आपल्याला जर आपल्या रचना, संकल्पना, मत येथे मांडायचं असेल किंवा कुठलीही जाहिरात ह्या संकेतस्थळावर करायची असेल तर latenightedition.in@gmail.com यावर संपर्क करावा!

Category: News & Views

A Day…

A Day…

खरं तर आजचा दिवसच बेकार होता. रोजच्या आयुष्यातील कटकटी तर असतातच, पण त्यासोबत जेंव्हा अजून काही घटना समजतात तेंव्हा संवेदनशील मनाला आणखीनचं तडे जातात. आधीच विचारमग्न, चिंतेत अन अस्वस्थ असलेले आपण अशा घटना ऐकून-बघून अजूनच कोलमडले जातो. त्यावर कुठेतरी बोलावं, काहीतरी करावं असं वाटत असतं, पण मार्ग सापडत नाहीत.

नेहमीच्या वैतागात असताना दोन बातम्या आल्या ज्या धक्कादायक होत्या. एक होती काल-परवा घडलेली नगर मधील दोन राजकीय कार्यकर्त्यांच्या हत्येची. आणि दुसरी होती ती सिरिया मधील रासायनिक बॉम्ब हल्ल्याची. दोन्हीही घटना हिंसात्मक अन माणुसकिला काळिमा फासणार्‍या!

नगरच्या घटनेचे तपशील जसे-जसे समोर येत होते तशी तशी मनातील भीती वाढत होती. सोशल मीडिया आहे म्हणून ह्या गोष्टी सहजपणे पोहोचत आहेत, अन्यथा असले अत्याचार कधीच समोर आले नसते. नगरमधील बातम्या अन तेथील स्थानिक पत्रकाराची एक पोस्ट माझ्यापर्यंत पोचली तेंव्हा त्या घटनेतील भीषणता लक्षात आली. आपण कुठल्या समाजात राहतो अन काय समाज आपण स्वतः घडवत आहोत याबद्दल वैफल्य दाटून आलं. माणूस माणसाला तर मारतोच पण त्यानंतर पोलिस स्टेशनमध्ये जाऊन SP समोरून आरोपीला एक मोब उचलून नेतो अन पोलिस बघत बसतात??? हे अराजकतेच लक्षण नाहीतर काय? राजकीय नेते वाट्टेल तसे वागत आहेत अन आपण षंढ बनून बघत आहोत… आपल्यातली ही नपुंसकताचं ह्या देशाला निर्वंश करणार आहे असं दिसतय. कारण सामान्य माणसावर अन्याय झाला तर राजकीय पुढारी तर काहीच करू शकणार नाहीत, पण पोलिसही त्या गुंडांसमोर हतबल आहे हेच दिसतय. काल-परवाच एक बडा अमीरजादा पैशाच्या बळावर सहा वर्षांची शिक्षेतून वाचला अन आपली दळभद्री जनता त्याबद्दल नाचताना बघायला मिळाली.

आपण त्याच लायकीचे आहोत असं वाटतय. कारण आपली लायकीचं नाही चांगलं काहीतरी बनण्याची, घडवण्याची अन देण्याची…

दुसरीकडे सिरिया

मधून जी बातमी येत होती ती तर सुन्न करणारी होती. तिथे कोणीतरी रसायनिक हल्ला केला म्हणे… पण त्यात जे विडियो समोर येत होते तिथे लहान लहान मुलांचे मेलेले शरीर, वेदनेने किंचाळणारी लहान गोंडस मुले बघून तर अक्षरशः काळीज पिळवटून जात होतं. इतक्या लहान जीवांनी कोणाचं काय बिघडवलं होतं? ती निष्पाप जीव असे जानवरासारखी ओरडत होती अन मरून पडली होती… कुठं फेडणार ही पापं???

मानव हा हळूहळू मानवी संस्कृतीच्या पलीकडे जातो आहे अन निव्वळ यंत्र म्हणून शिल्लक राहतो आहे असं वाटतंय… ती यंत्र ज्यांना फक्त स्वतःचे टार्गेट माहीत असतात अन त्यासाठी ते काहीही करू शकतात… मानवी संस्कृती आता हळूहळू शेवटच्या घटका मोजतेय… देव असतो का नाही माहीत नाही, पण विष्णूने कल्की अवतार धारण करावा… सगळी पृथ्वी निर्मनुष्य करावी अन पुन्हा एकदा प्रकृती पासून साध्या सरळ मानवाला जन्म द्यावा…

आ गए मेरी मौत का तमाशा देखने…

आ गए मेरी मौत का तमाशा देखने…

अहमदनगरचं हत्याकांड  ||  कायदा व सुव्यवस्था  ||  लोकशाहीची विटंबना  ||   भयभीत जनता  ||
#अहमदनगर मध्ये जे #हत्याकांड झालं ते चीड आणणारं आणि स्तब्ध करणारं आहे। पण त्यानंतर जे घडलं ते तर भीषण आहे। यावर सामान्य माणूस म्हणून काय प्रतिक्रिया व्यक्त करावी तेच कळत नाही। आज सोशल मीडिया, टीव्ही अन इतर ठिकाणाहून जे सत्य परिस्थिती समजते आहे ती भयंकर आहे।
👇👇👇
जनता किती कमकुवत अन मूर्ख असते याची पदोपदी जाणीव होत असते। आपण काय लोकांना निवडून देतो याचं भान आपल्याला तरी आहे का असा प्रश्न पडतो। कुठलीतरी गुंड लोक्स वर्षानुवर्षे लोकप्रतिनिधी म्हणून निवडून येतात हा आपलाच दोष असेल।
👇👇👇
#राजकारण किंवा #राजकारणी वाईट नसतात हे कितीही पटवून देण्याचा प्रयत्न केला तरी असल्या घटना त्यावर माती टाकतात।
आपण निव्वळ माझ्या जातीचा, माझ्या धर्माचा, माझ्या पक्षाचा, डॅशिंग, ऐकून घेणारा वगैरे वगैरे म्हणून निव्वळ #गावगुंडांना निवडून देतो।
👇👇👇
आज भले आपण त्यांना शिव्या देऊ, गुंड म्हणू पण उद्या परत त्यांनाच मते देणार हे त्यांनाही माहिती असतं। लोकप्रतिनिधी झाल्यावर हा माज तेथूनच येतो। मूठभर जातीची मतं अन मूठभर पैशांची मतं घेऊन हे कफल्लक लोक्स पुन्हा पुन्हा कायद्यावर उघडपणे बलात्कार करत असतात।
👇👇👇
राजकीय कार्यकर्त्यांची निर्घृण हत्या अन पोलीस स्टेशन फोडणे ही खरं तर सामान्य जणांना धमकी असते की जिथे पोलिस आम्हाला रोखू शकत नाहीत तिथे तुम्ही काय करणार। अशी गुंडगिरी सगळीकडे व सगळ्याच पक्षातील लोकांकडून होत असते।
👇👇👇
चार चांगल्या नेत्यांकडे बघून आपण राजकारणत मत देत असतो अन सकारात्मक विचार करत असतो आणि तेही राजकारणी अशा दबाव गटासमोर हतबल दिसतात। पण तेही दोषीच म्हणावे लागतील। द्रौपदी वस्त्रहरण होत असताना हतबल असलेल्या भीष्मालाही धर्माने शासन केलं होतं। तुमचंही तेच होणार।
👇👇👇
त्या मूठभर चांगल्या लोकांचं मौन हेच लोकशाही व्यवस्था व समाजाला घातक आहे।
उद्या ही गुंड लोकं सामान्य जनतेवर अन्याय करू लागली तर कोणाकडेच न्याय मागून उपयोग नसल्याचे पायंडे घातले जात आहेत।
👇👇👇
नेत्यांसमोर हात जोडून उभी राहणारी लाचार जनता काय क्रांती घडवणार अन कसला न्याय मिळवणार? दोषी जाहीर होऊन सुद्धा दिवसभरात जामिनावर सुटणारे अमिरजादे या डोळ्यांनी बघितल्यावर दुसरी काय भावना असणार म्हणा। उगीचच स्वतःला समाधान वाटेल अन स्वतःचा षंढपणा झाकता यावा म्हणून काही नाटकं!
👇👇👇
सगळ्यांना सत्ता देऊन पाहिली! सगळे युगपुरुष म्हणवून घेणारे नेते बघितले। लाखोंच्या सभा अन देशभर गाजलेली आंदोलनं अन क्रांतीचा जागर पाहिला। पण सगळा कारभार शून्य! चार दिवसांत सगळं गारेगार!
👇👇👇
पत्रकारांची तर बातच न्यारी असते। कधी उभे राहतील अन कधी गायब होतील याचा नेम नाही। त्याच माध्यम संपादकांचे हतबलतेचे ट्विट्स ही इथेच पाहिले। कारण तेही त्या खुर्चीवरून उठल्यावर सामान्यच असतात!
👇👇👇
कालची घटना फक्त उदाहरण आहे की लोकांचा विश्वास उठवायला अन भय निर्माण व्हायला। कारण डर के आगे जीत है हे फक्त म्हणायला सोपं असतं। उद्या आपल्यातील सामान्य लोकांना याचा अनुभव आला तेंव्हा याची दाहकता समजेल!
👇👇👇
तो #क्रांतिवीर चित्रपटातील नाना पाटेकरच बरा, जो स्वतःच्या अंगावर येइपर्यंत खिदळत असतो अन खाटेवर बसून मिसळ खात बसतो। पण नंतर तोच हत्यार उचलतो अन भय संपवतो! तेंव्हाही “आ गए मेरी मौत का तमाशा देखने…” असं म्हणून गप्प राहायचं!
अभिषेक बुचके  ।।  @Late_Night1991   ।।  latenightedition.in

माजलेले बोके अन सोकावलेले उंदीर!

माजलेले बोके अन सोकावलेले उंदीर!

राजकीय लेख  ||  उंदीर पुराण  ||  एकनाथ खडसे  ||  भ्रष्ट व्यवस्था  ||  विधिमंडळात उंदीर ||

लहानपणी टॉम अँड जेरी हे कार्टून सर्वांनीच बघितलेलं असेल. त्या कार्टूनमध्ये टॉम नावाचं मांजर जेरी नावाच्या मस्तीखोर उंदराच्या मागावर असतं. त्या दोघांचा सतत काहीतरी दंगा चालूच असतो. यात जी धमाल होते ती खूपच मजेशीर असते. या धुडगूसामध्ये कधी टॉम जेरीवर कुरघोडी करत असतो तर बर्‍याचदा जेरी काहीतरी खोड्या काढून टॉमला ‘जेरी’स आणतो अन धम्माल मजा करतो.  पण काहीही झालं, कितीही झालं तरी दोघांमध्ये कायमचे मनमुटाव कधी होत नाहीत. कारण त्यांच्यात एक बंध असतो… निखळ मैत्रीचा!!! कितीही भांडणे झाले तरी ते एकमेकांपसून कधी लांब जात नाहीत, कारण एकमेकांशिवाय त्यांना करमत तर नसतं.

       टॉम अँड जेरी या कार्टून मध्ये मैत्रीचं हे अनोखं नातं अप्रतिमरित्या रेखाटल आहे. त्यामुळेच कदाचित लहानग्यांपासून जेष्ठांना हे कार्टून आवडतं. तसं पाहता उंदीर आणि मांजर हे एकमेकांचे हाडवैरी. एकमेकांचे नैसर्गिक शत्रू! उंदराला मारून खाणे हा मांजराचा निसर्गधर्म आणि मांजरापासून बचाव करून जगने ही उंदराची नियती! पण हे सत्य त्या कार्टून मध्ये बदलण्यात आलं आहे. असं जर खरच झालं तर काय होईल याचा विचार केला पाहिजे!!!

              महाराष्ट्राच्या विधानभवनात कितीतरी पॉइंट कितीतरी उंदीर मारले यावरून सध्या खुमासदार चर्चा सुरू आहेत. या प्रकारात मोठा आर्थिक गैरव्यवहार झाला असेल असा संशय व्यक्त करण्यात येत आहे. या सगळ्या विषयाला खरी सुरुवात केली ती माजी विरोधी पक्षनेते, पूर्वाश्रमीचे बारा खात्यांचे मंत्री अन सध्या भाजपचे असंतुष्ट नेते एकनाथराव खडसे! हे आरोप त्यांनी खरं तर एखाद्या विरोधी पक्षनेत्याच्या आवेशात केलेले दिसतात. त्यामुळे हे आरोप करताना ते कोणत्या भूमिकेत होते हे समजेल!

यू तो लढाई बनती ही थी

बस वजह और जगह ढुंड रहे थे

इन्तेकाम अभी बाकी है

तुम होश संभल के रहना…!

              एकनाथराव खडसे हे सध्या निर्णायक लढाईच्या तयारीत आहेत असं दिसत आहे. पक्षाकडून दिली जाणारी दुय्यम वागणूक आणि झालेला अन्याय त्यांना सहन होत नसावा म्हणून निमित्य काढून भाजपशी, सरकारशी अन फडणवीस यांच्याशी उघडपणे पंगा घ्यायचा अन वातावरण तापत ठेवायचं असा त्यांचा विचार दिसतोय. इतकी वर्षे राजकरणात विविध पदांवर काम केलेले खडसे असा हवेत अन मनमर्जि आरोप करणार नाहीत, अन तेही विधिमंडळात. या आरोपातून कोणती लढ सुरू होणार अन काय निष्पन्न होणार याचा पुरेपूर अंदाज त्यांना होता. असे स्वतःच्या सरकारवर आरोप केल्यावर माध्यमांत चर्चा तर होणारच होती आणि त्यांच्या आरोपांना भाजपमधील उथळ मंडळी नक्कीच प्रतिक्रिया देतील याची त्यांना खात्री असावी. तशी प्रतिक्रिया आयाराम राम कदम ह्या भाजपच्या प्रवक्त्यानी दिलीही अन त्याला परत प्रत्युत्तर खडसेंनी दिलंही. त्यानंतर मुनगंटीवर यांनीही तशीच प्रतिक्रिया दिली. खडसेंना हेच हवं होतं. या विषयावर चर्चा होत राहावी अन वातावरण तापत राहावं अशी त्यांची इच्छा होती. या सगळ्यातून त्यांना बंड करायला नैतिक आधार अन राजकीय पाठबळ मिळू शकलं असतं. त्यांच्या नाराजीची वारंवार चर्चा झाली असती जेणेकरून भाजप श्रेष्ठींना त्यांच्याबाबतीत काहीतरी निर्णय घेणे भाग पडले असते. मध्यंतरी त्यांनी राहुल गांधी यांची भेट घेतली अशी अफवाही होती. पण तूर्तास हे सगळं टळलेलं दिसत आहे. ते प्रकरण जरासं बाजूला पडलं आहे. मुख्यमंत्र्यांनी नेहमीप्रमाणे शांत राहून, थंड डोक्याने या विषयावर फार चर्चा होऊ दिली नाही. राम कदम वगैरे मंडळींना वेळीच आवरलं असावं.

              ह्या सगळ्या राजकरणात मजेशीर भाग आहे तो उंदरांचा! हा सगळा काय प्रकार आहे त्याचा काही नेमका खुलासा होताना दिसत नाही. किती उंदीर होते, किती उंदीर मारले, ते कुठे नेऊन टाकले याचे वेगवेगळे उत्तरं येत आहेत. पण यातून एक सत्य समोर आलं की, राजकारणी अन प्रशासकीय अधिकारी संगनमताने कसा ‘कारभार’ करतात.

भ्रष्ट प्रशासकीय अधिकारी हे लोकशाही व्यवस्थेला लागलेले उंदीर असतात. संपूर्ण घराचा, धन-धान्याचा विचका केल्याशिवाय ते शांत होत नाही. तो मस्तीखोरपणा त्यांच्यात ठासून भरलेला असतो. घर पोखरून नेस्तनाबुत करणे हा तर त्यांचा निसर्गधर्म आहे. लोकशाही नावाचं घर ते गेली अनेक वर्षे पोखरत आहेत.

असे उंदीर किती आहेत, कुठे आहेत अन त्यांचा नायनाट कसा करायचा याचं औषध आपण स्वातंत्र्याच्या सत्तर वर्षातनंतरही शोधू शकत नाही हे आपलं दुर्दैव म्हंटलं पाहिजे. 2012 साली ‘लोकपाल’ नावाचं जालिम औषध शोधलं असा गाजावाजा झाला पण त्या शोधातून काय बाय-प्रोडक्टस देशाला मिळालेत हे आपण बघत आहोतच. विशेष म्हणजे आज तेच ‘लोकपाल’ नायक आज परत एकदा दिल्लीत उपोषणाला बसलेले आहेत आणि त्याची चर्चा कुठेही होत नाही.

या व्यवस्थेचे खरे मालक (म्हणजे असं मानायचं) असलेल्या जनतेने त्या उंदरांचा बंदोबस्त करावा, त्यांना नियंत्रणात ठेवावं, घर स्वच्छ ठेवावं म्हणून अनेकदा अनेक “बोक्यांना” घरात घेतलं अन घराची जबाबदारी त्यांच्यावर सोपवली. पण झालं असं की ज्या बोक्याला विश्वासाने ही जबाबदारी सोपवली होती त्यानेच उंदरांशी संगनमत करून सार्‍या घरात धुडगूस मांडला आहे. आता शिल्लक असलेलं घरही धोक्यात आलं आहे. ही टॉम अँड जेरी ची जोडी स्वतःचे इस्पित साध्य करत आहे. या टॉम अँड जेरी मुळे मनोरंजन न होता शोकांतिका होत आहे असं झालय.

मालकांनीही ह्या बोक्यांना कधी जाब विचारला नसल्याने हे बोके माजले आहेत. अलीकडे 2012 साली जनतेने असा जाब विचारला अन त्यातून देशात एक संक्रमणही घडलं, पण परत दुसर्‍यांना त्याजागी निवडलं तेही बोकेच निघाले. आणि घर पुरतं पोखरून झालं तर अटकाव करणारं कोणीही नसल्याने माजुन लोळ झालेले, निर्ढावलेले, निर्लज्ज उंदीरही भलतेच सोकावले आहेत.

ही माजलेल्या बोक्यांची अन सोकावलेल्या उंदरांची युती वरचेवर घातक होत आहे. त्याला कोण वेसण घालणार हा गहन प्रश्न आहे. चर्चेचा विषय असा की, पहारेकरी म्हणून “वाघ” बसलेले असताना हे बोके अन उंदीर इतका हैदोस घालतात कसे हाही महत्वाचा मुद्दा. हा प्रश्न एकदा वाघालाही विचारला पाहिजे. वाघाचा दरारा कमी झाला की वाघही जाणीवपूर्वक डोळेझाक करतो आहे? असो!

हा उंदीर अध्याय इतक्यावर संपेल असं वाटत नाही. हा केवळ पूर्वार्ध आहे, उत्तरार्ध शिल्लक आहे असं जाणवत आहे. वरवर कितीही मजेशीर अन हलका-फुलका वाटत असला तरी याला राजकारणाचे अन भ्रष्ट व्यवस्थेचे अनेक पदर आहेत. शेवटी, “होईल जे जे, ते ते पहावे” हेच हाती. तूर्तास इतकेच!!!

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

शिवसेना मनसे मिलन सिद्धांत!

Always – चेहरे आणि मुखवटे

Always – चेहरे आणि मुखवटे

Severus Snape  ||  Half Blood Prince   ||  Harry Potter Characters  ||  प्रेम आणि त्याग  ||  

#Always

After all this time?”

“Always,” said Snape.

Harry Potter & Deathly Hallows चित्रपटातील हा तो संवाद आहे ज्याने Severus Snape या काल्पनिक पात्राला अजरामर केलं आहे. हा संवाद जेंव्हा समोर येतो तेंव्हा खर्‍या प्रेमातील त्याग अन त्यातील सच्चेपणा मनाला स्पर्श करून जातो.

  1. K. Rowling लिखित Harry Potter च्या साहसकथा संपूर्ण जगाने डोक्यावर घेतल्या. त्यातील प्रत्येक पात्राने वाचक-प्रेक्षकांना अक्षरशः वेड लावलं आहे. या पात्रांबद्दलच्या चर्चा न कधी थांबल्या न कधी थांबतील. या कथेला परिपूर्ण किंवा अजरामर बनवण्यात कथेतील प्रत्येक पात्राचा तितकाच महत्वाचा वाटा आहे. त्यात Severus Snape या पात्राने संपूर्ण कथेत महत्वाची भूमिका बजावली आहे.

Snape हे पात्र नेहमीच काळ्या पोषाखात दिसून येतं. त्याच्या काळ्याशार बारीक डोळ्यात सतत कसलातरी हेतु दिसत असतो. माफक पण धारदार बोलणं हे या पात्राचं वैशिष्ट. चालायची लकब, बोलायची एक विशिष्ट लय, बोलताना रोखून बघणे आणि करारीपणा यामुळे हे पात्र अतिशय शिस्तबद्ध आणि तितकच चतुर वाटतं.

या काल्पनिक कथेत Severus Snape हा एक गुप्तहेर. पण तो नेमक्या कोणत्या बाजूची हेरगिरी करत असतो याबद्दल दोन्हीही बाजूला संशय असतो. दोन्हीही पक्षात याच्याबद्दल विश्वासार्हता नसते. चित्रपटात या पात्राला शेवटपर्यंत Grey Shade मध्ये रंगवलं गेलं आहे. त्याच्याबद्दल हा ऊन-सावल्यांचा खेळ काही नवीन नसतो.

Harry Potter चित्रपटाचा शेवटचा भाग प्रदर्शित होईपर्यंत या पात्राच्या बद्दल असलेला संशय कायम असतो. पण ह्या पात्राचं खरं रहस्य जेंव्हा समोर येतं तेंव्हा हे पात्र अनेक चौकटी मोडून एका शिखरावर जाऊन पोचतं.

Image result for severus snape always

Snape ह्या पात्राकडे बघितलं तर समजून येईल की हे अतिशय हुशार, चलाख, धाडसी आणि बेरकी माणूस आहे. एका बाजूला तो महत्वाकांक्षी तर आहेच पण त्यासाठी तो उतावीळ झालेला नाही. मेहनत, सय्यम आणि स्वतःच्या मनातील गुपिते दुसर्‍यांना ओळखू न देणे हे त्याच्या व्यक्तिमत्वाला वेगळाच आयाम प्राप्त करून देतात. पण ह्या सगळ्या बाह्य आवरणाच्या आतमध्ये एक अतिशय संवेदनशील आणि प्रेमळ माणूसही चित्रपटच्या शेवटाला दिसून येतो.

चित्रपट मालिकेच्या सुरूवातीला केवळ गुप्तहेर किंवा त्यासम वाटणारं पात्र चित्रपटाचा शेवट येतो तेंव्हा एक रक्षक, एक मार्गदर्शक, त्यागी तपस्वी अशा स्वरूपाचं होतं.

जेंव्हा Snape ची बालमैत्रीण, जिच्यावर तो एकतर्फी प्रेम करत असतो ती Lily, अर्थात Harry potter च्या आईचा जेंव्हा Voldemort खून करतो तेंव्हा Snape आपल्या आयुष्यातील सर्वस्व गमावून बसतो. खरं तर हे त्याच्याच चुकीमुळे झालेलं असतं. जिच्यावर त्याने मनापासून अन निस्वार्थ प्रेम केलेलं असतं तिचा जीव आपल्यामुळेच गेला आहे, केवळ ही सल त्याला आयुष्यभर पुरणारी असते. मग Lily च्या आठवणीत संपूर्ण आयुष्य व्यतीत करण्यावाचून त्याच्याकडे पर्याय नसतो.

एका बाजूला असते Lily जिच्यावर तो जगात सर्वात जास्त प्रेम करत असतो आणि दुसरीकडे असतो James Potter ज्याचा तो जगात सर्वात जास्त तिरस्कार करत असतो. या दोघांचा मुलगा असतो Harry Potter ज्याच्या रक्षणाची जबाबदारी त्याने घेतलेली असते. तेही केवळ स्वतःच्या अपराधी मनावरील ओझं कमी व्हावं म्हणून.

अगदी आपल्या बापसारखा दिसणारा Harry जेंव्हा जेंव्हा Snape च्या समोर येतो तेंव्हा तेंव्हा Snape च्या मनातील James बद्दलच्या पूर्वइतिहासातील कटू आठवणी उफाळून येतात अन तो Harry चा तिरस्कार करू लागतो. पण Harry चे डोळे त्याच्या आईसारखे म्हणजे Snape च्या प्रिय Lily सारखे असतात. त्या डोळ्यांकडे बघताच त्याच्या मनातील सर्व द्वेष विरून जातो. इथे ह्या पात्राच्या वागण्या-बोलण्यात जे उतार-चढाव आहेत, त्याची Harry कडे बघून त्याच्या डोळ्यात Lily ला शोधण्याचा जो प्रयत्न असतो तो खरच अफलातून प्रकार आहे.

Image result for severus snape personality

आपल्या चुकीमुळे आपली सर्वात चांगली मैत्रीण आणि प्रेयसीने प्राण गमावले हे शल्य Snape च्या मनात कायम असतं. ती चूक सुधारण्यासाठी आणि Lily वरील प्रेमापोटी Snape ने Harry च्या संपूर्ण रक्षणाची जबाबदारी स्वीकारलेली असते. आपलं उरलेलं आयुष्य त्याने ह्याच कामासाठी समर्पित केलेलं असतं.

पण दुसर्‍या बाजूला Snape चे अन Harry चे वरवरचे संबंध तणावाचे असतात. Snape च्या James प्रती असलेल्या द्वेषामुळे मुळे Harry लाही Snape बद्दल द्वेष वाटत असतो. त्यांच्यात सतत खटके उडत असतात. इतकं होऊनही जेंव्हा-जेंव्हा Harry संकटात असतो तेंव्हा-तेंव्हा Snape त्याला वाचवण्यासाठी सर्वात प्रथम हजर असतो. कारण फक्त, तो Lily चा मुलगा आहे म्हणून.

आयुष्याच्या प्रत्येक वळणावर ह्या पात्रावर अन्याय झालाय असं वाटतं. एकतर आयुष्यात स्वतःचं असं कोणीच नसतं. दुसर्‍या बाजूला Harry च्या रक्षणाची संपूर्ण जबाबदारी घेतलेली असते. तिसरीकडे आपली खरी बाजू कोणालाही कळू नये ही सतर्कताही ठेवायची असते. ह्या सगळ्यात Snape चा संपूर्ण चित्रपटातील वावर अतिशय मत्सुदीपणाचा वाटत असतो. ह्या पात्राची कथेतील गरज ही अतिशय महत्वपूर्ण तर आहेच शिवाय त्याचं केवळ ‘असणं’ यालाही वेगळे पदर असतात.

स्वतः Hogwarts मध्ये शिकत असताना Harry चे वडील James आणि त्याच्या मित्रांनी, Sirius Black, Remus Lupin यांनी Severus चं आयुष्य त्रासदायक बनवलेलं असतं. पण वेळ येईल तेंव्हा कसलीही कटुता मनात न ठेवता Snape त्यांना मदत करत असतो.

Snape च्या संशयास्पद हालचाली आणि भूमिका यामुळे त्याच्यावर कोणीच विश्वास ठेवत नसतात; पर्यायाने त्याला मित्र नसतात. सतत कर्तव्यदक्ष अशी त्याची प्रतिमा होते. तो अनेकांच्या द्वेषाला बळी पडतो पण याच्याशी त्याला काही देणं-घेणं नसतं. त्याने आपल्या आयुष्याचं उद्दीष्ट ठरवलेलं असतं. जगभरातील अनेकांच्या प्रती वाटणारा राग एकीकडे आणि Lily बद्दल वाटणारं प्रेम एकीकडे… यामध्ये नेहमीच Lily बद्दल वाटणारं प्रेम त्याच्यावर प्रभावी ठरत असतं.

अनेकजण त्याला भित्रा किंवा गद्दार समजत असूनही तो नेहमीच स्वतःचा जीव धोक्यात घालून Harry चा जीव वाचवत असतो. Harry चा Godfather Sirius Black आणि Snape मध्ये अतिशय टोकाचे वाद असतांनाही स्वतःच्या कर्तव्यापुढे हे सगळं विसरून तो त्याची मदत करतो.

इतकं करूनही Snape च्या प्रती असलेला संशय कधीच कमी होत नाही. त्याला त्याच्या चांगुलपणाचं कधीच credit भेटत नाही. ज्या Harry साठी तो इतका त्याग करत असतो त्यालाच याबद्दल काही माहीत नसतं.

Snape च्या मनात James Potter प्रती असलेला राग Harry वर काढला जात असतो. केवळ जबाबदारी म्हणून Harry चं रक्षण करत असताना त्याला Harry बद्दल काळजी वाटायला लागते. Harry बद्दल त्याच्या मनात असलेली काळजी दाखवणारा scene तर अगदीच खास आहे. वरवर पाषाणहृदयी आणि कठोर वाटणारा Severus Snape हे पात्र किती हळवं, संवेदनशील आहे हे समजतं.

संपूर्ण चित्रपट मालिकेत Snape च्या विश्वासार्हतेवर संशय निर्माण केला जात असतो. अर्थात, तो निर्माण व्हावा अशीच Snape ची इच्छा असते. पण Snape या पात्राचा खरा कस लागतो तो Half Blood Prince चित्रपटात. येथे Snape ला दुहेरी गुप्तहेर अशी भूमिका वठवायची असते. यामध्ये Snape ला आपलेच मार्गदर्शक आणि Harry चे सर्वात मोठे रक्षक Albus Dumbledore ची हत्या करून स्वतःची नकारात्मक प्रतिमा प्रबळ करायची असते. ह्या संपूर्ण काळात ह्या पात्राचा अन पर्यायाने अभिनेत्याचा कस लागतो.

चित्रपटात एक Scene आहे जिथे Snape ह्या संपूर्ण पात्राचा उलगडा होतो. त्याच्या चेहर्‍यावर अंधार-उजेड अशा प्रकाशयोजनेचा वापर केला आहे आणि तिथे Snape अत्यंत दुखी-कष्टी दाखवला आहे. लहानपणी Severus Snape अतिशय सकारात्मक आणि निरागस असतो, पण Hogwarts मध्ये तो नकारात्मक वाट धरतो, पण Lily ची हत्या त्याला परत सकारात्मक मार्गावर यायला भाग पाडते, परत दिखाव्यासाठी का असेना त्याला नकारात्मक भूमिका निभवावी लागते. या पात्राच्या बाबतीत इतकी अनिश्चितता दाखवली आहे की हे पात्र डोक्यावर हावी होऊ लागतं. शेवटाला त्याच्या सर्व कृती ह्या काय हेतूने होत्या याचा उलगडा झाल्यावर हे पात्र मुख्य नायकापेक्षा जास्त भाव खाऊन जातं.

Image result for the bravest man i've ever known harry

जेंव्हा Albus Dumbledor ची हत्या करायची जबाबदारी त्याच्यावर येते तेंव्हा तो पुर्णपणे खचून जातो. पण हे कामही त्याला “कर्तव्य” म्हणून करावं लागणारच असतं हे जेंव्हा त्याच्या लक्षात येतं तेंव्हा त्याची हतबलता अन त्याचा करारीपणा यातील अंतर्द्वंद्व हे लक्षणीय आहे. कारण या हत्येनंतर तो सर्वांच्याच नजरेतून तो कायमचा विलन म्हणून राहणार हेही त्याला माहीत असतं. आपल्याच परिजनांना आपल्या हाताने मारून तो जगाच्या नजरेत क्रूर, दगाबाज ठरत असतो आणि आपल्याच नजरेसमोर आपल्याच लोकांना मरतानाही त्याला बघावं लागतं. ज्या मार्गावर Snape चालत असतो तो मृत्युकडेच जात आहे याची खात्री असूनही तो डगमगत नाही. पावलोपावली मृत्यूची शक्यता असतांनाही तो जितक्या मत्सूद्दीपणे राहतो त्याला तोड नाही.

शेवटी जेंव्हा Voldemort कडून Severus Snape ची हत्या होते तेंव्हा मृत्यूपूर्वी Harry कडे बघत मरण्याची त्याची इच्छा असते. कारण Harry चे डोळे त्याला Lily ची आठवण करून देत असतात. मरतानाही आपल्या हरवलेल्या प्रेमाची तो आठवण करत असतो…

चित्रपटातून हे पात्र अतिशय उठावदारपणे, प्रभावीपणे अन मत्सूद्दीपणे समोर येत राहतं. याचं पडद्यावरील अस्तित्व मुख्य नायक आणि मुख्य विलन यांचाही अवकाश व्यापून टाकतं. इतकं सशक्त अन प्रभावी पात्र प्रेक्षकाच्या मनावर अधिराज्य मिळवणार नाही तरच नवल.

Severus Snape हे पात्र रंगीबेरंगी नाही किंवा हवहवंसं वाटावं असही नाही तरीही ते प्रेक्षकांना भावतं ते केवळ त्याच्या Style आणि त्यागपूर्ण व्यक्तिमात्वामुळे. फक्त ग्रे shade मध्ये हे पात्र जास्ततर आढळून येतं. पण शेवटच्या चित्रपटात जेंव्हा त्याच्या खर्‍या रहस्याचा अन अस्तित्वाचा उलगडा होतो तेंव्हा गुलाबी-लाल साज घेऊन हे पात्र अतिशय सुंदर वाटू लागतं.

Lily वर अतोनात प्रेम करणारा Snape, Albus Dumbledor चा प्रत्येक आदेश शिरसावंद्य मानणारा Snape, Harry चा तिटकारा करणारा पण त्याच्या रक्षणासाठी जिवाची बाजी लावणारा Snape, चलाख-चतुर-कठोर-बेरकी-महात्वाकांक्षी-गर्विष्ठ असणारा Snape, स्वतःबद्दल अभिमान असणारा Snape, एक उत्तम शिक्षक, कधीतरी चांगला मित्र, Voldemort सारख्या मालकाचा प्रामाणिक नोकर वाटणारा Snape, संकटाशी थेट भिडणारा Snape, गरज बघून निर्णय घेणारा Snape आणि मरतानाही हरवलेल्या प्रेमाची आठवण ठेवणारा Snape… ह्या सगळ्यात तो थेट मनाला भिडतो… मनातील कसलेच भाव चेहर्‍यावर न येऊ देणारा हा Snape असामान्य व्यक्तिमत्व असल्याशिवाय असा असूच शकत नव्हता.

कोण कोणावर इतकं प्रेम कसं करू शकतं की ‘तिच्या’ मृत्यूनंतर ‘तो’ आपलं उरलेलं आयुष्य तिच्याच आठवणीत जगत राहतो. एकतर्फी पण निस्वार्थ प्रेमातून संपूर्ण आयुष्य समर्पित हेतूने केवळ जगणेच नाही तर तिच्यासाठी मृत्युलाही सामोरं जाणे…

Image result for severus snape always

मनाच्या एका सुरक्षित कोपर्‍यात अतिशय प्रेमाने आठवणीच्या स्वरुपात जपून ठेवलेलं हरवलेलं प्रेम!!! रोज त्या प्रेमाला, भूतकाळाला कुरवाळत आपल्या वर्तमान अन भविष्याला पणाला लावणारा असा Severus Snape. खर्‍या अन निस्वार्थ प्रेमामध्ये हवी असलेली निरागसताही त्याच्याकडे आहे आणि त्यासाठी लागणारा सर्वस्व त्याग करायचा संकल्पही त्याच्याकडे आहे. ज्याच्या प्रेम व मैत्री करण्याच्या क्षमतेवरच जग विश्वास ठेवत नव्हतं तोच मैत्री अन प्रेमात त्यागाचं मूर्तीमंत उदाहरण असतो. जगाच्या वास्तव्याशी त्याला भान नसतं पण तो मनात कुठेतरी जपून ठेवलेलं प्रेम आयुष्यभर तसच ठेवतो. याहून मोठं प्रेमाचं उदाहरण काय असू शकेल ? म्हणूनच…

After all this time?”

“Always,” said Snape.

त्या Severus Snape या पात्राला अजरामर करू जातं…!

Image result for severus snape personality

===समाप्त===

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

चेहरे आणि मुखवटे

चेहरे आणि मुखवटे

पुराणातील वांगी ट्विटरवर   ||  निरीक्षण  ||  अध्यात्म ते आभासी जग  || ट्विटरजीवन   ||  सहज सुचलेलं

 

हल्ली महाभारतात वगैरे मन रमत आहे. त्याबद्दल वाचत-बघत असताना सहज विचार आला की ही पात्रे आजच्या काळात एका ठिकाणी सापडतील का? उत्तर लगेच मिळालं. ज्या आभासी विश्वात रोजचा मुक्त विहार चालू असतो तिथे अशा प्रवृत्तीची मंडळी भेटतील का? काही साधर्म्य आढळेल का?

 

महाभारत, रामायण यांसारख्या पुराणात जे पात्र आहेत किंवा घटना आहेत तसे पात्र ट्विटरवर आहेत तशाच घटना ट्विटरवरही घडताना दिसतात असं माझं निरीक्षण आहे. तुलनात्मक दृष्ट्या मांडलं आहे, पण थेटपणे सर्वच्या सर्व संदर्भ लागू होत नाहीत.

 

पुराणात जसे राक्षस रूप बदलून येतात किंवा देव अवतार धारण करून येतात तसेच ट्विटरवरही आहेत. आपण त्यांना फेक अकाउंट किंवा मुखवटाधारी म्हणतो.

रावण साधूच्या रुपात येतो अन भिक्षा मागायचं सोंग करून सीतेचे हरण करतो. पण तत्पूर्वी सीतेला लक्ष्मणरेषा ओलांडावी लागते. जेंव्हा सीता सुरक्षित कवचातून बाहेर येते तेंव्हा रावणाचं खरं रूप समोर येतं, पण आता मात्र उशीर झालेला असतो. फेक अकाऊंटचा हेतु लक्षात येईपर्यंत जर आपण बेसावध असू तर मात्र आपली फसगत होऊ शकते.

दुसरं उदाहरण बघूया. मारीच नावाचा राक्षस जसे सुंदर हरिणाच्या रुपात येऊन मोहात पाडतो अन घात करतो. सुंदर दिसणारं खातं हे चांगल्याच हेतूने प्रेरित आहे याची काही शास्वति नाही. असेही गोत्यात आणणरे काही फेक खाते असतात. त्यांचे वाईट उद्दीष्ट रूप धारण करत असतानाच त्यांच्या डोक्यात असतात. त्यामुळे अशा खात्यांपासून सावध असावं लागतं.

कधी-कधी देवेंद्रही कोणाचीतरी तपश्चर्या मोडण्यासाठी मेणकेसारख्या सुंदर सुंदर स्त्रिया पाठवतो. याला हनी ट्रॅप म्हणता येईल. अशा खात्यांच्या मागे डोकं दुसर्‍यांचं असतं आणि actual execution मात्र दुसराच करत असतो. हे सगळ्यात खतरनाक असतात. कारण तुमची तपश्चर्या भंग करणे हेच त्या खात्याचा हेतु असतो. जर ते खातं सापडल्या गेलं तर मात्र डोकं लावणारा बाजूला राहतो अन actual execution करणारा अडकतो. अशांपासून अखंड सावध.

 

एवढंच कशाला, देवाधिदेवालाही राक्षसांचा संहार करण्यासाठी अवतार घेणं भाग पडतं. काही दुष्ट प्रवृत्तींना ताळ्यावर आणण्यासाठी हे खाते जन्म घेतात. पण अडचण अशी आहे की, माणूस नंतर त्यांच्या मूर्तीचीही पुजा करू लागतो. मग त्यांच्या भरवश्यावर अंधश्रद्धा सुरू होतात.

 

काही फेक खाती फक्त स्वतःची खरी ओळख लपवण्यासाठी  असतात. म्हणजे अज्ञातवासात असतात तसं. अर्जुनाला स्त्रीच्या वेशात वावरावं लागलं होतं तर भीमाला आचार्‍याच्या रूपात… हे खाते घातक नसतात. आपली खरी ओळख कोणाला कळू नये एवढाच त्यांचा हेतु असतो.

 

हे जे फेक अकाउंट आहेत ते सगळेच काही वाईट नसतात… त्यांचा हेतु ओळखणे महत्वाचं असतं. कारण प्रत्येकाचे हेतू वेगळे असू शकतात… मुखवटे असतात…

 

आता थोडं पात्रांकडे वळूयात. ट्विटरवर अर्जुन बनण्याचं स्वप्न उराशी बाळगून काहीजण ट्विटत असतात, पण त्यांचा कधी एकलव्य होतो तर कधी अभिमन्यू!

शिष्य आपल्या पुढे जाऊ नये म्हणून इथे गुरुच त्याचा अंगठा गुरूदक्षिणा म्हणून मागतात. ट्विटरवर हा प्रकार मोठ्या खात्यांकडून होताना आढळून येतो. काल-परवा आलेला तो माझ्यापेक्षा अधिक प्रसिद्ध कसा होतो. मग त्याला कुठेतरी अडकवा…

 

अभिमन्यू त्वेषाने चक्रव्यूह भेदत आत शिरत असतो. त्याला वाटतं आपण जिंकून येऊ. पण तिथे गेल्यावर “तुम यहां आए नही, तुम्हे यहां लाया गया है” असं म्हणणारे आप्तच असतात… पुरता अडकतो… अतिआत्मविश्वासाच्या भरात अन अर्धवट ज्ञांनाच्या आधारावर तो हे ओढवून घेतो…

 

संपूर्ण महाभारतातील वजनदार पात्र म्हणजे भीष्माचार्य! जिथे भीष्माने ठाम भूमिका घेऊन न्याय करण्याची अपेक्षा असते, अन्याय होऊ न देण्यासाठी आवाज उठवावा अशी अपेक्षा असते पण तो निव्वळ धर्म अन प्रतिज्ञेच्या तत्वात अडकून बसतो अन सगळा विचका होतो… भूमिका न घेणे हाच जेंव्हा गुन्हा ठरतो ते हे….

 

भीष्माचार्यचा वध करण्यासाठी अर्जुन सक्षम नसताना त्याच्या आडून शिखंडी अस्त्र चालवतो अन विजय प्राप्त करतो… दुसऱ्यांच्या खांद्यावरून बाण मारायचे खेळ तर ह्या आभासी जगात रोजचेच…

 

सदासर्वकाळ भ्रमंती करणारे, ‘मी तूमच्यातीलच’ असं भासवणारे नारदमुनींचीही काही कमी नाहीत… ते सर्वच ग्रुपमध्ये असतात.. लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट म्हणजे, हे हेरगिरी करत नसतात, तर तो त्यांचा उपजत स्वभावधर्म अन कर्तव्य असतं…

 

सगळ्यात बेक्कार असतात ते शकुनी सारखे पात्र… त्यांच्या मनात प्रतिशोधाची अग्नी कायम धगत असते अन त्यातून ते सारा खेळ रचत असतात… अचाट लावालाव्या करणे अन एखाद्याला सतत गॅसवर ठेवणे जेणेकरून त्याचे इस्पित साध्य होतील.. असे खाते असतीलही, पण ते नेमके कोण याचा शोध घेणे अशक्य आहे…

 

दुर्योधन! जे माझं आहे ते माझं, अन तुझं तेही माझं असं म्हणणारे। यांना दुसऱ्यांशी फरक पडत नाही, ते स्वतःच्याच गर्वात असतात. आपल्याकडे कर्ण, भीष्माचार्य, द्रोणाचार्य सारखे योध्ये आहेत, त्यांच्या कवचकुंडलात आपण कायम सुरक्षित राहू याची त्यांना खात्री असते… याच माजात ते वाट्टेल त्या रणभूमीवर उतरू बघत असतात. त्यांच्यात अनेक चांगले गुण असतांनाही केवळ ह्या एका गुणामुळे ते विलन ठरतात.

 

दृष्टद्युम्न, द्रुपद, शिखंडी यांना युद्धापेक्षा स्वतःच्या असूयेमुळे कोणाचातरी पराभव करायचा असतो. त्यांची उद्दिष्टे निश्चित असतात, अन त्यासाठी सर्वस्व अर्पण करायची त्यांची तयारी असते. मुळात त्यांचा जन्मच त्या विशिष्ट कामासाठी झाला असतो. काही फेक अकाऊंटस या निकषात बसतात.

 

खरी कुचंबणा होते ती विदुर, संजय, बलराम सारख्यांची. सर्वांचं भलं व्हावं, न्याय व्हावा यासाठी ते झटत असतात, पण त्यांच्या पदरी केवळ मानहानी येते. होणारे अत्याचार अन अधर्म त्यांनाहतबल होऊन बघावे लागतात. ट्विटरवर अशी अनेक खाती आहेत जे या प्रकारात मोडतात. पण त्यांचं कोण ऐकत नाही.

 

धृतराष्ट्र तर दृष्टीने अन विचारांनीही आंधळा झालेला असतो… अधर्माला मोकळी वाट करून देणे, निर्णय न घेणे यामुळेच त्याला त्याच्या वंशाच्या संहाराचा साक्षीदार व्हावं लागतं…

 

राहिला तो कर्ण! एका बाजूला सर्वात जेष्ठ, पराक्रमी अन कर्तबगार असताना केवळ नियतीच्या सोंगट्या फिरल्याने त्याची अवहेलना होत राहते. एका बाजूला परममित्र अन दुसऱ्या बाजूला धर्म अशा विवंचनेत तो नेहमी मित्राची बाजू निवडतो. परोपकारच्या ओझ्याखाली अन नात्यांच्या बंधनात हे स्वतःचं अस्तित्व विसरून जातात. मित्र चुकतोय हे माहीत असतांनाही ती बाजू घेण्याची अपरिहार्यता असते… ट्विटरवर फार कमी खाती आहेत अशी.

 

धर्मराज युधिष्ठिर हा न्यायाच्या बाजूने असतो, पण केवळ तत्वाच्या बंधनात अडकल्याने स्वतःच्या डोळ्यासमोर स्वतःच्या अनुमतीने अत्याचाराची परवानगी द्यावी लागते.. प्रत्येक वेळी कोणाच्यातरी सल्ल्याशिवाय तो निर्णय घेत असतो.. पण न्यायची अपेक्षा याच्याकडूनच पूर्ण होत असते.

 

नकुल, सहदेव, दूषशासन, शिशुपाल वगैरे सहाय्यक पात्रे तर असतातच… यांचं महत्व मर्यादित.

 

पांचाली, कुंती, गांधारी यांनी काय गमावलं हे कोण सांगावं… यावर काय बोलावं ते कळत नाही अन तुलना कशी करावी तेही सुचत नाही.

 

अशी अनेक उदाहरणे आपल्याला पुराणात आढळतील ज्यांची तुलना आपण ह्या ट्विटर जगाशी करू शकतो.

 

शेवटी महत्वाचा प्रश्न उरतो की मी कोण ? अरे भैताडहो मी व्यासमुनी है…  :}

 

[ खुलासा – गमतीने घेतलं तर सोयिस्कर होईल. वादग्रस्त असेल तर क्षमस्व! पण मनातील मळमळ मांडली आहे ही…]

 

@Late_Night1991  ||  अभिषेक बुचके

चेहरे आणि मुखवटे

मराठी कथा – e – book [Updated]

मराठी कथा – e – book [Updated]

मराठी कथा  ||  मराठी साहित्य  ||  कथासंग्रह  ||  मराठी ई-पुस्तक  ||  माझं लिखाण  || 

Marathi Stories  ||  Short Stories || Story Collection  ||  Marathi e-Book  

गेल्या वर्षी “मराठी कथा” नावाने e-book सुरू करायचा निर्णय घेतला त्यावेळेस फार उत्साह वाटत नव्हता. playstore वर अनेक दर्जेदार लिखानांची e-book असताना त्या गर्दीत आपलं हे पुस्तक कुठेतरी अडगळीतच राहील असं वाटत होतं. माझं जे काही तोडकं-मोडकं लिखाण आहे ते मी “मराठी कथा” या app मध्ये संग्रहीत करायचं असा निर्णय घेतला होता. वाचणारे कोणी असतील-नसतील पण आपली आवड म्हणून आपल्या कथा-लिखाण मी तेथे upload करत गेलो. सुरूवातीला फार प्रतिसाद नव्हता, कारण सुरूवातीला कथाही फार नव्हत्या, विविध शैलीच्या नव्हत्या त्यामुळे वाचक तेथे येत नसावा. पण हळूहळू कथांचा संग्रह वाढत गेला, विविध प्रकारच्या कथा मी जोडत गेलो अन वाचकांना त्या आवडू लागल्या. खासकरून “खिडकी” आणि “नरक्षी” आणि “एक अजनबी हसिना से..”  ह्या कथांना चांगला प्रतिसाद मिळाला. विविध ढंगाच्या कथा असणं किती महत्वाचं असतं याची जाणीव झाली.

     

कसल्याही प्रकारचं लिखाण असेल किंवा कसलीही कला-छंद असेल, तो स्वतःच्या आनंदासाठी आणि समाधानासाठी जोपासला जातो, पण त्याला जर वाहवा मिळाली तर त्या कलेप्रती उत्साह वाढतो. वाचकांच्या सकारात्मक प्रतिक्रिया ह्या स्फूर्ती देणार्‍या ठरल्या. अनेकांनी सुधारणा सुचवल्या व त्रुटी दाखवल्या त्यांचा मंनापासून आभारी आहे, कारण त्यातून चुका होण्याचं प्रमाण कमी होत गेलं.

आज “मराठी कथा” मध्ये विविध प्रकारच्या तीसेक कथा आहेत. त्या नुकत्याच update केल्या आहेत. वेळ भेटेल तसं यात अजून भर टाकायची इच्छा आहेच. आज दीड हजार मोबाइल्स वर हे app install आहे, एकूण दहा हजार इंस्टॉल झालेले आहेत… हा आनंद खूप मोलाचा आहे… प्रत्येकाचे आभार…!

 

आजच आपल्या मोबाइलमध्ये डाऊनलोड करा… 

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.latenight.somethingsamajik.MarathiKatha&hl=en

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

मराठी कथा – अभिषेक बुचके

भाषिक अस्मिता

भाषिक अस्मिता

मराठीचा मारेकरी  ||  भाषिक वाद  ||  मराठी भाषाप्रेम  || हिन्दी भाषेचा द्वेष  ||  इंग्रजी भाषेचा अतिरेक  ||  #माझंमत

भाषावार प्रांतरचना होऊन आता साठ वर्षे लोटून गेलीत, पण अजूनही भाषिक अस्मितेवरून आरोप-प्रत्यारोप व वाद होत असतात. ते भविष्यातही होतच राहतील याबाबत खात्री आहे. भाषा हे संवादाचं माध्यम असताना वरचेवर ते वादाचं कारण बनताना दिसत आहे. याला अनेक गोष्टी कारणीभूत आहेत. नेहमीप्रमाणे प्रत्येक भारतीय नागरिक अशा वादांसाठी कुठल्यातरी नेत्याला, पक्षाला किंवा वर्गाला आरोपीच्या पिंजर्‍यात उभं करून स्वतः मात्र दोषमुक्त होत असतो.

भाषा की फक्त संवादाचं माध्यम असती तर हे मुद्दे इतके टोकाला कधीच गेले नसते. पण भाषा ही संस्कृतीची ओळख असते. कुठल्याही संस्कृतीचा अभ्यास करताना त्या भाषेशी आधी ओळख करू घ्यावीच लागते, आणि जेंव्हा संस्कृतीचा प्रश्न येतो तेंव्हा गदारोळ होणारच असतो.

बाकीचा सगळा फाफट पसारा सोडला तर मूळ मुद्दा आहे मराठी भाषा अन संस्कृतीचा! ते विविधतेत एकता, सर्व भाषा चांगल्या वगैरे गोष्टी सांगून फायदा नसतो.

              एका उदाहरणाने सुरुवात करुयात. आम्ही काही मित्र एकदा देवदर्शनासाठी दक्षिणेत गेलो होतो. आमच्यातील एक मित्र अगदी कट्टर मराठी. इकडे महाराष्ट्रात असताना, कुठेही जा मराठीत बोला, महाराष्ट्रात फक्त मराठीतच बोललं पाहिजे, ज्या राज्यात जाल तेथील भाषा शिकली पाहिजे, हिन्दीत संवाद करूच नये असं सांगायचा. अगदी कट्टर मराठी विचारांचा माणूस.

आता परराज्यात निघताना त्याचे हे विचार त्याच्या गिनतीत नव्हतेच. पण आम्ही मित्रांनी त्याची फिरकी घ्यायची ठरवलं होतं. आम्ही त्याला सांगितलं, आता ज्या राज्यात आपण जात आहोत तेथे तू, तेथील भाषेत बोलून सर्व व्यवहार करायचे, हिन्दीचा चुकूनही वापर करायचा नाही, इंग्लिश बोलू शकतोस. ठरलं.

गडी हुशार तसा. अगदी लहानपणापासूनच. हसत-हसत त्याने आमचं आव्हान स्वीकारलं. आम्ही त्याला कसलंही सहकार्य करणार नाही असं सांगितलं होतं.

रेल्वे स्टेशन आलं अन आम्ही उतरलो. पहाटेची वेळ. सोबत सामान बरच होतं. मित्राची परीक्षा सुरू झाली होती. एक कुली (हमाल) आला आणि त्याच्याशी मोडक्या-तोडक्या हिंदीत व इंग्रजीत संवाद साधून आम्ही भाव वगैरे ठरवला. आमचं ठरलं. तो मित्र आमच्या तोंडाकडे बघत उभा होता. दूसरा कुली आला. आमचा मित्र अस्लखित का काय म्हणतात तसलं इंग्रजी बोलू शकतो. तो फाडफाड इंग्रजीत त्या कुलीशी बोलत होता. कुलीला फक्त “लगेज” हा शब्द कळाला. पण तो लगेच तयार नाही झाला. त्याने हातवारे, इशारे व तोंड वेडंवाकडं करत भावना पोचावल्या. नो नो, यान्न बिन्न करत सौदा ठरला. पंधरा मिनिटे गेली पण आमच्या मित्राने पहिला पेपर काढला होता.

पुढच्या टप्प्यावर गेलो. आम्ही चहा वगैरे घेतला. दक्षिणेत हिन्दी अजिबातच बोलत नाहीत असं नाही. रोज कमवून खाणारे कुली, टपरीवाले, ऑटोवाले वगैरे जमेल त्या भाषेत संवाद साधून, कस्टमरची गरज ओळखून काम करत असतात. हिंदीत बोललं की तिकडे थेट मारतात असा गैरसमज महाराष्ट्रातच जास्त पसरला आहे.

तर, आम्ही चहा घेतला. आमच्या मित्रानेही चहा वगैरे घेतला. त्याच्या बॅगची चैन खराब झाली होती अन त्याला हवी होती मेणबत्ती. बिचारा त्या दुकानदाराला बराच वेळ इंग्रजीत सांगत होता, हातवारे करत होता पण त्या दुकानदाराला काय समजेना. तो काडीचीपेटी, शम्पो वगैरे वगैरे दाखवत होता. शेवटी आमच्या हुशार मित्राने मोबाइलवर भाषांतर केलं आणि मेणबत्ती मिळवली. बराच वेळ गेला पण मित्र पास झाला. शेवटी पैज ती पैज!

पुढे बर्‍याच ठिकाणी कमी जास्त प्रमाणात असेच प्रसंग झाले. तेथील सर्वांना इंग्रजी समजत नाही, मराठीचा तर प्रश्नच नाही आणि ह्याला काही त्यांची भाषा समजत नाही. तसं कायमचा इकडे स्थायिक होणार असता तर क्लास वगैरे लाऊन त्याने ही भाषा शिकली असती इतका ज्ञानी तो नक्कीच आहे, पण चार दिवसाच्या दौर्‍यात अशा काय अडचणी येतील असं त्याला वाटलं नव्हतं. एका ठिकाणी अवाजवी प्रसंग घडला. एका भाजीवाल्या महिलेला तो काय सांगू बघत होता काय माहीत, तिने याला नीट शिव्या घालायला सुरुवात केली. तिला वाटलं हा काहीतरी अश्लील हातवारे करतोय की काय. पण आम्ही वेळेत मध्यस्ती केली अन वाचला बिचारा. जोडे खाता खाता वाचला बिचारा. नंतर तो शांत शांत राहू लागला. जेवताना तर असे वांधे व्हायचे बिचार्‍याचे की सांगायला सोय नाही. भाज्यांचे व पदार्थांचे इंग्रजीत नावे सांगायचा जे त्या लोकांनी बापजन्मी कधी ऐकले नसायचे. हिन्दी वापरायची मुभा नसल्याने नेहमी नेहमी भाषांतर करून त्याला सांगावं लागायचं. भाषेचा मोठा अडसर ठरू लागला. संवाद कमी अन नाट्यशास्त्राचा अभ्यास जास्त होऊ लागला.

चार दिवसांत पुरता सुकून गेला बिचारा. इथे Theory मांडताना अन practical करताना किती त्रास होतो याचा अनुभव त्याने घेतला. भाषा कुठलीही असो, ती संवाद पूर्ण करण्यासाठी, एकमेकांचं बोलणं समजावून घेण्यासाठी असते हा महत्वाचा भाग. मग मी माझीच भाषा धरून बसणार आणि तो त्याचीच भाषा धरून बसणार असं झालं तर व्यवहारच काय तर साधा संवादही होणार नाही. भारतासारख्या देशात भाषेच्या बाबतीत कितपत अट्टाहास अन किती लवचिकता बाळगली पाहिजे याचा विचार त्याने कधीच केला नव्हता. धोरणकर्ते एकंदरीत स्वार्थासाठी भाषा लादतात, मूर्ख आहेत आणि आपल्यालाच आपल्या मात्राभाषेची अधिक काळजी आहे असा त्याचा गैरसमज कमी झाला असावा.

भारतात इतकी राज्य आहेत अन त्यांच्या इतक्या भाषा आहेत की सामान्य माणसाला त्या सर्व भाषा किमान कामापुरता शिकायच्या म्हंटलं तरी ते शक्य नाही. पर्यटन करण्यासाठी जर मी देशातील प्रत्येक राज्यात जाणार असेल तर चार-सहा दिवसांच्या कामासाठी मी ती स्थानिक भाषा शिकणे अपेक्षित आहे का? हे सर्वथा अशक्य आहे. पण मी जर नोकरी किंवा इतर कामानिमित्त जर कायमचा किंवा जास्त काळासाठी तिथे राहणार असेल तर मला ती स्थानिक भाषा शिकणे सोयिस्कर आहे. ही गरज बघूनच कदाचित धोरणकर्त्यानी एखादी संवाद भाषा असावी अशी मागणी केली असावी किंवा तशी सोय असावी असं त्यांना वाटलं असावं. पण हिन्दी ही राष्ट्रभाषा नाही नाही नाही हे अनेकदा सांगावं लागतं आणि ती केवळ संवाद करण्यासाठीची भाषा आहे असं मला वाटतं.

आता महत्वाचा मुद्दा हा की हिंदीच का? इतर भाषा काय वाईट आहेत का? तर नाही. हिन्दी ही भाषा देशातील बहुसंख्य लोक किमान बोलू व समजू शकतात. ती सर्वांना लिहिता यावी, वाचता यावी अशी अपेक्षाही नाही. याचा अर्थ असा नाही की हिन्दी ही राष्ट्रभाषा असावी. पण उत्तरेतील राज्ये, गुजरात, राजस्थान, महाराष्ट्र, ओरिसा, बंगाल इत्यादी राज्यांत ज्या भाषा आहेत त्यात अन हिंदीत काही सारखे शब्द आहेत. [या भाषांचा उगम कसा व कोठून आहे याचा “अभ्यास” नाही हेही स्पष्ट करू इच्छितो.] म्हणजे तेथील लोक किमान तोडक्या-मोडक्या पद्धतीने ह्या भाषेत संवाद साधू शकतात.

उद्या जर एखादा तामिळ माणूस तामिळ भाषेत बोलत महाराष्ट्रात दारोदारी त्याचं उत्पादन विकू लागला तर त्याला कोणी दारातही उभं करणार नाही. कारण तो काय बोलतोय यातील एकही शब्द कोणाला समजणार नाही. पण तोच एखादा गुजराती तुटक हिन्दी+गुजराती भाषेत जर काही सांगू लागला तर किमान चार-सहा ओळखीचे शब्द ऐकून त्याला काय म्हणायचं आहे हे समजून घेता येईल. असही आपल्याकडील लोकं सेल्समन दिसला की स्वत:हून “केवडेको दिया, क्या लाया” करत हिन्दीतूनच बोलतात. ती भाषा त्यांनी कुठेतरी चित्रपट किंवा इकडे-तिकडे ऐकलेली असते. अशिक्षित असले तरीही.

इथे कोण कोणावर आपली भाषा लादत नव्हता. गरज असल्याने दोन्हीही बाजूंनी तडजोडी होऊन एका सामायिक भाषेद्वारे संवाद पूर्ण केला गेला.

भाषिक अस्मितेत एक मुद्दा खूप महत्वाचा असतो, तो म्हणजे भाषा लादणे! हा खूप भयंकर प्रकार आहे. भाषा म्हणजे संस्कृती अशी ओळख असलेल्या देशात भाषा लादली जाणे खूप धोकादायक आहे. कारण भाषेच्या आडून संस्कृती व प्रादेशिक अस्मिता संपवण्याचा प्रयत्न देश तोडण्याचे काम करेल. [[भाषावार प्रांतरचना होत असताना देश कोणत्या स्थितीतून गेला असेल याची कल्पना आजच्या (म्हणजे माझ्या) पिढीला नसावी. फाळणीनंतरची फाळणी टळली हे त्याकाळातील राजकीय नेतृत्वाचं तात्कालिक यश म्हणावं लागेल.]]

तत्कालीन व आजच्या परिस्थितीला राजकीय पदर आहेत जे ह्या लेखाचा भाग नाहीत. सध्या सत्तेत असलेला भाजपसारखा पक्ष, ज्याला उत्तर भारतातील पक्ष म्हंटलं जायचं, हिन्दी भाषा इतर राज्यांवर लादत आहे असा आरोप होत असतो ज्यात काही अंशी तथ्य आहे. कारण ते त्यांच्या राजकीय सोयीचं आहे. पण ह्या पक्षाचे नेतृत्व करणारे नरेंद्र मोदी हे गुजराती अस्मिता व भाषा याबाबतीत किती कट्टर आहेत हे माहिती असताना ते हिंदीचा आग्रह का धरतील असा प्रश्नही समोर येऊ शकतो. भाजपबद्दल असलेली नाराजी हिन्दीचा दुस्वास करण्यासाठी कारणीभूत आहे का? याचाही शोध घेतला गेला पाहिजे. कारण बरीच मंडळी भाषिक अस्मितेच्या मुद्दयाकडे राजकीय चष्म्यातून बघत असतात.

हिन्दीतून शिक्षण, हिन्दीची ओळख होणे आणि लादणे यात फरक आहे. हल्ली इंग्रजी जशी बालवाडीपासून शिकवली जाते तसं हिन्दी पाचवीपासून शिकवतात. त्याचं कारण इतकच की त्या भाषेची थोडीफार ओळख व्हावी. नंतर तो विषय ऐच्छिक असतो. दूसरा भाग म्हणजे केंद्रीय सरकारी कार्यालयात, बँकांत हिन्दीचा वापर. तेथे स्थानिक भाषेला प्राधान्य असायलाच हवं याच्याशी सहमत. पण त्यानंतर हिन्दी असायला हरकत नाही. म्हणजे प्रामुख्याने मराठी आणि पर्याय म्हणून हिन्दी. त्यानिमित्ताने हिन्दीतील चार शब्द समजून ते उपयोगी पडतील अशी अपेक्षा असते. गेली अनेक दशके ह्या हिन्दी पाट्या बँका व कार्यालयात वगैरे आहेत, पण असा एकही माणूस नसेल की जो ह्या पाट्या वगैरे वाचून हिन्दीकडे आकर्षित होऊन त्याने आपली भाषा सोडून दिली असेल. हे अशक्य आहे. ते ‘हम हिन्दी भाषा उपयोग का स्वागत करते है|’ अशा पाट्या असल्या तरी तेथील कर्मचारीसुद्धा ती भाषा फार वापरत नाही. लाया क्या, भेजा क्या यापुढे त्या भाषेचा उपयोग होत नाही. पण महाराष्ट्राच्या कार्यक्रमात हिन्दीचा वापर हा निव्वळ मूर्खपणा आहे हेही सत्य.

ह्या लेखाचा भाग नसला तरी सांगण्यासारखी गोष्ट म्हणजे, आज दैनंदिन वापरत असलेले मराठी शब्द विविध भाषेतून आलेले आहेत. अजाणतेपणी आपण ते सर्रास वापरतो. जे सोपे होते ते अंगिकारले. जसे संस्कृतमधील शब्द इंग्रजीने घेतले तसे. ह्या नियमानुसार हिन्दीचे चार शब्द मराठीत आले असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही, पण हिन्दी भाषेने इतर भाषेवर अतिक्रमण केलं असं त्यामुळे म्हणता येणार नाही. आज वापरत असलेल्या सर्वच भाषेत हे आढळून येईल.

एक साधा विचार करण्यासारखी गोष्ट आहे ती म्हणजे चित्रपटांची! महाराष्ट्र हे मराठी राज्य असूनही महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागात पहिल्यापासून हिन्दी चित्रपट बघितले जातात, गाणी ऐकले जातात. पण असं का? कोणी मराठी माणसावर ते बघण्या-ऐकण्यासाठी जबरदस्ती केली होती का? का पैसे देत होते? याला लादणे म्हणतात का? हिन्दी भाषा समजलीच कशी? महाराष्ट्रात उद्या तामिळ, कानडी भाषेतील दर्जेदार चित्रपट आणून लावा, किंवा हिंदीतीलच दर्जेदार चित्रपट कानडी, तेलगू भाषेत लावा.. बघूयात किती लोकं ती बघायला तयार असतात ते… आपण मराठी चित्रपटही आवर्जून बघत नाहीत तो भाग तर वेगळाच अजून!

पण याला काही कारण आहेत. मराठी व हिन्दी भाषेत असे अनेक सारखे शब्द आहेत. मग गुजराती, राजस्थानी, बंगाली वगैरे भाषा अन हिन्दी यात काहीतरी साम्य आहे जेणेकरून हिन्दी ही सर्वांना किमान समजता येईल अशी भाषा बनु शकते असं वाटतं. हिन्दीला राष्ट्रभाषा म्हणणे हे हिन्दी लोकांचं आपल्या भाषेवरील प्रेम असेल अन हिन्दीला राष्ट्रभाषा बनवणे हे हिन्दी नेत्यांचं स्वार्थी राजकारण असेल. उद्या मराठीला राष्ट्रभाषेचा दर्जा जर कोणी देत असेल तर कोण मराठी माणूस त्याला विरोध करेल? आपआपल्या भाषेवर प्रत्येकाचं प्रेम असतं. भाषेच्या आडून राजकारण केलं जात असेल तर त्याला राजकीय प्रत्युत्तर मिळणे साहजिक आहे, पण सामान्य माणसाने एकमेकांच्या भाषेला कमी लेखणे किंवा द्वेष करणे हा अतिरेक आहे.

उद्या जर मराठी, तमिळ, तेलगू किंवा इतर प्रादेशिक भाषा संवाद भाषा म्हणून स्वीकार करून तिचा प्रसार करायचा निर्णय सरकारने घेतला तर आनंदच आहे, पण ती भाषा त्या-त्या राज्याच्या बाहेर किमान समजता येईल का हे बघावं लागेल.

मी मागेही म्हंटलं होतं की, जिथे रोजगार व पोटापाण्याचे मूलभूत प्रश्न बर्‍यापैकी सुटलेले असतात तिथे भाषिक अस्मितेचे मुद्दे प्रामुख्याने उचलले जातात. हे मी आजच्या काळातील बोलत आहे. अर्थात मुंबई-ठाणे पट्टा त्याला अपवाद आहे, कारण मुंबईत मराठी भाषा अस्तित्वाचा प्रश्न आहे. मराठी संस्कृतीची छाप मुंबईवर असणे यासाठी कट्टर आणि कट्टर मराठीचा मुद्दा रेटून किंवा लादून पुढे न्यायला काहीच हरकत नाही. मुंबईत भाषाप्रेम हे खूप महत्वाचं आहे, नाहीतर मुंबईतून मराठी भाषा व संस्कृती नामशेष होण्याची भीती आहे. पण इतरत्र तसं नाही. सध्या मी फक्त महाराष्ट्राच्या बाबतीत बोलतोय.

उर्वरित महाराष्ट्रात भाषिक अस्मितेचा मुद्दा फोल ठरतो. कारण जिथे रोजगाराचे, शेतीचे, अगदी पाण्याचे प्रश्नही सुटलेले नाहीत तिथे मराठीचा आग्रह आणि मराठी भाषा वाढीसाठी प्रयत्न हे म्हणजे दुष्काळपट्ट्यात LED TV विकण्यासारखी गोष्ट होईल. कारण ह्या माणसाला आपल्या मूलभूत गरजेपुढे ते बाकीचे प्रश्न अक्षरशः गौण वाटतील. मुळात ग्रामीण भागातच मराठी भाषा व संस्कृती अजूनही टिकून आहे हे सांगावं लागेल. शहरीकरण, आधुनिकीकरण किंवा जागतिकीकरण असं काहीही नाव द्या, पण मोठी शहरं आपली संस्कृती व भाषा व पर्यायाने आपली ओळख हरवून बसत आहेत हे सत्य आहे. मग तेथे असलेल्या लोकांना अचानक मराठी भाषा व संस्कृतीचा मुद्दा मोठा वाटू लागतो; परदेशात मराठी भाषा प्रतिष्ठान वगैरे असतात तसे. कारण मराठीचा वापर कमी झालेलं त्यांना आढळून येतं. मराठीवर हिन्दीपेक्षा इंग्रजीचं आक्रमण जास्त झालेलं असतं.

              आपल्याकडील अनेक भाषाप्रेमींना तामिळनाडूचं असलेलं कट्टर भाषाप्रेम वगैरे बद्दल मोठं कौतुक असतं. तामिळनाडूकडे बघून त्यांना मराठी समाजाला अन महाराष्ट्राला भाषेची प्रयोगशाळा करायची तीव्र इच्छा होऊ लागते. जेंव्हा-जेंव्हा ‘भाषा’ यावर चर्चा होते तेंव्हा-तेंव्हा तामिळनाडूचं उदाहरण दिलच जातं. पण तो किती शतकांचा संघर्ष आहे व त्याची पाळेमुळे कुठे आहेत हेही आपल्याला ठाऊक नसतं. अगदी आर्य व द्रविड इथपासूनचा तो संघर्ष आहे. कधी-कधी तो डीएनए वरही जाऊन पोचतो. आधी संस्कृती, आचरण व धर्म येथून सुरू झालेला तो मुद्दा भाषेवर पोचला. भाषावार प्रांतरचना हा अध्यायही तेथेच सुरू होतो. एका गांधीवादी तेलगू नेत्याच्या बलिदानाने (56 दिवस उपोषण) भाषावार प्रांतरचना प्रकर्षाने समोर आल्याचा इतिहास आहे. हा अनेक वर्षांचा कटू संघर्ष आहे जो तामिळनाडूला स्वतःची ओळख देऊन जातो. सारखं तामिळनाडूचं उदाहरण महाराष्ट्रासमोर मांडून काय उपयोग? आपली संस्कृती, आपलं आचरण अन स्वभाव वेगळा आहे हे कधी लक्षात येणार? महाराष्ट्र हा उत्तर भारत व दक्षिण भारताच्या मध्ये असलेला प्रदेश आहे. उलट, ही अनेक वर्षांपासूनची संस्कृती इतक्या संक्रमणानंतरही कशी टिकून आहे याचा खरं अभ्यास केला पाहिजे.

Related image

कुठलही राज्य हिन्दीला आपली राज्यभाषा/राष्ट्रभाषा म्हणून स्वीकारायला तयार नाही (अगदी गुजरातही) आणि त्याची गरजही नाही. प्रत्येक प्रादेशिक भाषा समृद्ध आहे. ते लादणे वगैरे म्हणजे नुसता पोरखेळ आहे. त्याने काहीही हासिल होत नाही.

तसं पाहता मराठी भाषेतही अनेक मराठी भाषा आहेत. पुण्याची मराठी, मुंबईची मराठी, कोकणची मराठी, घाटी मराठी, वर्‍हाडी मराठी, अहिराणी अशा विविध बोली भाषा आहेत. पण आपण एकच मराठी का वापरतो? कागदोपत्री सर्व व्यवहार त्या मान्यताप्राप्त मराठीतच का? कोकणच्या लोकांना त्यांची मराठी नको का? का एकच मराठी सर्वांवर लादायची? हे असे प्रश्न उभे राहू शकतील का…? असो.

आता महत्वाचा मुद्दा. इंग्रजीचा! ज्या भाषेच्या अतिक्रमणामुळे भारतीय भाषा अपंग बनत आहे ती भाषा. ज्ञानपीठ पुरस्काराने सन्मानित व विविध भाषा-संस्कृतीचा गाढा अभ्यास असलेले भालचंद्र नेमाडे म्हणतात, इंग्रजी शाळांच्या जागी मुतार्‍या बांधायला पाहिजेत! ह्या वाक्याकडे कोणताही मराठीप्रेमी, राजकरणी, समाजकारणी गांभीर्याने बघताना दिसत नाही. कारण इंग्रजी ही ज्ञानाची भाषा, प्रगतिची भाषा अशा अंधश्रद्धेत तो वावरत असतो. इंग्रजीला विरोध केला तर आपले तथाकथित आधुनिक विचारांचे मुखवटे गळून पडतील अशी भीती त्यांना वाटते. कारण भारतीय भाषांचा अट्टहास हा राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ व काही हिंदुत्ववादी संघटनेंचा मुद्दा असल्याने तो आग्रह तथाकथित आधुनिक विचारांची मंडळी ते करू शकत नाहीत. असो. या सगळ्यामुळेच, इंग्रजीला डोक्यावर चढवून ठेवल्याने मराठीची किती गळचेपी होत आहे याचा विचार कोण करत नाही. ही निव्वळ मानसिक गुलामगिरी आहे.

नवीन पिढी बालपणापासून इंग्रजी शिकत आहे. म्हणजे त्यांना शिकवली जात आहे. हळूहळू इंग्रजी हीच त्यांची संवाद भाषा बनत आहे. एका मराठी वाक्यात इंग्रजी शब्द ही संकल्पना जाऊन पूर्णतः इंग्रजी वाक्यात संवाद ही परिस्थिती समोर आहे. यामुळे ही पिढी मराठी साहित्य व संस्कारापासून तुटत आहे याची जाणीव कोणालाही नाही.

इंग्रजीने मराठीची जागा घेतली तरी कोणालाही फरक पडताना दिसत नाही. इंग्रजी वाचता, लिहिता, बोलता येणे उत्तमच, पण संवाद इंग्रजीतून ?? ही धोक्याची घंटा नाही का? 125 कोटी भारतीयांपैकी असे किती लोक परदेशात जाणार आहे की त्यांनी इंग्रजी भाषा शिकावी? गरजेपुरता, माहिती मिळवण्याकरिता इंग्रजी आली तरी खूप आहे, पण हल्ली असं बिंबवलं जात आहे जणू इंग्रजी येत नाही म्हणजे ज्ञान-माहिती मिळवण्यासाठी तुम्ही अपात्र आहात. हा काय मूर्खपणा आहे. छोट्या शहरात व गावोगावी इंग्रजी शाळा उघडल्या आहेत. पहिलीपासून इंग्रजी शिकवलं जात आहे. यामुळे इंग्रजी ही नवीन पिढीची बोली भाषा व विचार करण्याची भाषा होत आहे. माहिती मिळवण्यासाठी इंग्रजी पुरेशी असताना इंग्रजीचा इतका अट्टहास का? भारतात किंवा महाराष्ट्रात दोन भारतीयांनी इंग्रजीत संवाद का साधावा? भारतीय म्हणून आपली एक संवाद भाषा असू नये का? पूर्वी संस्कृत न येणार्‍याला ज्ञान मिळवता येणार नाही (असं म्हणतात, मला माहीत नाही) तसंच सध्या इंग्रजीच्या बाबतीत होत आहे. कामापुरती इंग्रजी ठीक आहे, पण इंग्रजीतून संवाद हे धोकादायक आहे. कारण भाषेसोबत संस्कृतीही येते; हळूहळू ते चित्र आपल्याला दिसत आहे. इंग्रजी हीच मराठी व इतर भाषांना धोका आहे असं माझं ठाम मत आहे.

इंग्रजी आल्याने कोणीही ज्ञानी किंवा अधिक जाणकार होत नाही हे ठासून सांगितलं पाहिजे. म्हणजे स्वतःला ज्ञानी सिद्ध करण्यासाठी इंग्रजी येणं इतकाच निकष त्यांना पुरेसा वाटतो. पण बुद्धिजीवी लोकांचा एक अहंगड किंवा न्युनगंड असतो; आपण चार पुस्तके वाचली, तीही इंग्रजीतून, आपण माहिती मिळवली याचा अर्थ आपण जास्त जाणते झालो असा त्यांचा समज असतो. मग आपल्यापेक्षा कमी शिकलेला एखादा भाजीवाला, शेतकरी किंवा अगदी पानपट्टिवाला आपल्यापेक्षा चांगला विचार करूच शकत नाही असं त्यांना वाटत असतं. कारण आपले मुद्दे योग्य शब्दांत, इंग्रजीत, उदाहरणसहित मांडल्याने आपण अधिक विचारवंत आहोत अशी त्यांची समजूत असते. असो. तो मुद्दा वेगळा!

मुळात, आपण कसे मराठीचे मोठे सेवेकरी व पुरस्कर्ते हे दाखवून देण्यासाठी हिन्दी व इतर भाषांवर टिप्पणी केली जाते. कारण समोर शत्रू आहे असं दाखवल्याशिवाय इकडच्या फौजेचं नेतृत्व करायची संधी मिळत नसते. त्यासाठी हिन्दीला शत्रू दाखवलं जातं. त्याला राजकीय कारणं असू शकतात. पण इंग्रजीलाही तोच न्याय लावताना कोणी दिसत नाही. कारण आयचा घो पेक्षा what the fuck हे सभ्यतेच्या चौकटीत बसवून घेतलं असल्याने आपल्याला इंग्रजी ही खूपच अत्याधुनिक व नम्र वाटते. काही शब्द व वाक्य मराठीऐवेजी इंग्रजीत बोलल्याने तुमची वेगळी प्रतिमा तयार होत असेल तर अशा भाषेच्या चौकटी निरर्थक आहेत.

हे सगळं सांगायचं कारण म्हणजे भाषिक अस्मितांचा सुळसुळाट. भाषेचा मुद्दा कितपत कट्टरपणे आणि केंव्हा लवचिकपणे हाताळला पाहिजे हे समजलं पाहिजे. त्यासाठी तितका अनुभव असायला हवा आणि समाजातील प्रतिक्रियांचा, परिणामांचा विचार करता येण्याइतपत प्रगल्भता असावी लागते. निव्वळ पुस्तकातील माहिती उथळपणे मांडत राहणे काही कामाचं नाही. त्याने गर्दी जमा होईल पण एका पातळीनंतर ते सगळं निरर्थक ठरेल.

टीप:- कसलाही खुलासा नाही…. आपआपल्या बौद्धिक कुवतीनुसार अर्थ काढण्यास आपण मोकळे आहात…  

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

मराठी कथा – अभिषेक बुचके

 

HELP PLEASE

HELP PLEASE

{{खुलासा- संबंधित माहिती मला फोन आणि whatsapp द्वारे समजली. माझा थेट ह्या मोहिमेत सहभाग नाहीये}}

PLEASE HELP  || सामाजिक जाणीव ||  मदत  || Helping Hands  ||  मानवतेची साखळी

 

आपण समाजात घडणार्‍या वाईट गोष्टींबद्दल नेहमीच प्रतिक्रिया देत असतो, एकमेकांना दोष देत असतो, पण समाजाला आपलं योगदान देण्याची वेळ आली की आपण मागे हटतो.  पण कधी-कधी आपल्यालाही संधी मिळते HERO बनण्याची… ज्या समाजाने आपल्याला बरचकाही दिलेलं आहे त्या समाजात एक सकारात्मक कार्य करण्याची… कधीतरी कोणीतरी आपल्या मदतीचा हात पुढे येईल म्हणून वाट बघत असतो… अंधाराच्या खाईतुन कोणालातरी सुखरूपपणे बाहेर काढायचं असेल तर एकट्याने काहीच होत नाही, त्यासाठी माणसांनी एकमेकांच्या हातात हात देऊन मानवतेची साखळी बनण्याचं… ती मानवतेची साखळी बनत आहे… त्यात तुम्ही सहभागी होऊ इच्छिता का हा प्रश्न आहे…  

खाली दिलेल्या लिंक्स बघा… एक मुलगी एका आजाराने त्रस्त आहे आणि तिला जगवण्यासाठी, तिच्या कुटुंबाला आर्थिक मदतीची गरज आहे… खालील लिंक्स वर सर्व माहिती मिळेल… सत्यता पडताळून पाहिल्या नंतर माणुसकीच्या नात्याने तुम्ही मदत करू शकता…

{Copied as I got}

BANK NAME :ICICI BANK 
SB A/c No. : 124301000950 
Branch : curry road branch ( Mumbai)
IFS CODE :  ICIC0001243
 
Kindly help us with your transaction id after supporting for that baby
 
After opening this link➡ donate us➡ drop box➡ vidisha kambale➡ amount➡ your details ➡ Donate now➡ payment options (debit, credit card, net banking etc)
 
Thank & Regards
Dipti
DOCUMENTS ATTACHED HERE…

आधुनिक अस्पृश्यता

आधुनिक अस्पृश्यता

आधुनिक अस्पृश्यता   ||  Un-touchability  ||   सामाजिक  ||  जातीव्यवस्था  ||  Something सामाजिक 

आपला समाज जरा वेगळ्या दृष्टीकोणातून…

दुपारचा एक वगैरे वाजला होता. माझी जेवणाची वेळ झाली होती. पायात चपला सरकावुन मी मेसच्या दिशेने निघालो.रूमच्या जवळच असलेल्या मेसमध्ये पोचलो. मेस तशी लहान जागेतच, घरगुती वगैरे. आमच्या मेसमध्ये बसण्यासाठी मुख्य दोन टेबल आहेत, तिसरा टेबल गर्दी असेल तरच ‘अरेंज’ केला जातो.

मी मेसवर पोचलो तेंव्हा दोन तरुण (कदाचित मित्र, कलीग वगैरे असावेत) एका टेबलवर जेवत बसले होते. दोघेही अगदी भारी कपडे इन करून वगैरे होते; कुठेतरी चांगल्या कंपनीत काम करत असणार… त्या दोघांना कशाला अडचण म्हणून मी दुसर्‍या, रिकाम्या असलेल्या टेबलवर जाऊन बसलो.

मेसवाल्या काकांनी मी काहीही न सांगता रोजप्रमाणे माझ्यासाठी थाळी लावायला सुरुवात केली होती. त्या मेसच्या खोलीत मस्त सुवास पसरला होता. त्या दोन तरुणांपैकी कोणीतरी किंवा कदाचित दोघांनीही (मी विचारलो नाही आणि जवळ जाऊन वासही घेऊन बघितला नाही!) भारीचा डेओड्रन्ट वगैरे मारला असावा. त्या दोघांना मी मेसवर प्रथमच पाहत होतो.

दोघांचं जेवण करत करत गप्पा मारणं चालू होतं. मला काही देणं-घेणं नव्हतं. काकांनी माझी थाळी आणली आणि समोर चालू असलेल्या टीव्हीत बघत-बघत माझं निवांतपणे जेवण सुरू झालं.

पाच मिनिटे झाली नसतील तोच एक तरुण मुलगी मेसवर आली. ही पुण्यातील घटना आहे. पलीकडच्या टेबलवर दोघे तरुण होते आणि इकडे मी… ती मुलगी काहीतरी विचार करून माझ्या टेबलवर, माझ्या विरुद्ध दिशेला येऊन बसली आणि तिनेही थाळी वगैरे मागवली. तिलाही त्या दोन तरुणांना ‘डिस्टर्ब’ करावं वाटलं नसावं. कारण माझ्यासमोर येऊन बसायला मी खूप देखणा-रुबाबदार वगैरे नव्हतो. समोरची खुर्ची रिकामी होती एवढाच काय तो योगायोग. आणखी एक सांगायचं म्हणजे, मी काही डेओड्रन्ट मारला नव्हता, उलट तो वास तिकडून, त्या दोन स्मार्ट तरूणांकडून येत होता. यावरून एक गोष्ट पक्की की, टीव्हीवर डेओड्रन्टच्या ज्या जाहिराती दाखवतात त्यात अजिबात तथ्य नाही, की असा वास मारल्यावर मुली तुमच्याकडे खेचल्या जातात. त्या निव्वळ मादकपणा निर्माण करतात. ह्या जाहिराती आधुनिक काळातील अंधश्रद्धा आहेत… अंनिस ने याची दखल घ्यावी. केवळ धर्मातील सुधारणा करण्यानेच समाज सुधारतो असं नाही. असो…

सगळं व्यवस्थित चालू होतं. आता मेसवर एक तरुण आला. त्याने एक क्षण विचार केला आणि तो त्या दोन तरुणांच्या टेबलवर रिकाम्या असलेल्या खुर्चीवर जाऊन बसला. त्याचा निर्णय साहजिक होता. इकडच्या टेबलवर ती मुलगी होती. तिच्या बाजूला किंवा एकदम समोर येऊन बसणं बरोबर वाटलं नसेल म्हणून तो तिकडच्या रिकाम्या खुर्चीवर जाऊन बसला. त्यानेही थाळी वगैरे मागवली.

दोन मिनिट जातात तोच मेसमध्ये एकच आवाज घुमला!! महाराष्ट्राच्या पुरोगामित्व का काय म्हणतात त्याला, आधुनिक समाजाच्या विचारधारेला, शाहू-फुले-आंबेडकर यांच्या तत्वांना तडा घालू पाहणारा तो आवाज होता,

“अये, उठ… केसं पडायलेत सगळे… दुसरीकडे जाऊन बस… चल…”

तिथे बसलेल्या त्या दोनपैकी एका तरुणाने त्या नुकत्याच आलेल्या तरुणाला हे बोल सुनावले होते…

गोष्ट अशी होती की, तो जो नुकताच आलेला तरुण होता, तो होता न्हावी, अर्थात कटिंग करणारा! मी रूमवरुण इकडे-तिकडे जाताना त्याला त्याच्या कटिंगच्या दुकानात पाहिलेलं होतं. त्या अपमानास्पद गर्जनेसह तो जागेवरून उठला होता. झालं असं होतं की त्याच्या शर्टवरचे वगैरे कटिंगचे केस (इतरांचे) तिथे टेबलवर पडले आहेत असं त्या ओरडणार्‍या तरुणाचं म्हणणं होतं. तो न्हावी तरुण बिचारा लागलीच टेबलजवळून लांब सरकला होता. आपल्या गलिच्छपणाचा लोकांना, त्यातल्या त्यात अशा सुशिक्षित, स्मार्ट लोकांना त्रास होत आहे हे जाणून तोच लांब सरकला होता. त्याचे डोळे लाल झाले होते, चेहरा एकदम पडला होता. तो तसाच उभा होता, मेसवाल्या काकांकडे बघत… त्या गर्जनेसह काकाही तो सगळा प्रकार पाहतच होते म्हणा… काका कोणालाच काही बोलू शकत नव्हते… दोघेही त्यांचे गिराईक अन त्यातल्या त्यात परमब्रम्ह अन्न ग्रहण करण्यासाठी आले होते…

आज नेमक्या तिसर्‍या टेबलवर त्यांचं काहीतरी सामान ठेवलं होतं… काका माझ्या जवळ आले अन हळूच म्हणाले, “हा बसला तर चालेल न?” एकदा नजर माझ्याकडे अन दुसर्‍यांदा समोरील मुलीकडे… दोघांनीही काही हरकत नसल्याचं सांगितलं… मीही आंघोळ न करताच आलो आहे हे काही मी त्यांना सांगितलं नाही… काकांनी त्या तरुणाला बोलावलं, माझ्याजवळची खुर्ची माझ्यापासून थोडी लांब नेऊन टेबलच्या दुसर्‍या टोकाला ठेवली अन तेथे त्याला बसायला सांगितलं… तो तरुण तसेच लालबुंद डोळे अन थरथरणारं शरीर घेऊन तेथे येऊन बसला…

त्याचवेळी टीव्हीवर बातमी चालू होती, तीही पुण्यातीलचं… मॅकडॉनल्ड का डोमिनोज मध्ये एका लहान, गरीब मुलाला येऊ दिलं नाही आणि त्या हाय-फाय शॉपमधून बाहेर हाकललं…

दोन्हीही घटनांत साम्य होतं…

Image result for प्रश्न

त्या न्हावी तरुणाच्या मनात काय वादळ निर्माण झालं असेल? स्वतःच्या गलिच्छपणावर त्याला राग येत असेल की स्वतःच्या व्यवसायाची, स्टेटस ची लाज वाटत असेल ? पण त्याने त्या दोन तरूणांकडून ते ऐकून का घेतलं असावं असा प्रश्न मला पडला. का त्यानेच मनाशी ठरवलं होतं की मी त्या दोन तरुणांपेक्षा कुठेतरी कमी, अस्वच्छ अन लो स्टेटस चा आहे ?त्याने हे सगळं सहन करण्याची गरजच नव्हती. अर्थात, प्रतिक्रिया द्यावी की देऊ नये तो स्वभावाचा गुणधर्म झाला म्हणा. पण मी जेवत असताना त्याच्या कपडे-शरीरावरील केस किंवा घाण माझ्या ताटासमोर पडत असेल तर मलाही ते किळसवाणा प्रकार अप्रियच वाटेल. कारण आरोग्य अन स्वच्छतेच्या निकषावर तो चुकीचाच असणार आहे. फक्त मी तशी अपमानास्पद प्रतिक्रिया दिली नसती. किंबहुना, माझ्याकडे असलेला पैसा, पद, प्रतिष्ठा इत्यादिमुळे मला माज असता तर मी तसं केलं नसतं तरच मी माणूस असं म्हणता येईल…

जेवता जेवता विचारचक्र सुरू झालं… अगदी कुठलेही संदर्भ आठवू लागले…

पूर्वीच्या काळी अशा घटनांना जातीयतेचे संदर्भ होते… आता ते वर्गाचे, अर्थात गरीब-श्रीमंत, शहरी-ग्रामीण, स्वच्छ-अस्वच्छ वगैरे वगैरे असे झाले आहेत… मेसमध्ये घडलेल्या प्रकारात कोणाचीच जात कोणाला माहीत नव्हती… मग्रुरीने बोलणार्‍या त्या तरुणाची जात माहिती नव्हती, न्हावी तरुण कोणत्या जातीचा आहे हेही माहीत नव्हतं आणि त्याने काही फरकही पडत नव्हता. ते दोघे एकाच जातीचे असते तरी हा प्रकार घडलाच असता… ही अस्पृश्यता जातीतून नव्हे तर पद-पैसा-प्रतिष्ठा-वर्ग अन राहणीमानातील भिन्नता यातून जन्मली असावी. इथे अस्पृश्यता पाळणारा ब्राम्हण आणि अस्पृश्य हा दलित वगैरे होता असं समजण्याचं कारण नाही…

विचार करायचं म्हंटलं तर मीही स्वतःहून कधी अशा अस्वच्छ व्यक्तीच्या बाजूला बसेन अशी शक्यताच नव्हती. टपरीवर चहा पिताना बाजूला कुठला सफाई कामगार, मजूर येऊन बसला तरी आपल्याला कसतरी होतं. आपण त्याला उठायला लावत नाही हा संस्कृती, सभ्यता म्हंटली पाहिजे. आणि तीच महत्वाची.

हे तर केवळ एक उदाहरण आहे… आपण किती स्वच्छ आहोत, किती सुवासित आहोत, किती सुंदर वगैरे-वगैरे आहोत आणि आपल्यासमोर हा शरीराने गलिच्छ, अस्वच्छ, दुर्गंधीत येऊन बसतो… याने आपल्याला किळस येत आहे, त्यात मी वर्चस्ववादी असल्याने त्याला येथून हाकलणे हा आपला अधिकार आहे असं त्या तरुणाला वाटत असावं… तो स्वतः असं कोणाच्या जवळ जाऊन, त्याला तेथून उठवून स्वतः तेथे बसेल असंही घडलं नसतं….

पूर्वीच्या काळीही कदाचित असच घडत असावं का? एक वर्ग सकाळी-सकाळी लवकर उठून मस्त आंघोळ करून, देवाची-ज्ञानाची उपासना करत असेल,त्यातल्या त्यात त्याला समाजात किम्मत असेल, आर्थिकदृष्ट्या तो मजबूत असेल आणि त्याच्यासमोर जर कोण शारीरिक कष्ट करणारा, ज्याच्या अंगाला शारीरिक कष्टाने उगम पावलेला घाम, त्याचा येणारा दुर्गंध जर कोणी आला तर पहिला वर्ग दुसर्‍या वर्गाशी असाच वागत असेल… त्या दोन भिन्न राहणी, दिनचर्या आणि संस्कार असलेल्या वर्गात भेद निर्माण झाले असावेत आणि नंतर मग त्याला जातीचे पदर असतील…?जातीय परंपरा अन मग अनुचित रूढी येथूनच उगम पावल्या असाव्यात का?

असो!! पूर्वीच्या काळी मी नव्हतो.

माझ्या डोळ्यासमोर घडलेली घटना फारच वाईट होती. त्या तरुणाच्या मनाला खोलवर घाव देणारी घटना होती. त्याच्या मनात काय वादळ उठलं असेल हे त्यालाच माहीत. कदाचित त्याने स्वतःला अपराधीही ठरवलं असेल. ते दोन तरुण जे सुशिक्षित, स्मार्ट वगैरे होते ते त्यांच्या जागेवर ठीक अशासाठी होते की, अशी अस्वच्छता (limit of hygienicness) समाजातील उच्चाभ्रू लोकांना आवडत नाही. ते कुठल्याही जातीचे असोत, ते स्वतःला इतर सर्वांपेक्षा भारी समजतात. पंचतारांकित हॉटेलमध्ये जेवणारे,AC ऑफिसमध्ये बसणारे, भारी गाड्यांत फिरणारे, महागडे सूट-बूट घालणारे स्वतःला फुटपाथवर चालणार्‍या-राहणार्‍या लोकांच्या बरोबरीने राहू शकतील का किंवा त्यांच्या गळ्यात गळे घालून वावरू शकतील का ? हा मोठा प्रश्न आहे.

हे सगळं बरोबर का चूक हे मी सांगत नाही, ती माझी पात्रताही नाही. प्रश्न असा आहे की शाहू-फुले-आंबेडकर होऊन गेले, त्यांनी समाजाला योग्य दिशा दिली तरी ही साली अस्पृश्यता तशीच का? ती आजही तशीच आहे, फक्त वेगळ्या स्वरुपात आहे. जाती मागे पडल्या असून ‘वर्ग’ झाले आहेत.

खेड्यातुन येणार्‍या आपल्या साध्या, ग्रामीण भागातील लोकांना पुण्या-मुंबईसारख्या शहरात आल्यावर तेथील लोक कोणत्या नजरेने बघतात???गावाकडचे लोकं ग्रामीण पेहराव करून शहरात आली तर त्यांच्या राहणीकडे बघून कमीपणाची वागणूक दिली जाते. कुठल्या मोठ्या हॉटेलमध्ये लुगडं घातलेली आजी अन धोतर घातलेले आजोबा गेले तर आधी पैशाचा फलक दाखवला जातो. असो, भयंकर आहे हे सगळं…

माझं मेसवर जाणं चालूच आहे. कधी आंघोळ करून तर कधी आंघोळ न करता (फक्त इतरांना काही सांगत नाही मी). ती दोन तरुण मुले मेसवर परत कधी दिसली नाहीत. तो तरुण न्हावी येतो, पण थाळी पार्सल बांधून नेतो…!

===समाप्त???

          सर्व हक्क सुरक्षित @ latenightedition.in  || लेखन – अभिषेक बुचके

Something सामाजिक या e-book मधून…

मजूर

error: Content is protected !!