसतो. तिच्या डोळ्यावर बांधली गेलेली प्रेमाची पट्टी गळून पडते. तिला कळतं की कैलाश तिला फसवत आहे. त्याचं तिच्यावर नाही तर तिच्या मामाच्या पैशांवर प्रेम आहे. ती त्याला धुडकावून परत मामाकडे येते.

इकडे, नवरी मंडपातून पळून गेल्याने लग्नाची वरात परत गेलेली असते अन छि-थू सहन न झाल्याने तिच्या मामाचा मृत्यू झालेला असतो.

मधु स्वतःला ह्या सगळ्यासाठी जबाबदार धरत असते. तिला पश्चाताप होत असतो, अपराधीपणाची भावना तिला खात असते. तिला ह्या सगळ्यापासून दूर निघून जावं वाटत असतं. ती रेल्वे स्टेशनवर पोचते. तिथे तिला तिची बालपणीची मैत्रीण पूनम भेटते. पूनमसोबत तिचं लहान बाळही असतं.

पूनमच्या आयुष्याची कथाही तितकीच वेदनादायी असते. पूनमने एका मुलासोबत पळून जाऊन लग्न केलेलं असतं आणि त्या मुलाच्या घरच्यांना हे पटलेलं नसल्याने त्यांनी दोघांना त्यांच्या आयुष्यातून बेदखल केलेलं असतं. मग पुढे पूनमच्या पतीचा मृत्यू होतो अन त्यांच्या घरचे विरघळतात. पूनमला अन तिच्यासोबत असलेल्या लहागण्या मुलाला तिचे सासू-सासरे आपल्याकडे बोलावतात. पूनमही सगळं विसरून तिकडेच निघलेली असते. म्हणजे नैनीतालला!

पूनम मधुची करुणकहाणी ऐकते अन आपल्यासोबत आपली बहीण म्हणून चलायला सांगते. आधाराच्या शोधत असलेली मधु पूनमसोबत जाते. पण दुर्दैव पाठलाग सोडत नाही. त्यांच्या रेल्वेचा भीषण अपघात होतो अन पूनमचा त्यात मृत्यू होतो. मरता-मरता पूनम मधुला आपल्या लहानग्या मुलाची आई म्हणून काळजी घ्यायला सांगते. शिवाय मधुने पूनम म्हणून जगावं असंही ती सांगते. मधुही तयार होते. मधु आपली जुनी ओळख पुसून, जुनं ओझं टाकून देऊन नव्याने जगायचा विचार करते. ती पूनम म्हणून आपल्या लहानग्या बाळासोबत सासू-सासर्‍यांच्या घरी जाते.

पूनम म्हणून नवीन ओळख पांघरलेल्या मधुला नैनीतालला जाताना वाटेत एका प्रसंगात कमल (राजेश खन्ना) भेटतो. तो तिला एका गंभीर प्रसंगातून वाचवतो. पहिली भेट! तिथेच त्यांची ओळख होते.

कमल हा पूनमच्या नवर्‍याचा मित्र असतो. एकंदरीत तो पूनम व त्याच्या सासुरवाडीला ओळखत असतो. कमलच्या घरी तिला एक अशी गोष्ट समजते ज्यामुळे ती स्वतःच्या नशिबाला अजूनच कोसू लागते. मधु ज्याच्याशी लग्न करणार होती अन लग्न अर्धवट सोडून पळून येणार होती तो मुलगा म्हणजे कमल असतो. म्हणजे एक प्रकारे कमलचं आयुष्य मधुमुळे खराब झालेलं असतं. आपल्या एका चुकीने किती जनांचं आयुष्य उध्वस्त केलं याचा तिला दुखं होऊ लागतं. कथेतील गुंतागुंत अजूनच वाढते.

मधु पूनमच्या सासरवाडीला जाते अन पूनम म्हणून जगू लागते. सासू-सासरेही चांगली माणसं असतात. ह्या सगळ्यात तिचं अन कमलचं प्रेम जुळू लागतं. दोघेही एकमेकांवर प्रेम करू लागतात. पण पूनमच्या रूपात (एक विधवा) तिला कमलवर उघडपणे प्रेमही करता येत नाही किंवा मधु हे आपलं पूर्वायुष्यही ती कमलसमोर बोलूनही दाखवू शकत नाही. एका वेदनेच्या विश्वात तिची घुसमट होऊ लागते. जिचा स्वतःच्या आयुष्यावर कसलाच ताबा राहिलेला नाही. आयुष्यात अनपेक्षितपणे होणार्‍या घटनांमुळे ती फक्त वाहवत जातेय. हीच तिची कटी पतंग सारखी अवस्था!

दुसरीकडे कमलची वेगळीच तर्‍हा असते. लग्न मोडल्याने (जे मधुशी होणार होतं) तो निराशेने ग्रासला गेला असतो. त्याचा प्रेम, लग्न वगैरे वरून विश्वास उठलेला असतो. तो कसंतरी जीवन ढकलत असतो ज्यात अचानक पूनम येते. तोही जुनं दुखं विसरून नव्याने आयुष्य सुरू करायचं ठरवतो. त्याला पूनम आवडू लागते.

कमल पूनमला पसंत तर करत असतो पण तिचा अबोलपणा तिची नेमकी घुसमट कशामुळे आहे हे त्याला समजत नसते. मित्राची विधवा पत्नी इतकीच ओळख त्याला माहिती असते. तिच्याशी उघडपणे प्रेम करता येणं हेही त्याला जमत नसतं. पण तिच्या दुखद आयुष्यात (पूनम म्हणून) तो तिला सतत सुखी ठेवण्याचा प्रयत्न करत असतो.

मधुच्या आयुष्यातील दुर्दैवाचे फेरे इथेच संपत नाहीत. कमलसोबत एका पार्टीत गेलेली असताना तिथे डांस करणारी मुलगी असते शबनम! तीच शबनम जी तिला कैलाशसोबत दिसली होती. शबनम तिला ओळखते. आता कैलाशही मधुच्या मागावर येतो. त्याला पूनमच्या नावावर येणार्‍या संपत्तीत रस असतो. तिची खरी ओळख सार्‍या जगाला सांगेन असं तो तिला धमकावत असतो. जे सासू-सासरे मधुला पूनम समजून तिच्यावर प्रेम करत असतात, विश्वास ठेवत असतात त्यांचा जर विश्वासघात झाला तर काय होईल ह्या भीतीने पूनमला ग्रासलेलं असतं. चहूबाजूंनी संकटाच्या फेर्‍यात अडकलेली मधु यातून कसा मार्ग काढते हे चित्रपटात बघणे रास्त ठरेल.

ही आहे चित्रपटाची मूळ कथा! आता चित्रपटात कथेनुसार, प्रसंगानुसार येणारी गाणी याबद्दल बघूयात.

क्रमश:

(पुढील भाग ह्याच वेबसाइटवर प्रकाशित)

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991   ||  latenightedition,in

हद कर दी आपने!

हद कर दी आपने!

लेख  ||   विडंबन  ||  राजकीय कोटी  ||   महागाई वगैरे  ||  प्यार का पंचनामा  ||  गुस्ताखी माफ

[[[[ मोठा खुलासा – ही कथा निव्वळ काल्पनिक आहे. विनोदनिर्मिती इतकाच ह्या कथेचा हेतु आहे. कुठल्याही पक्षाला त्रास देणे किंवा सरकारी धोरणांवर टीका करणे हा हेतु इथे अजिबात नाही. चुकभुल द्यावी! ]]]

तो रोजप्रमाणे तिला भेटण्यासाठी निघाला। आपल्या जुनाट splendour वर मांड ठोकून तो तिच्याकडे निघाला। तिच्याशी भेट होणार म्हणून तो खूप खुश होता। पण अचानक गाडी पाकपुक करू लागली। पंडिताने सांगितलेली साडेसाती ती हीच असा त्याचा समज झाला| इतक्या उन्हात (42^ वगैरे असेल तापमान) तो बंद गाडी घेऊन रस्त्याच्या कडेला थांबला। गाडीतील पेट्रोल संपलं होतं। तो वैतागला। एक किमीपर्यंत गाडी ढकलत नेऊन तो पेट्रोल पंपावर पोचला। पाकिटात पैसे नव्हते। जवळच्या ATM वर गेला तर ATM  वरील कॅश संपली होती। ऑनलाइन पेमेंट करावं म्हंटलं तर त्या पेट्रोल पंप वर इंटरनेट व्यवस्थित चालत नव्हतं। तिकडे ती वाट पहात असेल म्हणून तो चिंतातुर झाला। मोठीच कोंडी झाली।

त्याने तिला फोन करून सत्य परिस्थिती सांगितली। ती समजूतदार होती। ती हॉटेलमध्ये वाट बघते म्हणाली। मग ती फर्ररर करत फंटा पीत बसली।

इकडे त्याने मित्राला पार हात जोडून विनवणी केली अन पंपावर बोलावलं। मित्र उपकार करत आहोत असं तोंड घेऊन आला। त्याने (म्हणजे मित्राने) येताना पैसे आणले होते। मित्राची गाडी घेऊन तो निघाला अन आपली गाडी त्याने मित्राकडे दिली।

मित्र नेहमीप्रमाणे हरामी होता।

मित्राने आपल्या गाडीत पेट्रोल तर भरून घेतलंच आणि सोबत त्याच्या गाडीत पेट्रोल भरण्यासाठी त्याचौकडून पैसे घेतले। एकंदरीत त्याला दोन्हीही गाड्यांत पेट्रोल भरावं लागलं। सोबतच, एवढ्या उन्हाची मदत केली म्हणून त्याने (म्हणजे मित्राने) जूसचे पैसेही घेतले। त्याने मित्राला पैसे अन खास ठेवणीतल्या शिव्या दिल्या अन तो तिला भेटायला तातडीने (जवळपास 2 तास उशिरा) निघाला। (इथे त्याने अन त्याला याच्यात गल्लत नको। योग्य ठिकाणी मित्र अन आपला नायक ठेवावे।)

तिने तोपर्यंत थोडसं-थोडसं करत एक सँडविच, एक कट समोसा, एक फंटा फस्त केला होता। तो आल्यावर रुसवे फुगवे झाले, समजूत काढली अन मग शोना वरील राग कमी झाला।

तिच्यासोबत त्याने, सॉरी, त्याच्यासोबत तिने परत एकदा फंटा पिला। नंतर कुळचट ढेकरही दिली, ज्यावर विनोद करायचं त्याने टाळलं। त्याच्या सँडविच मध्ये तिने अर्धा हिस्सा घेत प्रेमाच्या नावाखाली स्वतःची खादाड प्रवृत्ती लपवली।

त्याने बिल दिलं। काय ती महागाई! फंटा थंड करण्याचे बाटलीमागे दोन रुपये जास्त द्यावे लागले। पण त्या थंड फंटा ने माझ्या गरम झालेल्या फंटीला थंड ठेवलं यातच समाधान होतं। (हा विनोदही त्याने मनातच केला।)

तिची समजूत काढण्यासाठी तिला सावन टेकडीवर न्यायचं ठरलं। तिला असही तेच हवं होतं, पण रागावणे अन समजूत काढणे वगैरे निमित्तमात्र। असले हट्ट तो नेहमीच पुरवतो।

परत पंचवीस किमी जावं लागणार होतं। मित्राची गाडी चांगली होती, पण मित्र कंजूष सोबतच हरामी होता। (अजून एक शिवी त्याने दिली, पण लिखाणात शिवीगाळ असभ्य गृहीत धरली जाते म्हणून ती टाळतो)

,मित्राने त्याला गाडी देताना गाडीचं रिडींग घेतलं होतं। ड्रायव्हरप्रमाणे तो रीडिंग बघून पैसे घेणार होता। सांगायचं म्हणजे, परत एकदा पेट्रोल टाकावं लागलं।

इतक्या उन्हात प्रेयसीला टेकडीवर फिरायला घेऊन जाणारा तोच असेन। त्यापेक्षा अजून एखादा फंटा पाजून फर्ररर आवाज ऐकला असता तर बरं झालं असतं। असो।

वाटेत टोल लागला। तिथे पैसे भरले। मित्राने दिलेले पैसे आज सफाचक होणार होते। तो मित्र रात्री पैसे ट्रान्सफर केल्याशिवाय त्याला झोपू देणार नव्हता। ते पैसे phonepay, paytm, tej वगैरे ने ट्रान्सफर करावेत अन कमिशन मिळवावे यासाठीचा खटाटोप वेगळाच!

तो आणि ती टेकडीवर पोचले। रस्ता एकदम उखडला होता, पण ती गाडीवर (ह्या शब्दात चूक नको। ड च्या ठिकाणी द नको) असताना उखडलेले रस्ते हवेहवेसे वाटतात। तिचा होणारा स्पर्श, खांद्यावर गच्च होणारे हात खूपच रोमँटिक वाटतात। असो। कथेचा बाज बदलायला नको उगीच।

टेकडीच्या पायथ्याला पार्किंग मोठ्या झाडाखाली होती। ते एकच झाड अन एवढ्या मोठ्या गाड्या त्याच्या सावलीत लावेलेल्या तो Whatsapp वर येणारा फोटो आठवला। पण लागलीच काही झाड लावणं शक्य नसल्याने तो गपचूप पुढे निघाला।

दोघे टेकडी चढून वर गेले। वाटेत नेहमीच्या आजीबाईकडून थंडगार ताक घेतलं। तिच्या पोटाचं अन पचनशक्तीचं त्याला नेहमीच कौतुक वाटतं। कुठल्यातरी देवाचं साधारण मंदिर आहे टेकडीवर। इतर सर्व देवांप्रमाणे तोही नवसपूर्ती करतो। दोघे नतमस्तक झाले।

थंडगार झाडांखाली तिचा हात हातात घेऊन बसलं म्हणजे सगळं जग जिंकल्यासारखं वाटतं। तिचंही तितकंच प्रेम त्याच्यावर आहे हे जाणल्यावर तर समस्त सृष्टी आपलीच आहे असं त्याला वाटतं। जागेचं पावित्र्य कमी होईल असं काही त्यांनी कधी केलं नाही।

प्रेम बहरत होतं।

आधी रोज तिच्याशी भेट व्हायची, पण मनाने कितीही जवळ असली तरीही ती त्याच्या घरापासून खूप लांब राहायची। तिला भेटायचं म्हणजे संघर्ष यात्रा करावी लागायची। पेट्रोल तर परवडतच नव्हतं। आता भेट एक दोन दिवसाआड होऊ लागली। अशा वेळेस जिओ चा खूप फायदा झाला। रात्रभर फोनवर बोलायचे दोघे। घाम लागून मोबाईलची स्क्रीन खराब व्हायची पण फुकट calling असल्याने बोलणं काही थांबायचं नाही। अंबानी देवमाणूस आहे। खरंच!

नोटबंदीनंतर त्याची आधीची नोकरी गेली होती। आता नवीन नोकरीही मिळत नव्हती। रोजगारनिर्मितीचा प्रश्न गंभीर होता। जवळची सेविंग संपत आली होती आणि खिसाही रिकामा राहू लागला। दरम्यान पेट्रोलचे दर खूप वाढले। तिला घेऊन फिरणं बंद झालं। पैशांचं सोंग कुठून आणणार। तो तिला घेऊन कधीतरी हॉटेलमध्ये जेवायला जायचा, पण तिथेही वाट लागली। होटेलिंग GST प्रचंड होता। तेही खिशाला परवडत नव्हतं। तो तिला टाळू लागला। तिला तोंड दाखवायचीही त्याला भीती वाटू लागली। कारण पैसेच नसल्याने स्वतःबद्दल कमीपणा वाटत होता त्याला। न्युंनगंड वगैरे।

त्या प्रेमी पक्षांत गैरसमज वाढू लागले। तिला वाटत होतं की तो जाणीवपूर्वक तिला टाळतोय।

एके दिवशी मनातलं सगळं बोलून, चर्चा करून सगळे गैरसमज दूर करण्यासाठी ती व तो बागेत भेटले। त्यांचं बोलणं चालू असताना अँटी रोमिओ स्कोड आला आणि त्यांना पकडलं। त्यांच्या घरच्यांना हे सगळं कळलं। वाट लागली। प्रेम उघडं पडलं। शेवटी ताटातूट झाली।

जीवन नकोसं झालं।

हल्ली त्याच्या घरीही कटकटी वाढू लागल्या होत्या। त्याच्या वडिलांचा छोटासा व्यवसाय होता जो नोटबंदी, GST अन इतर धोरणांमुळे धोक्यात आला होता। आईला घर चालवणंही कठीण झालं होतं इतकी महागाई वाढली होती। भाज्यांचे चढे भाव आईच्या कोमेण्ट्री मधून कळायचे।

हे सगळं सरकारमुळे होतंय, मोदी सरकारने आपल्या आयुष्याची काशी केली ही जाणीव बळावू लागली। आता त्याचंही डोकं भनभनत (या शब्दात पुणेकरांना न आणि ण चा गोंधळ घालायला फुल स्कोप आहे) होतं। सगळा राग कुठेतरी काढायला हवा होता। सरकारशिवाय दूसरा सोपा मार्ग नाही हे त्रिकाळसत्य!

नोटबंदी, जीएसटी, वाढते कर, पेट्रोलचे दर, महागाई, बेरोजगारी, रोमियो स्कोड ही सगळी सरकारची देन… मोदी सरकारमुळे तिच्यापासून ताटातुट झाली याची खात्री त्याला पटली। आता विरोधात भूमिका घ्यावी लागणार होती।

आयुष्याचं वाट्टोळ केलेल्या मोदींवर-भाजपवर राग व्यक्त करण्यासाठी तो इतर पक्षांची कामे करू लागलो। ती लोकं मला पैसे देऊन कामे करून घेऊ लागली। मी secularism च्या गोष्टी करू लागलो।

पण आयुष्य बेक्कार झालं होतं। कशातच मजा राहिली नव्हती।

एके दिवशी त्याला तो जुना मित्र भेटला ज्याला त्याने हरामी, कंजूष वगैरे म्हंटलं होतं। तो बचपन में देखा था, छोटी चड्डी पेहनता था वाला जोक आठवला… असो!

त्या मित्राने त्याला मदतीचा हात दिला। मदतीचा हात दिला असला तरी तो कमळाचा कार्यकर्ता होता हे नमूद करावं लागेल। काळाची पावले ओळखून मित्राने भाजप IT सेल मध्ये प्रवेश केला होता। त्याच्या रिकाम्या हातांना (परत सांगतो, निवडणूक निशाणीबद्दल बोलत नाही मी) काम मिळालं होतं। मित्राने त्यालाही गळ घातली। त्याला गरज होतीच।

आता तोही भाजप IT सेल मध्ये काम करत आहे। त्याला त्या कामाचे मला चांगले पैसे भेटतात। समाजात प्रतिष्ठाही वाढली। आयुष्य स्थिर झालं। मग ‘त्या’ची ती त्याला परत भेटली। त्याला सर्व समस्यांचा विसर पडला। जय हो मोदी!

तो दोस्तों, इस कहाणी से हमे क्या सिख मिलती है – की जग पावसात भिजत असेल तर भिजू दे, आपण आपली छत्री शोधायची!

 

[[[[ मोठा खुलासा – ही कथा निव्वळ काल्पनिक आहे. विनोदनिर्मिती इतकाच ह्या कथेचा हेतु आहे. कुठल्याही पक्षाला त्रास देणे किंवा सरकारी धोरणांवर टीका करणे हा हेतु इथे अजिबात नाही. चुकभुल द्यावी! ]]] 

 

अभिषेक बुचके   ||  @Late_Night1991  ||  latenightedition.in

आभासी प्रेम

प्रवासयोग

प्रवासयोग

शिवशाही बस  ||  महामंडळ एसटी चा प्रवास  ||  अनुभव  ||  मराठी कथा  ||  हास्यकथा  ||  

पू. ल. देशपांडे सांगतात, लाइफ इज सफरिंग… आयुष्य म्हणजे प्रवास आहे!

आठ दहा दिवसांखाली गावाला गेलो होतो. धावता दौरा होता. येताना महाराष्ट्र शासनाच्या शिवशाही गाडीने परतलो. गाडीचा दर्जा अप्रतिम होता. अगदी एसी वगैरे होती गाडी आणि कुठे थुंकलेलं वगैरेही नव्हतं. एरवी महामंडळाच्या बसने प्रवास करणे म्हणजे अतिशय जिवावर येतं. पण खाजगी बसेसप्रमाणे सेवा मिळत असल्याने बदल होतोय असं वाटलं. त्या शिवशाही बसची स्तुति सोशल मीडियावर केली. चांगल्या चांगल्या पोस्ट ला दुरूनच राम-राम करणारे ह्या साधारण पोस्ट वर मात्र व्यक्त होऊ लागले. बराच टाइमपास झाला. कोणी मला शिवशाहीचा ब्रॅंड अम्बॅसडर म्हंटलं, कोणी कंडक्टर, कोणी शिवसेनेचा कार्यकर्ता तर कोणी काय काय. हा खरं गमतीचा भाग होता. पण नंतरच्या काही दिवसांत शिवशाही बसेस बद्दल नकारात्मक बातम्या येऊ लागल्या. म्हणजे कुठेतरी बसचा अपघात झाला, कुठे उशिराने बस आली वगैरे वगैरे. आणि मित्र मंडळी मला त्यात टॅग करू लागली.

नंतर काही दिवसांनी परत एकदा गावाला जायची वेळ आली होती. खरं तर आपापली चारचाकी हाकत न्यावी असं वाटत होतं. कारण अंतर शंभर-दीडशे किलोमीटर असल्याने स्वतः ड्राइव करत जाणं सोयिस्कर होतं. पण एकट्यासाठी गाडी घेऊन जायला नको वाटत होतं. उगाच पेट्रोलला भारती होती. शिवशाही चा अनुभव नुकताच घेतला असल्याने महामंडळाच्या बसने जायचं ठरलं. फार तर तीन-साडेतीन तासांचा प्रवास होता.

एसटी चा प्रवास टाळायचं प्रमुख कारण म्हणजे ‘बस लागणे’. एसटी मधील स्वच्छता वगैरे बघून मळमळ होतं मला. म्हणूनच बसचा प्रवास टाळत असे. पण यंदा ठरलं होतं.

सकाळी सकाळी तयार होऊ बस स्टँड वर आलो. त्या दिवशी लग्नाची तारीख होती. सगळं बस स्टँड गच्च भरलेलं. जिथे जायचं होतं तिथे जाणार्‍या दोन गाड्या सोडून दिल्या. त्या गाड्या पोत्यात धान्य कोंबावे तसं भरल्या होत्या. मागे एक बस लागली. कसाबसा त्यात चढलो. पार शेवटची सीट भेटली. शेवटची सीट मला कधी वाईट वाटली नाही. कारण त्या सीटकडे फार कोण भटकत नाही. तिथे आपलं स्वतंत्र राज्य असतं. शाळेतही मला तसं शेवटचा बाक आवडायचा. पण मास्टर लोकांच्या खोड्याच वाईट. प्रश्नोत्तरच्या तासात मागच्या पोरांकडून सुरुवात केली तेंव्हापासून माझा मागच्या जागेचा मोह सुटला होता. मग कॉलेजमध्ये मिडल बेंचर्स झालो होतो. असो. हा मुद्दा वेगळा.

तर मी मागच्या सीटवर जाऊन बसलो. बसमध्ये मागच्या सीटवर बसण्याचे अनेक फायदे असतात हे कळलं. एकतर तुम्हाला उठवणारं कोण नसतं. खिडकी असेल तर पूर्ण खिडकी उघडायची मुभा असते. प्रवास संपेपर्यंत उगाच खिडकी मागे-पुढे ढकलण्यावरून काही खेळ होत नाहीत. सर्वात महत्वाचं म्हणजे बसमध्ये कोण चढत आहे उतरत आहे हे दिसतं.

गाडी सुरू झाली. उन्हाळा असला तरी खिडकीतून येणार्‍या सकाळच्या वार्‍यामुळे फार धगत नव्हतं. कानात हेडफोन टाकून आरामात बसलो होतो. अरुण दाते यांची भावगीते चालू होती. ही पोर्णिमा, ही चांदणे येतील का पुन्हा….

डोळे मिटून गाणे ऐकत असताना उजव्या मांडीला काहीतरी गुदगुल्या झाल्या. डोळे उघडून बघितलं तर बाजूला बसलेला म्हातारा मला अलगद स्पर्श करून उठवत होता. छान स्वप्नात रंगलो असताना याने मोडता घातला.

मी कानातील हेडफोन काढून विचारलं. काय झालं काका?

म्हातारा म्हणाला, ‘एक द्या की…’

मी आश्चर्याने म्हंटलं, ‘माझ्याकडे एकच आहे ओ…’ मी घड्याळाबद्दल बोलत होतो.

तो म्हातारा म्हणाला, ‘गाण्याचं एक द्या…” तो हेडफोनबद्दल म्हणत होता.

मला आश्चर्य वाटलं. हा म्हातारा मला झोपेतून उठवून माझ्याकडे, मी ऐकत असलेल्या, माझाच हेडफोन मागत होता.

मी वैतागून म्हंटलं, ‘काका, मला ऐकतोय की गाणे.’

तो हक्काने म्हणाला, ‘मलाही ऐकायचे आहेत.’

आता याला कसं समजावणार. तो चक्रम आहे हे नक्की होतं.

तो हसरा चेहरा करून म्हणाला, ‘तुम्ही उजव्या कानात एक घाला, मी डाव्या कानात दूसरा घालतो.’

हे मला जरा अश्लील वाटलं. कानात घाला वगैरे.

माझा नाईलाज होता. वयस्कर माणसाला नाही तरी कसं म्हणावं हा प्रश्न होता. मी तयार होताच तो मला येऊन चिटकला. कधीतरी धुतलेल्या त्याच्या टोपी अन सदर्‍याचा वास तिन्ही त्रिकाळ घुमू लागला. एक हेडफोन त्याच्या हातात देऊन मी खिडकीकडे तोंड केलं.

त्याने आधी टोपी काढली अन कान साफ केलं. टोपी परत डोक्यावर ठेवली अन मग कानात हेडफोन घातला. मला उलटीची जाणीव झाली. एकतर याने टोपी कधीतरी धुतलेली होती… त्यात त्याच्या कानाकडे बघण्याची माझी डेरिंग झालीच नाही. क्षणभर असं वाटलं की देऊन टाकावा त्याला अख्खा हेडफोन अन आपण गप बसावं खिडकीच्या बाहेर बघत. पण म्हंटलं, हेडफोन आपला आहे.

अरुण दाते यांचं या जन्मावर, या जगण्यावर शतदा प्रेम करावे… चालू होतं. पण सध्याच्या परिस्थितीत मला ते गाणं अन त्याचे बोल नकोसे वाटत होते.

त्या गाण्याच्या तालावर तो म्हातारा मान हलवत होता अन हातवारे करत होता. त्याने मान हलवताच माझ्या कानातील हेडफोन गळून पडायचा. त्यात त्याचा हलणारा हात इकडे तिकडे घुसू लागला. मला प्रचंड वैताग आला. तो खात्रीने येडा होता. पण नंतर वाटलं आपलच म्हातारपण तर नाही न…? हिची भन… नको तो विचार येऊन गेला.

मग तर म्हातार्‍याने हद्दच केली. सारखं गाणं बदल म्हणू लागला अन खिशातील मोबाइलला हात लावू लागला. माझं डोकं सणकलं. मी मोबाइल थेट एरोप्लेन मोडवर टाकला अन गाणे बंद झाले. त्याला सांगितलं की नेट बंद पडलं आहे. त्याच्याकडून हेडफोन ओढून घेतला. त्याच्या कानातील मळ हेडफोनला लागलेला मला दिसला. मी अलगदपणे तो हेडफोन पिशवीत कोंबला.

माझं मी झोपलो. तो पलीकडे जाऊन दुसर्‍याला त्रास देऊ लागला.

बर्‍यापैकी झोप लागली होती. एक आवाज आला, ओ दादा उठा की…

मी डोळे उघडले. कंडक्टर साहेब मोठयाने ओरडत होते.

मी गडबडीने जागा झालो. मला वाटलं माझं स्टेशन आलं. तर तो कंडक्टर म्हणाला, उतरा खाली… गाडी फेल झालीय…’

मी काळजीच्या स्वरात म्हंटलं, किती वेळ लागेल?

तो खुन्नस देत म्हणाला, आता सगळे काय येडे म्हणून उतरले का? लई वेळ लागतय. दुसर्‍या गाडीत बसवून देतो सगळ्यांना… चला…

काय वैताग होता. आयुष्यासोबत गाड्या पण फेल लागत होत्या. सामान उचललं आणि उतरलो.

ऊन चांगलंच तापलं होतं. उतरलो. कुठल्यातरी छोट्याशा गावातल्या बस स्टँडवर गाडी थांबवली होती.

आता दुसर्‍या गाडीत बसवून देणार म्हणजे बसायला जागा मिळणे अवघड होतं. एक-दोन एसटी येऊन गेल्या. पण त्या फुल्ल असल्याने आम्हाला कोणीही बसच्या दारातही उभं केलं नाही. मग ड्रायवर अन कंडक्टर स्वतःच पंक्चर काढू लागले. विशेष म्हणजे मी ज्या चाकावर बसलो होतो ते दोन्हीही चाक पंक्चर झाले होते. मित्र मला आपैशी का म्हणायचे ते आठवलं.

अर्धा तास उन्हात बसलो. एक टायर बदलला, एक फुटलेलाच होता. पुन्हा गाडी सुरू केली. ती गाडी पुढच्या मोठ्या डेपो पर्यन्त नेऊन तिथे दुसरी गाडी करून द्यायची असं ठरलं. हे म्हणजे लग्नाच्या वरातीला निघाल्यासारखं होतं. पाहुण्यांना लग्नमंडपापर्यन्त पोचवण्याची जबाबदारी अंगावर घेतलेल्या माणसाप्रमाणे कंडक्टर-ड्रायवर ने आम्हाला आमच्या ठिकाणावर पोचवण्याची जबाबदारी घेतली होती.

धिरे धिरे चल… करत गाडी मोठ्या बस स्टँडवर आली. गाडी बस स्टँडच्या आत शिरताच नक्षली हल्ला व्हावा तसा लोकांची झुंड गाडीवर धावून आली. त्या पामरांना आमच्या गाडीत बसायचं होतं. बिचारा कंडक्टर दरवाजा गच्च धरून उभा होता. गाडी फेल आहे हे सांगून सांगून त्याचा गळा फेल झाला होता.

आम्हाला दुसर्‍या गाडीत बसवून देणार अशी प्रतिज्ञा केलेल्या कंडक्टर ने ती तोबा गर्दी बघून आपली प्रतिज्ञा मोडली. ही गाडी जेंव्हा नीट होईल तेंव्हा त्यातून सोडू असं तो म्हणाला. बरेच प्रवासी सुखी झाले, तर माझ्यासारखे दुखी झाले. इथे अजून एक-दीड तास करपत बसावं लागणार होतं. मी कंडक्टरला दुसर्‍या गाडीत बसवून द्यायला सांगितलं. त्याने माझ्याकडे रुक्षपणे बघितलं अन एक तिकीट रिसीट काढून माझ्या हातात दिली. जागा मिळव अन मला फोन कर, त्या गाडीतल्या कंडक्टरला मी सांगतो.

माझ्यातला बाजीप्रभू जागा झाला. तो आता जागेसाठी युद्ध करणार होता. एक बस आली. त्यातील गर्दी बघून इरादे डळमळीत झाले. लोकांना आजचाच मुहूर्त सापडला होता लग्न करायला. जगबुडी असल्याप्रमाणे लोकं गाडयात बसून निघाले होते.

बस स्थानकात शिवशाही ची गाडी येताच मला अत्यानंद झाला. आता यात उभं राहून गेलं तरी चालेल असं वाटलं. एसी मध्ये काय होत नाही. शिवशाहीचं तिकीट जास्त असतं हे माहीत असल्याने गर्दीने इकडे हल्ला केला नाही. फुकटचं जेवायला मिळतय म्हणून लग्नाला जाणारी पब्लिक इतकं तिकीट कशाला काढत बसणार. माझ्यासारखे चार-सहा लोक तळमळीने शिवशाहीच्या आत शिरले.

शिवशाहीच्या कंडक्टरला फेल आयुष्यातील बस फेल ची सगळी करुण कहाणी सांगितली. पण तो हळहळला नाही. लाल डब्ब्याचं तिकीट कमी असतं, याचं जास्त आहे… तुम्हाला दुसर्‍या लाल डब्ब्यात बसावं लागेल. इथे नाही जमणार. बाजीप्रभून्नी खिंड लढवली होती मी गाडी अडवली. आमच्या कंडक्टरने नंबर दिला होता, त्याला बोलावलं. तो आला. त्याने पाहिलं अन तो भांडू लागला. आयुष्यात माझी बाजू घेऊन इतक्या त्वेषाने भांडणारा हा पहिला इसम.

असं कसं बसू देत नाहीत… आमचा पासेंजर आहे… तिकीट काढलं आहे… वरचे पैसे द्यायला तयार आहे… तुम्ही नाही म्हणू शकत नाही…

मग पहिल्यापासून तिकीट काढावं लागेल. आधीचं तिकीट ग्राह्य धरता येणार नाही.

दोणीबी सरकारच्याच… पैसे सरकारला चालले, तुम्ही का अडवून धरायले…

मला खरं तर अश्रु अनावर होणार होते. हा बिचारा माझ्यासाठी इतका भांडत होता अन मी काहीकी शिवशाहीच्या एसीत ढीम्म उभारलो होतो.

बराच वेळ तू तू मै मै झाली. आम्हा दोघांना अपमानित करुण खाली उतरवलं. आमचा कंडक्टर पण जरा पोरेल होता. बिचारा खूप भांडला माझ्यासाठी. त्याच्या उपकाराची परतफेड म्हणून त्याला चहा पाजवला. चहा अत्यंत रद्दी होता. आता आधीची गाडी नीट झाल्यानंतर त्याच्यातच बसून जायचं ठरलं.

नशीब खत्रा तो क्या करेगा बत्रा! एक अर्धवट खराब टायर टाकून गाडी सुरू केली. आता कुठेही फार न थांबता थेट निघायचं ठरलं. बाहरेचे नवे प्रवासी घ्यायचे नाहीत असंही ठरलं.

गर्दी थोडी कमी झाली होती. लोकं वैतागून इतर बसने गेले होते. फक्त दोघं-तिघं उभे होते अन बाकीचे बसलेले होते.

इथे नवा राडा सुरू झाला. सुरूवातीला जो जिथे बसला होता त्याने परत तिथेच बसायचं अशा नियमाचा शोध एका प्रवाशाने लावला. कारण तो आधी जिथे बसला होता ती सीट पुढे होती अन तिथे ऊन लागत नव्हतं. पण तिथे एक मुलगी बसली होती. सुरू झाला राडा. दोघेही कमी नव्हते. मुलगीही जोराने बोलत होती. मला मळमळ होत होतं अन झोप येत होती. इतका वेळ वाया घालूनही लोकांना भांडायचा जोर कुठून येतो कोणास ठाऊक. मी मागून दोन नंबरच्या सीटवर बसलो होतो. पंक्चर झालेल्या टायरच्या सीटवर कोणीही बसणार नव्हतं.

थोडा वेळ कल्लोळ झाला अन शेवटी ती मुलगी उठली. लढाई जिंकल्याप्रमाणे तो माणूस वाकुल्या दाखवत बुड टेकवून तिथे बसला.

आयुष्य खरच फेल म्हणावं लागेल. नको त्या वेळेस नको ते होत असतं. बसमध्ये, वर्गात, कार्यक्रमात एखादी सुंदर मुलगी आल्यावर अनेक तरुण (जवळपास मीही) केस नीट करतो अन बाजूची जागा जाणीवपूर्वक रिकामी करतो जेणेकरून त्या मुलीने आपल्या शेजारी येऊन बसावे. बसमध्ये असले टुकार प्रयोग बर्‍याचदा केले होते. पुण्याची पीएमटी वगळता फार कुठे यश आलं नाही.

पण आज वाटत नव्हतं की त्या मुलीने बाजूला येऊन बसावं. कारण एक तर मी उन्हात न्हाऊन काळवंडल्या गेलो होतो. अंगाला घामाचा वास सुटला होता. त्यात मळमळ होत होतं. ती बर्‍यापैकी सुंदर मुलगी जर बाजूला येऊन बसली तर आपली फजिती होणार हे अटळ होतं. चुकून जर ओकलो वगैरे तर मग आयुष्यभर एसटी चा प्रवास करू शकलो नसतो.

ती माझ्या बाजूला येऊन बसली. माझ्या पोटात भीतीने खड्डा पडला. पोटात कालवाकालव झाली. ती समोरच्या माणसाला शिव्या देत होती. माझ्याकडे बघून म्हणाली, त्याला कोणीच कसं काही म्हणालं नाही. नुसती दादागिरी चालू आहे. मला बसलेलं उठवलं. तू खपवून घेतलं असतास का असं?

थेट अरे तुरे…! अजून तरुण दिसतोय तर!!!

तिच्या प्रश्नावर मी माफक हसलो. तोंडात लवंग-सुपारी होती. ती बडबड करत होती. मी गप बसलो होतो. मळमळ वाढत होती. मी देवाला म्हणत होतो, देवा उलटी नको रे… किती पचका करशील आयुष्याचा!!!

ती म्हणाली, शेवटचा स्टॉप का?

हो.

कठीण झालाय प्रवास.

हो.

बोललो की उबळ यायची.

साला नशीबच मराठवाडी! जेंव्हा पेरणी करुण बसतो तेंव्हा ढग येतात पण बरसत नाहीत. पेरणी केली नाही की बरोबर बरसतात. अन कधी-कधी गरज नसताना अवकळी बरसतात! दैव अन कर्म!

कधी नव्हे ते इतकी सुंदर मुलगी स्वतःहून बाजूला येऊन बसली आहे. स्वतः बोलते आहे. त्यात भांडण हा चर्चेचा विषय उपलब्ध असताना कर्मदरिद्री नशीब उलटी करायच्या मूडमध्ये होतं.

असेच मरणार!!!

मी प्रत्युत्तर देत नाही पाहून तिने आवारतं घेतलं. मला स्वतःचीच कीव आली. मोठ्या प्रयत्नाने मी धीर एकवतून म्हंटलं, खिडकीला बसायचं का? तर तेंव्हा तिने डोळे मिटले होते.

            एसटी संथपणे मुक्कामाच्या दिशेने निघाली होती. कसली गर्दी नाही की कसला कलकलाट नाही. सगळे दामून-भागून झोपले होते. गरम वारा ह्या खिडकीतून त्या खिडकीत वाहत होता. एका सुंदर मुलीच्या बाजूला बसून उलटी होईल का नाही ह्या चिंतेत मी जागा होतो. फुलदानीच्या नशिबात काटेच असतात… फुलाचं रूप त्याने फक्त अनुभवायचं असतं… शेवटचा स्टॉप आला. ती उतरली. उतरताना काहीच बोलली नाही किंवा माझ्याकडे बघितलंही नाही… एका आकड्याने लोटेरी हुकावी तसा चेहरा करुण मी बसलो होतो. ती खाली उतरली. भळभळून उलटी झाली. नशीब गाडी रिकामी होती. कंडक्टर जवळ आला. बघितलं अन हळहाळत म्हणाला… आज प्रवासयोग चांगला नव्हता दादा…

-*-*-समाप्त-*-*-

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991  ||  latenightedition.in

गाव सोडताना…

error: Content is protected !!