एक हजाराची नोट

एक हजाराची नोट

#मराठीचित्रपट  }{ Ek Hazaraachi Note  }{  भावस्पर्शी  }{   अप्रतिम कलाकृती  }{

पंतप्रधान मोदींनी नुकतीच नोटबंदीची घोषणा केली. त्या निर्णयाचे पडसाद अजूनही उमटत आहेत. त्याचे जे चांगले-वाईट परिणाम व्हायचे आहेत ते येणारा काळ ठरवेल. आजच एक मराठी चित्रपट बघितला. त्याचं नाव होतं ‘एक हजाराची नोट’. एरवी हा चित्रपट बघितला असता तर त्यात विशेष काही नव्हतं, पण नोटबंदीच्या पार्श्वभूमीवर हा चित्रपट विचार करायला भाग पाडतो अन एका वेगळ्याच अवकाशात नेऊन ठेवतो.

गोष्ट आहे एका म्हातारीची. विदर्भात राहणारी एकटी म्हातारी.  तिचं नाव बुढी! एक गरीब म्हातारी, जिच्या तरण्या शेतकरी पोराणं आत्महत्या केलेली असते. मग उरलेलं आयुष्य ती एकट्याने पुढे ढकलत असते. निराधारपणे पण समाधानाने ती जीवन जगत असते. तिच्या शेजारी राहणारा सुदामा हा तिला पोरसारखाच असतो. त्या कुटुंबाच्या साथीने ती जगत असते. कधीतरी अगदी दोन रुपये घालून चहा पिणे यातच तिला आनंद असतो. जीवन असच चालू असतं, पण आयुष्य एक महत्वाचं वळण घेतं. निवडणुकीच्या निमित्ताने गावात एक पुढारी येतो अन सर्वांना पैसे वाटत असतो. सुदामा त्या बुढीची करूनकहाणी नेत्यापर्यंत पोचवतो आणि तो नेता निवडणुकीचा काळ म्हणून सहानुभूती दाखवत तिला एक हजाराच्या पाच नोटा वाटतो. मग त्या म्हातारीच्या आयुष्याला एक कलाटणी मिळते. सगळ्या गावात बोभाटा होतो. नेहमी दोन रूपयांचा गूळ, दूध देणारे तिला पैसे मिळाले म्हणून वेगळी वागणूक देतात. त्या बुढीलाही पैसे खर्च करून टाकायचे असतात. त्यासाठी ती सुदामाला घेऊन तालुक्याला जाते. तेथूनच सुरू होतो दुर्दैवाचा खेळ!

चित्रपटाची मांडणी अतिशय सरळ आणि साधेपणाने आहे. लेखक-दिग्दर्शकाला कथा थेटपणे सांगायची असल्याने विनाकारण कसलेही अडथळे येत नाहीत. कथेबाबतीत स्पष्टपणा असल्याने चित्रपट कुठेच कंटाळवाणा होत नाही. टप्प्याटप्प्याने घडत जाणार्‍या घटना ह्याच चित्रपटाला एका आशयासहित पुढे घेऊन जात असतात. बुढीचं पात्र साकारणार्‍या उषा नाईक यांनी उत्तम अभिनय केला आहे. गरीब, बिचारी, निराधार आजीची भूमिका त्यांनी खणखणीतपणे बजावली आहे. एक-एका सीनमध्ये चेहर्‍यावरचे भाव तर थेट काळजाला भिडणारे आहेत. त्यात संदीप पाठक नावाच्या अवलियाने सुदामाची भूमिकाही सुरेख उमटवली आहे. नेहमी वेगवेगळ्या भूमिकेतून सर्वांना हसवणारा संदीप सुदामा म्हणून चांगुलपणा घेतो अन कुठेतरी मनाला चटकाही लावून जातो. बाकी उत्तमराव जाधवच्या भूमिकेतील गणेश यादव अन पोलीसाच्या भूमिकेतील श्रीकांत यादव यांनीही खलनायकी ठसा चांगलाच उमटवला आहे.

Related image

शहरातील माणूस रोज हजारांची उधळण करत असतो. केवळ सिगार, सुपारीवर दिवसाला शेकड्यावर खर्च करणारे असतात. पण एकेकाची परिस्थिती अशी असते की चहा पिण्यासाठीही पैसे जमा करावे लागतात. रोजच्या जगण्यासाठी संघर्ष अटळ असतो. त्यात चार सहानुभूती अन आपुलकीचे शब्दच मोठा आनंद देऊन जातात. ही बुढीही तशीच परिस्थितीने गांजलेली आहे. पण जेंव्हा ती गूळ मंदीरासमोरील मुंग्यांना ठेवते तेंव्हा मनात कालवाकालव होते. ज्या लोकांना कशाशी काहीच देणं-घेणं नसतं त्या लोकांसमोर नेते भाषणं ठोकून जातात. केवळ जेवायला मिळेल म्हणून जमा होणार्‍या गर्दीसमोर देशाचे प्रश्न मांडतो तेंव्हा आपलीच लाज वाटते. केवळ जेवणाकडे डोळे लावून बसणारी जनता हेच देशाचं खरं वास्तव आहे. त्यांना आपण काय समजावून देऊ शकतो. अशा म्हातारीच्या हातात जेंव्हा हजाराची नोट येते तेंव्हा तिचं विश्व एकाच वेळेस, पण विविध संदर्भात आकुंचन आणि प्रसरण पावतं. तिच्याकडे हजाराची नोट आल्याचं समजल्यावर नेहमी दोन रूपयांचा गूळ देणारा दुकानदार तिला नकार देतो. तिच्या आयुष्याचे संदर्भ बदललेले असतात. रात्री झोपताना आठवणीने दरवाजा लावला आहे का तपासताना आपल्याला तिच्या मनातील कल्लोळ जाणवतो. गरीबाला त्या हजार रूपायाचंही किती अप्रूप असतं. तालुक्याला गेल्यावर तिला त्या हजाराच्या नोटेचं चिल्लर मिळत नाही. मुळात तिच्यासारख्या दरिद्री, खेडूत म्हातारीकडे हजार रुपयांची नोट असूच कशी शकते हाच मुख्य प्रश्न असतो इतरांना.

थोडं विषयांतर म्हंटलं तर, आज सरकार दोन हजारांच्या नोटा वाटत आहे, पण गरीब माणसाला त्याचा जराही उपयोग नाही. कशातरी फाटक्या नोटा अन चिल्लर गोळा करून त्यावर जीवनाचा गाडा पुढे ढकलणारे आपल्या देशात अजूनही अस्तीत्वात आहेत याचं भानच राजकीय मंडळींना राहिलेलं नाही. हजारभर रुपयांत आयुष्यभराची स्वप्नं पूर्ण करायची हौस त्यांच्यात असते. हातात कधीतरी आलेल्या पैशात आभाळभरून सुख मिळवायची त्यांची तयारी असते. पण प्रस्थापित व्यवस्थेत त्यांचं हे सुखही हिरावून घेण्याचा क्रूरपणा असतो. त्यांच्यासारख्या गरिबाचा वापर करून पोलिसांसारखी भ्रष्ट अन सडकी प्रशासकीय यंत्रणा केवळ गरिबाचं सुखच हिरावून घेत नाही तर त्यांच्या जीवनाची आसही शोषून घेत असते. पदाला असलेल्या अधिकाराचा माज दाखवत, गैरवापर करत गरीबांना लुटायचा खुला तमाशा चित्रपटातून उलगडण्यात आला आहे. त्या बुढी अन सुदामाची निष्कारण झालेली होरपळ खरच बघवत नाही. श्रीमंतांच्या दृष्टीने किरकोळ असलेल्या पैशात ते स्वर्ग मिळवत असतात अन त्याच जगाचा चकनाचूर होतो अन त्यांच्या गरीबीचे धिंडवडे निघतात. आपण कुठल्या देशात राहतो असा प्रश्न क्षणभर डोळ्यासमोर उभा राहतो. हराम मार्गाने आलेला पैसा पचत नाही हेच शेवटी त्यांच्या मनावर कोरलं जातं. लक्ष्मी आपल्या गरिबाच्या घरी राहत नसते असं त्यांना वाटत राहतं.

एक हजाराची नोट हा चित्रपट बरच काही देऊन जातो. चार-सहा रुपयांवर आयुष्य जगणारी जमात ह्या देशात राहते हे बघून मन स्तब्ध होतं. नोटबंदी वगैरे निर्णय घेताना ह्या लोकांना कोणीही लक्षात घेत नसावं. बुढीच्या आयुष्यावर सतत दया येत असते. पण त्यातही इतरांना काहीतरी देण्याचं अन सुख वाटण्याचं काम समाधानानं करताना कोणालाही आपल्या मोठेपणाची लाज वाटेल. शेवटाला पोलिसाने दिलेले त्याचे पन्नास रुपयेही ती म्हातारी तसेच ठेऊन गरिबीतही असलेला स्वाभिमान दाखवून पोलिसाला त्याची जागा दाखवते. गावाकडून येताना आनंदानं नदीत टाकलेलं नाणं आणि परतत असताना पीडेने टाकलेली हजाराची नोट यातच सर्व मानवी भावनांचा स्फोट उलगडला जातो. उषा नाईक यांच्या रूपाने ती बुढी मनाला घरघर लाऊन जाते तर संदीप पाठक सुदामाच्या रूपाने इतरांसाठी काहीतरी करण्याची प्रेरणा देऊन जातो.

श्रीहरी साठे हा संवेदनशील मनाचा माणूस असल्याशिवाय अशी कलाकृती करू शकत नव्हता. त्याच्या ह्या प्रयत्नाला सलाम! सुरुवातीपासून प्रेक्षकांच्या नजरा बद्ध करून ठेवणारा कॅमेरा चांगलाच बोलका आहे. संगीतही ठीकठाक म्हणावं लागेल. पण भावुक कथेपुढे हे दुय्यम म्हणावं लागेल. कथा संपताना हुरहूर लागून राहते. शेवट काहीतरी गोड होईल ह्याच आशेने प्रेक्षक सर्व अनाचार बघत असतो. पण त्यात त्याची पुरती निराशा होते. चित्रपट करूनामय दुखाने संपतो. शेवटी गरीब-पीडित तसाच किंबहुना त्याहून पीडलेला असतो. हे मनाला अस्वस्थ करणारं असतं.  लेखक-दिग्दर्शक जे सांगायचं आहे ते मोजक्या पण प्रभावी पद्धतीने मांडतो. काही वर्‍हाडी संवाद सोडले तर चित्रपटात काहीच कृत्रिम जाणवत नाही.

नदीच्या संथ पाण्याप्रमाणे चित्रपट पुढे जात असतो. अचानक कुठेतरी डबकं, कुठेतरी झरा, कुठेतरी धबदबा बनून तो शेवटाला पोचतो. शेवटाला एक म्हातारा बुढीला त्याच्या मेलेल्या पोराचा नीट करायला टाकलेला फोटो परत करतो तेथे संवेदनशीलतेचा अविष्कार जाणवतो. बटाव्यातून काढलेल्या पाचच्या फाटक्या नोटा अन चिल्लर यांचं मूल्य त्या फुकटात संकट घेऊन आलेल्या हजाराच्या नोटेपूढे प्रचंड महान असतं…

एक हजाराची नोट… एक संवेदनशील कलाकृती

हूल – भालचंद्र नेमाडे

© 2016 – 2017, ||-अभिषेकी-||. All rights reserved.

Leave a Reply

1 Comment on "एक हजाराची नोट"

Notify of
avatar
Sort by:   newest | oldest | most voted
trackback

[…] एक हजाराची नोट […]

wpDiscuz
error: Content is protected !!