आपल्याला जर आपल्या रचना, संकल्पना, मत येथे मांडायचं असेल किंवा कुठलीही जाहिरात ह्या संकेतस्थळावर करायची असेल तर latenightedition.in@gmail.com यावर संपर्क करावा!

जाग आली तेंव्हा

जाग आली तेंव्हा

जाग आली तेंव्हा  || मराठी कथा  || स्वलेखन   ||  Marathi Stories  ||  सामाजिक कथा वगैरे  ||  दृष्टीकोण 

 

 हर बार, देरसे आनेवाले दुरुस्त नही होते…

 

विलासराव बारणे यांचं गावात बस स्टँडच्या समोर मोठं मेडिकलचं दुकान होतं. गेली सव्वीस वर्षे ते हे दुकान चालवत होते. बस स्टँड समोर स्वतःचं घर अन तेथेच दुकानाची जागा असल्याने आजवर त्यांच्या धंद्याला कधी मंदी आली नाही. रोगराई, आजारपणाला कधी मंदी नसतेच! त्यामुळे वाढणार्‍या रुग्णांसह त्यांचं दुकान जोरात चालत गेलं.

काळ उलटत गेलं तरी त्यांचा व्यवसाय कधी कमी झाला नाही. तसं पाहायला गेलं तर संधी असूनही तो व्यवसाय कधी वाढलाही नाही.

विलासराव अगदी निवांत माणूस! आराम, चिंतामुक्त, भयमुक्त, सरळ साधं आयुष्य जगणारा माणूस. पैशाच्या मागे कधी लागला नाही असा मनुष्य म्हणजे विलासराव बारणे. मध्यमवर्गीय कुटुंबात जन्म झाल्याने कधी पैशाची फार चणचण जाणवली नाही. शहरात मोक्याची जागा असूनही त्याचा वापर अमाप पैसे कमावण्यासाठी विलासरावांनी कधीच केला नाही. त्यांचे मित्र, सगे-सोयरे, हितचिंतक वगैरे त्यांना अनेकदा सांगायचे की जागेचा काहीतरी व्यावसायिक वापर करा म्हणजे रग्गड कमवाल. पण गेली अनेक वर्षे विलसरावांचं एकच उत्तर असायचं, काय छातीवर घेऊन जायचाय का पैसा? सामान्य माणसाला लागतो त्यापेक्षा कणभर जास्तीच दिलं आहे परमेश्वराने; अजून कमवून पुढच्या पिढ्यांना निष्क्रिय करून ठेवायची माझी इच्छा नाही. अशा विचारांमुळे विलासरावांनी आपल्या सहा हजार स्क्वेर फुट मोक्याच्या जागेत स्वतःच्या राहण्याची, स्वतःच्या दुकानाची अन सोबतीला म्हणून एक अशा भाडेकरू कुटुंबाची सोय केलेली होती. स्वतःला मोठा वाटेल इतका बंगला, गरजेपुरता जागा व्यवसायला अन लागूनच चार खोल्यांची जागा भाड्याने दिलेली होती. बाकी मागच्या जागेत मस्तपैकी बाग फुलवली होती.

विलासराव अगदीच अव्यवहारीक होते अशातला भाग नव्हता. व्यवसाय ते काटेकोरपणे करायचे. गावाकडची वीस एकर शेतीही चांगली सांभाळायचे. पण एकातून दूसरा, दुसर्‍यातून तिसरा असं करत पैशासाठी व्यवसाय अन पर्यायाने डोक्याचा ताप त्यांनी कधीच वाढवून ठेवला नाही. खोटी प्रतिष्ठा मिळवण्यासाठी बक्कळ पैसा लागतो अन तो कुठल्याही मार्गाने आपली श्रीमंती दाखवण्याची झिंग त्यांना कधीच नव्हती. कामापुरता काम अन बाकीचा वेळ कुटुंब असा त्यांचा गेल्या अनेक वर्षांचा क्रम होता.

त्यांचे आई-वडील गावाकडे राहायचे, कसली भाऊ-बंदकी नाही, एक मुलगा शिकून नौकरीला परगावी, लग्न झालेली मुलगी परगावी असं होतं त्यांचं आजचं आयुष्य. चिंतामुक्त आयुष्य जगल्यानेच त्यांना आजवर कधीही स्वतःच्या मेडिकल मधून वरवा लावल्याप्रमाणे औषध-गोळ्या लावाव्या लागल्या नव्हत्या. एकंदरीत काय तर स्वतःच्या दृष्टीने तर विलासराव बारणे हा सुखी मनुष्य होता.

आज पंचावन्न वर्षांचे विलासराव दुकानात मालकाच्या खुर्चीवर आरामात बसले होते. दोन-तीन नोकर-चाकर रोजची कामे करत होती. इतक्यात दुकानातील जुना नोकर (खरं तर त्यांना नोकर म्हणावं अशी परिस्थिती नव्हती) भानुतात्या आले. येताच त्यांनी मालकाच्या अर्थात विलासरावांच्या पायावर डोकं ठेवलं. तसं तर भानुतात्या विलासरावांपेक्षा दहा-एक वर्ष मोठे. दुकानात सर्वाधिक टिकलेले व्यक्ति. विलासराव जागेवरून उठले अन त्यांना धरू लागले. भानूतात्या भरलेल्या डोळ्यांनी विलासरावांकडे बघत होते अन उभे राहताच त्यांनी विलासरावांना मिठी मारली.

विलासरावांना कळलं की काहीतरी चांगलं किंवा वाईट घडलं असावं. कारण मागे भानूतात्या त्यांचा मुलगा मोठ्या कंपनीत कामाला लागल्यावर अन त्यांची आई गेल्यावर असच काहीतरी करत होते. सगळे ड्रामा सीन झाल्यानंतर भानूतात्यांनी विलासरावांना सगळी हकीकत सांगितली.

भानूतात्यांची त्यांच्या गावाकडे पाच एकर पडीक नापिकी जमीन होती. ती जमीन तशी होती म्हणूनच त्यांना दुसर्‍यांच्या हाताखाली काम करायची वेळ आली होती. पण आज त्या पडीक जमीनिने त्यांना लखपती बनवलं होतं! सरकारने कसल्यातरी कामासाठी त्यांची जमीन विकत घेण्याचं ठरवलं होतं. जमिनीची किम्मत येणार होती, फक्त पन्नास लाख! भानूतात्या स्वर्गसुखाला पोचले होते.

भानूतात्या तसे सद्गृहस्त. इमाने-इतबारे नोकरी करून गेली वीस-बावीस त्यांनी स्वतःचं कुटुंब चालवलं होतं. भानूतात्या विश्वासाचे अन सभ्य असल्याने विलासरावांनीही त्यांच्यासाठी कधी हात आखडता घेतला नाही. भानूतात्यांच्या मुलाच्या शिक्षणात जेंव्हा केंव्हा अडचणी आल्या तेंव्हा तेंव्हा विलासरावांनी त्यांना सढळ हाताने मदत केली होती. आपल्याला परमेश्वराने गरजेपेक्षा जास्त पैसा दिला अन भानूतात्यांना गरजेपुरताही नाही असं विलासरावांना वाटे, म्हणून त्यांनी जमेल तितकी मदत भानूतात्यांना केली. भानूतात्याही कधी त्यांचे उपकार विसरत नव्हते. विलासरावांच्या दुकानाचंच नव्हे तर त्यांच्या घरचीही कामे करायला ते कधी कमी मानत नव्हते. मुलाला चांगली नोकरी लागली अन घरात लक्ष्मी स्थिरावू लागली तरी त्यांनी विलासरावांची नोकरी कधी सोडली नाही.

पण आज मात्र भानूतात्या मुक्त असल्याप्रमाणे बोलले की, मालक मी आता मुक्त होऊ म्हणतोय! भानूतात्या म्हणत होते की, ह्या वयात नोकरी नाही होणार. आयुष्य गेलं यात, आता म्हातारपण कुटुंबासोबत आरामात घालावं म्हणतोय. पोरगा जिथे नोकरी करतोय तिथे जाऊन राहणार आहोत. तुम्ही परवानगी दिल्याशिवाय मी नाही जाऊ शकणार. तुम्ही अन्नाला लावलं आमच्या कुटुंबाला, आधार दिला, पोराला शिकवलं. तुमच्या इच्छेशिवाय मी काहीही करू शकत नाही.

विलसरावांना कसंतरी होत होतं. इतक्या वर्षांचे सहवास तुटणार याचं दुखं असावं कदाचित. पण त्यांनी मोठ्या मनाने भानूतात्यांना मुक्त केलं. सहा महीने लागणार होते सरकारी पैसे यायला, वर्ष गेला अन भानूतात्या मुक्त झाले.

विलासराव थोडे अस्वस्थ होते. अंतर्मुख झाले होते. भानूतात्यांसाठी त्यांना आनंद होता जरून पण त्यात त्यांना स्वतःचं काहीतरी चुकल्यासारखं वाटत होतं. त्यांना समजत नव्हतं काय होत आहे, पण कुठेतरी गल्लत होते आहे, काहीतरी विसरलं आहे हरवलं आहे असंच त्यांना वाटत होतं. कदाचित भानूतात्यांचा इतक्या वर्षांचा सहवास तुटल्यामुळे काहीतरी असेल असं त्यांना वाटत होतं. पण ह्या अस्वस्थतेचं मूळ हे भानूतात्यांच्या जमिनीतून आलेल्या पैशाच्या अन त्यानंतर त्यांच्या मुक्त होण्याशी आहे याची मनोमन खात्री त्यांना होती.

विलासराव दरवर्षी दसर्‍याला शहरातल्या देवीची मोठी पुजा करत अन अनेक भिकार्‍यांना दान-धर्म करत. दरवर्षी हे सगळं नियोजन भानूतात्या करत असत पण आज ते येथे नव्हते. फोनवरून संपर्कात असले तरी हजार किलोमीटर लांबच! यंदा दसर्‍याला विलासरावांनी नेहमीपेक्षा कमी दान-धर्म केला अन नेहमीप्रमाणे ते उत्साहीही नव्हते.

काही दिवसानंतरची गोष्ट आहे. विलासरावांनी राहायला सोबत होईल म्हणून स्वतःच्या जागेवर चार खोल्यांचं एक घर भाड्याने दिलेलं होतं. सध्या त्या जागेत एक जोडपं राहत होतं. तेथे राहणारा माणूस एका खासगी संस्थेत शिक्षक होता अन बाकीच्या वेळेत शिकवण्या घ्यायचा. त्याची बायकोही घरी बसल्या-बसल्या कम्प्युटरवर कसलीतरी नोकरी करून चार पैसे कामवायची. गेली चार वर्षे हे जोडपं ह्या घरात राहत होतं.

विलासराव दुकानातून घरी आले तेंव्हा हे दोघे यांच्याच घरात बसलेले होते. विलासराव येताच त्या दोघांनी त्यांचे पाय धरले अन विलासरावांच्या हातात एक निमंत्रण पत्रिका ठेवली. ती भूमिपूजन समारंभाची पत्रिका होती. ह्या जोडप्याने गावाला लागून एक मोठी जागा घेतली होती जिथे ते लहान मुलांची शाळा अन शिकवणी वर्ग सुरू करणार होते. त्या बांधकामाच्या भूमिपूजनाचा सोहळा होता त्याचं ते निमंत्रण होतं. दोघांनी निमंत्रण दिलं अन निघून गेले. विलासरावांनी दोघांचाही अभिनंदन केलं. बांधकाम पूर्ण झाल्यावर हे कुटुंब तिथेच जाऊन राहणार होतं.

विलासराव त्या भूमिपूजन सोहळ्याला गेले. तेथे त्यांचा मोठा आदरही राखण्यात आला. त्या निमित्ताने विलासरावांची त्या शिक्षकाच्या वडलांशी ओळख झाली अन गप्पाही झाल्या. विलासरावांना समजलं की हा शिक्षक बनला केवळ स्वतःच्या हट्टामुळे. घरचा तो खूप चांगला होता. त्याच्या बापाने सांगितलं की गावाकडे त्याची तीस एकर शेती आहे मोठा वाडा आहे. हा शिकला अन शहरातच काहीतरी करायचं म्हणून येथे आला. मिळेल ती नोकरी केली अन आज संधी मिळताच मोठी झेप घेतली. सगळंकाही असतानाही त्याने आहे त्यापेक्षा मोठं करायची जिद्द बाळगली होती.

कार्यक्रमावरून घरी आल्यावर विलासराव प्रचंड अस्वस्थ होते. त्यांच्या डोळ्यासमोर सारखे भानूतात्या अन हा शिक्षक उभा राहत होता. त्यांच्या आकृत्या लहानपासून मोठ्या होत जात होत्या अन विलासराव मात्र आहेत तेवढेच राहून, आहेत तेथूनच त्यांच्याकडे फक्त बघत उभे होते. ह्या दोघांनीही काहीतरी कष्ट करून स्वतःची ध्येय मिळवली होती. भानूतात्यातर अगदी शून्य होते. दोन वेळेसच्या जेवणाची अडचण होती त्यांची. अतिशय गरीबी. आज कोठे आहेत? मीच तर त्यांना अनेकदा मदत केली होती, मला सगळं आठवतय! त्याच्या मुलाला मदत केली नसती तर तो शिकून मोठाही झाला नसता. अनेकदा माझ्यामुळेच त्यांचं कुटुंब तरलं आहे. पण त्यांनी त्याचा नकार तरी कधी केला मग. जाताना माझ्याकडून मुक्ती मागून गेले भानूतात्या. मान होता माझा. पण नुसता मान काय उपयोगाचा. आज ते माझ्याहीपेक्षा मोठे झालेत. लोक काय बोलत असतील; दुकानात काम करणारा दुकान मालकापेक्षा श्रीमंत झाला अन मालक अजून तेथेच आहे. वीस वर्ष साधी कारकुणी करत आलेले भानूतात्या आज माझ्याहिपेक्षा श्रीमंत होऊन बसले होते. मी इतक्या वर्षांत जे कमावलं नाही ते त्यांनी सरतेशेवटी का होईना कमावलं. अर्थात, यासाठी त्यांनी एक तपस्या केली, सय्यम ठेवला अन मेहनत घेत राहिले. पण त्यांच्याकडे कुठेतरी पोहोचायच स्वप्न मात्र नेहमीच होतं ज्यामुळे आज ते तिथे पोचले होते.

शिक्षकाच्या बाबतीत मात्र आपला गैरसमज झाला. मला वाटलं की खासगी संस्थेत काम करणारा म्हणजे साधारण असेल. पण हा पठ्ठ्या तर जन्मजात श्रीमंत निघाला. भाडं द्यायला उशीर होईल म्हणून सांगायला यायचा हा अन मीही मोठ्या मनाने माफ करायचो. जणू लगान माफ करावा. पण हा तर वतनदार निघाला. याला असं राहायची गरज काय होती? स्वप्न होतं याचं काहीतरी करायचं अन त्याने ते केलं. चला, आपला थोडा हातभारतरी लागला. तेवढच पुण्य! पण पुण्य मिळवून काय होणार? ज्याला काहीच मिळत नाही तो पुण्य मिळेल याच आशेवर काम करत असतो. तो शिक्षक चुन्ना लाऊन गेला. स्वतःचं स्वप्न साकार करत असताना त्याने कसलीच मागे-पुढे पाहिलं नाही. त्यानेही कष्ट केले अन चार वर्षाच्या खटाटोपनंतर तो यशस्वी झाला. आता त्याला मागे वळून बघायची गरज नाही. शहरातील एक नंबर शाळा आहे त्याची. त्याचं घर तर आपल्या घरापेक्षाही मोठं दिसत होतं. इथे चार रूम मध्ये पडायचा. लोक काय बोलत असतील? भाडेकरूने मालकापेक्षाही मोठं घर घेतलं अन मालक अजूनही तिथेच आहे.

छे! छे! छे! आपण इतके वर्ष झोपलेले होतो. आता यांच्याकडे बघून जाग आली. काहीतरी केलं पाहिजे. इतकी वर्षे पैसा काय करायचा म्हणून कधी व्यवसायवृद्धी केली नाही न कधी असलेल्या पैशाला वाढवण्याचा प्रयत्न केला. त्यामुळेच आज मी आहे तिथेच आहे अन माझ्याकडे कामाला असणारे, माझ्या येथे भाड्याने राहणारे, ज्यांच्यावर मी अनेकदा कृपा केली म्हणून ते तरुन गेले ते माझ्याही पुढे निघून गेले. मला कोणी समाजसेवा करायला सांगितली नव्हती, पण मूळ स्वभाव म्हणून ह्या गोष्टी केल्या. ते त्यांच्या स्वप्नांकडे वाटचाल करत राहिले, मी तर त्यांच्या वाटेतील एक सावलीचं झाड बनून राहिलो. पैशांच्या बाबतीत काहीतरी गफलत झाली आपली. अनेकांनी अनेकदा सांगितलं होतं की मोक्याच्या जागेचा काहीतरी वापर करा, असलेल्या पैशांची योग्य गुंतवणूक करून अजून सधन व्हा. पण मी संपत्ती अन मोठ्या-खोट्या प्रतिष्ठेला कमी मनात आलो. पण मला त्याचाही फायदा झाला म्हणा. आज सुखी-समाधानी, निरोगी आयुष्य जगत आहे. त्याचा काय उपयोग? लोक माझ्याही पुढे निघून गेले. ते अधिक समृद्ध झाले अन मी मात्र तिथेच राहिलो. बास झालं! आता जागं होण्याची वेळ आली आहे. स्वतःपुरता पैसा असला तरी आता लोकांना दाखवण्यासाठी, कर्तुत्व उजळ करण्यासाठी तरी अमाप पैसा गोळा केला पाहिजे. उशिरा का होईना जाग आली हे महत्वाचं!

विलासराव स्वतःशी प्रश्न-उत्तरं करत होते. एका बौद्धिक संक्रमणातून जात होते.

विलासराव आता जराही उसंत घेणार नव्हते. त्यांना आता विश्रांती नव्हती. ते दुसर्‍या दिवशीपासूनच कामाला लागले होते. जेथून जेथून शक्य आहे तेथून तेथून पैसा मिळवायचा अन तो वाढवत न्यायचा अशा हट्टाला ते लागले होते.

त्यांच्या बायकोला हे काय होत आहे हे पुर्णपणे समजत नव्हतं, पण काहीतरी गंभीर आहे हे त्या जाणून होत्या. इतक्या वर्षांत त्यांनी विलासरावांत असा बदल अन असं वागणं कधीच बघितलं नव्हतं. विलासराव ह्या बाबतीत कोणाशीच काहीच बोलत नसत. फक्त पैसा कमवायचा एवढाच विषय त्यांच्या डोक्यात होता. त्यांनी आता रोजचा आराम, रोजचं वेळापत्रक बदललं होतं.

सर्वात आधी त्यांनी त्यांच्या हातात असलेल्या मोक्याच्या जागेचा बळी द्यायचं ठरवलं. जी जागा त्यांनी शिक्षकाला भाड्याने दिलेली होती त्याचा त्यांनी कायापालट केला. तिथे अजून दोन खोल्या टाकल्या अन ती जागा ‘बाजारभाव’ याप्रमाणे भाड्याला देण्याचं ठरवलं. त्या जागेचं जितकं भाडं इतके वर्ष त्यांना यायचं आता त्याच जागेतून त्याच्या दुप्पट भाडं त्यांना येऊ लागलं. त्यांचं दुसरं पाऊल होतं ते घराच्या मागे असलेल्या जागेवर. तिथे इतके वर्ष हाताने लावलेली-फुलवलेली बाग होती. त्या बागेची त्यांनी निर्घुनपणे कत्तल केली. ज्या बागेला ते इतकी वर्षे दिवसातून एकदातरी न चुकता चक्कर टाकायचे तिथे आता सपाट जागा झाली होती. हे करताना त्यांच्या मनात काय वेदना असतील त्या कोणाला दिसल्या नाहीत पण वरवर तर ते आनंदी दिसत होते. त्यांच्या घरच्यांनी व इतरांनी त्यांना बाग न तोडण्यासाठी लाख विनवण्या केल्या, बायकोशी भांडणे झाली पण ते आता मागे हटणार नव्हते. त्या जागेत त्यांनी विश्रामगृह (लॉज) सुरू करायचं ठरवलं होतं. समोर बस स्टँड असल्याने ह्या व्यवसायात रग्गड नफा होणार हे उघड होतं. अशा नफ्यापुढे निरर्थक बागेला काय महत्व होतं.

दूसरा मोर्चा त्यांनी वळवला तो त्यांच्या शेतीकडे. इतके वर्षे शेतीतून ‘येईल ते येईल’ असा विचार करून त्यांनी कधी त्यात विशेष लक्ष घातलं नव्हतं. पण आता मात्र ते अशी चूक करणार नव्हते. त्यांनी असलेल्या शेतीतील दोन-चार एकर जागा एनए करून घेतली अन तिथे प्लोट्टिंग सुरू केली. बाकीच्या शेतीतून जास्त नफा कसा होईल याकडे ते लक्ष देऊ लागले. त्यांचा हा अवतार बघून शेती सांभाळणारे त्यांचे गडी अवाक झाले होते.

तिसरा दृष्टी पडली ती त्यांच्या मेडिकल दुकानावर! बावीस वर्षांत त्यांनी मेडिकल दुकानात त्यांनी इतर कुठल्याही वस्तु विकायचं कटाक्षाने टाळलं होतं. बस स्टँड समोर असूनही हे मेडिकल २४ तास सेवा पुरवणारं नव्हतं इतके दिवस. पण आता तो परवानाही मिळाला होता. आता हे मेडिकल २४ तास सेवा पुरवणारं मेडिकल आणि जनरल स्टोर झालं होतं. पाणी विकायचं नाही असं एक विलसरावांचं तत्व होतं. पैशापुढे तत्वांना तिलांजली देणे काही नाही. इतके वर्षे मेडिकलच्या दारात ठेवलेली अन सर्वांसाठी कायम अविरतपणे सुरू असणारी पाण्याची टाकी आता गेली होती. मोफत पाणी बंद झालं अन बाटलीबंद पाणी विक्री सुरू झाली. इतके वर्षे ‘मोक्याच्या जागेचा उपयोग करा’ ह्या वाक्याचा आत्ता कार्यान्वयन होत होतं.

हे सगळे उपद्व्याप करायला विलासरावांचं एक वर्ष गेलं. सगळ्या गोष्टी स्थिर होत होत्या अन लक्ष्मीही घरात आधीपेक्षा अधिक वावरू लागली होती. यश मिळणार यात कसलीच शंका नव्हती. दृष्ट लागावं असं ते यश होतं. ह्या गोष्टी स्थिर होत असताना विलासरावांची प्रकृती मात्र अस्थिर होत होती. ह्या वयात वारंवार फिरणं, जागरण, डोक्याला ताप वगैरे गोष्टी वाढल्याने त्यांच्या चेहर्‍यावर दिसणारं हास्य विरत गेलं होतं, चेहरा निस्तेज वाटत होता अन एकंदरीत चालणं-बोलणं यात बराच फरक पडला होता. मध्यंतरी पंधरा दिवस दवाखान्यात मुक्काम होता. कायमस्वरूपी बीपी ची गोळी लागली होती.

पैसा येतो तो एकटा येत नसतो. केवळ वर्षभरात विलासराव करोडपती झाले होते. त्यांच्याकडे इतका पैसा आला हे बघून अनेक आप्तंचे त्यांच्याशी घरोबा वाढला होता. आलेला पैसा बघून त्यांच्या मुला-मुलीने पैसा मागायला सुरवात केली होती. मुलाने नोकरीच्या ठिकाणी नवीन घर घेण्यासाठी पैसा मागितला होता तर मुलीने नवीन व्यवसाय सुरू करण्यासाठी! ही कटकट इतके वर्ष नव्हती. पण अमाप पैसा बघून दोघांना असं वाटत होतं की आपल्या बापानंतर हा पैसा दुसर्‍याने नको लाटायला. इतके वर्ष पैसा नव्हता अशातला भाग नव्हता, पण डोळे मोठे होतील इतका पैसा आत्ताच दिसत होता. इतकी वर्ष समोरच्याची गरज-अपेक्षा ओळखून विलासराव स्वतःहून खिसा रिकामा करत, पण आता पोटच्या मुलांनीही पैसा मागितला तरी ते मागे-पुढे बघत होते. कुटुंब-कलहाची ही सुरुवात असावी कदाचित.

चारचौघात विलासरावांना आता पहिलेपेक्षा जरा जास्त आदर मिळत होता. लोक पुढे-पुढे करत होते त्यांच्या. तेही आता कुटुंबात कमी रमत होते. मोठ्या लोकांत ऊठ-बस चालू होती. शहरात विलासराव बारणे हे नाव श्रीमंत लोकांच्या यादीत मोठ्या दिमाखात चमकत होतं. विलासरावही आता मागे वळून बघण्याच्या मनस्थितीत नव्हते. काहीच दिवसांत त्यांनी स्वतःचं हॉटेल सुरू केलं, फूड पॅकेजिंगचा व्यवसाय सुरू केला. एकंदरीत काय तर विलासराव चार वर्षांपूर्वी ठरवलेल्या मोहिमेत पुर्णपणे यशस्वी झाले होते.

एके दिवशी योगायोगाने विलासरावांचा एक जुना मित्र त्यांना भेटाला. जवळ-जवळ सात-आठ वर्षानी ही भेट होत होती. दोघांची बराच वेळ चर्चा चालली होती. त्याचा मुक्काम विलासरावांच्याच लॉजवर होता.

विलासरावांना वाटलं होतं की आपला मित्र आपली प्रगती बघून खुश होईल. पण जरा उलट झालं. दोघांनी एकमेकांच्या आयुष्याची खबरबात घ्यायला सुरुवात केली. विलासरावांनी गेल्या पाच वर्षात मिळवलेलं यश सांगितलं. त्या मित्राने सांगितलं की तो आता त्याच्या गावाकडे राहायला असतो. दोन वर्षे झाली होती निवृत्त होऊन. मिळालेल्या पैशातून गावात घर बांधलं अन आरामात राहत होता. कसला ताप नाही व्याप नाही. मुलं-सुना-नातवंड वगैरे बराच मोठा परिवार एकत्र राहत होता. सगळं काही व्यवस्थित चालू होतं.

तसं पाहायला गेलं तर पाच-सात वर्षांपूर्वी दोघं एका समान पातळीवर होते. त्यावेळेस झालेल्या भेटीत त्या मित्राने विलासरावला सांगितलं होतं की तुझ्यासारखं आयुष्य जगायची माझी इच्छा आहे. त्या वाक्याने विलासरावच्या मनात काहीतरी चमक मारून गेली.

आज त्या मित्राकडे जे आहे ते माझ्याकडे होतं पण आता त्यातलं काहीच नाही. त्याला जे पाहिजे होतं ते त्याला मिळालं होतं. मित्र आला आणि गेला. मित्राने मित्राच्या यशाचं कौतुक केलं. जरा आश्चर्य वाटलं पण जगासोबत माणसे बदलत असतात असं म्हणून तो निघून गेला.

पाच वर्षांनंतर विलासराव आज पुन्हा विचारमंथनात अडकले होते. आपण भानूतात्या व त्या शिक्षकाच्या सुखाचा मत्सर करू लागलो अन भलत्या फंदात पडलो. आज अनेकजण माझ्यासारखं आयुष्य जगायची स्वप्न बघत असतात अन मी मात्र कसल्यातरी मोह-मत्सराच्या जाळ्यात अडकून वाहवत गेलो. तेंव्हा मी सुखी होतो अन आता मी यशस्वी झालो आहे.

यश अन सुख हे एकत्र नांदत असतातच असं नाही. आज माझ्याकडे मागेल तेवढा पैसा आहे, पण त्या पैशाचा उपयोग काहीच नाही. पैशातून पैसा अन त्यातून सुख हे सगळं एक चक्र आहे अन मी त्या चक्रात अडकलो. गरजेपुरता पैसा तर तेंव्हाही होता अन त्यात आपण सुखीही होतो पण दुसर्‍याच्या पट्टीने स्वतःचं माप घ्यायला गेलो अन सगळी गल्लत झाली. प्रत्येकाची स्वप्न वेगळी असू शकतात. भानूतात्यांनी आयुष्यात कधी पैसा बघितला नसल्याने त्यांना पैशाने विलासी जीवन जगायची इच्छा होती. त्यासाठी त्यांनी आयुष्यभर वाट पहिली अन आयुष्याच्या शेवटी कुठं त्यांना पैशातून सुख मिळू लागलं. दुसरीकडे, त्या शिक्षकाच आयुष्य तेंव्हा कुठे सुरू झालं होतं जो तो स्वतःच्या मर्जीने जगू इच्छित होता, त्यासाठी त्याने धडपड केली.

पण माझं काय?

माझ्याकडे गरजेपुरता पैसही होता अन सुख तर होतच होतं. तर मग मी कशाच्या मागे धावलो? पैशातून सुखाच्या मागे धावलो? नाही. मत्सर अन खोट्या प्रतिष्ठेच्या नादाने मी पैशातून प्रतिष्ठेच्या मागे लागलो. माझ्यासमोर गरीब असलेला माझ्याहून श्रीमंत झाला हे मला बघवत नव्हतं. ते जर शून्यातून विश्व निर्माण करत असतील तर मी का थांबू? माझ्याकडे तर सगळं आहे ज्यातून मी पैसा मिळवू शकतो. पण मी अनेक वर्षांपूर्वी माझं आयुष्य ठरवलं होतं. स्वतःच्या अटींवर आयुष्य. आरामात जगायचं! ताप-व्याप नाही काही नाही. तेंव्हा ज्या गोष्टीतून आनंद मिळत होता आज त्या गोष्टी माझ्याकडे शिल्लकही नाहीत अन त्या विकत घेणं तर अशक्य आहे.

मग मी काय मिळवलं?

काहीच नाही. फक्त स्वतःचा दुखवलेला अहंकार मी थंड करून घेतला. ते त्यांची स्वप्न साकार करण्यात यशस्वी झाले अन माझ्याकडे आज जे आहे ते माझं स्वप्न होतं का?  ज्या लोकांकडे जे नसतं त्याचच त्यांना आकर्षण असतं. सुखीपण हे पैशाच्या आधारावर मोजायला गेलो तर कुठलाच गरीब कधीच सुखी राहू शकला नसता. एका श्रीमंताने आपल्या मुलीला एखादी आलीशान गाडी भेट दिल्यावर तिला आनंद होऊ शकतो, पण एखाद्या गरीबाने पैसे जमा करून त्याच्या मूला-मुलीला एक सायकल खरेदी करून दिल्यावर त्या गरीबाला अन त्याच्या मुला-मुलीला जो आनंद होईल तो त्या श्रीमंत बाप-लेकरांना होईलच याची शास्वती नाही.

सुख स्वतःच्या मनातील अपेक्षांवर असतं. भानूतात्याचा मुलगा ग्रॅजुएट झाल्यावर त्याच्या बापाच्या पाया पडायच्या आधी माझ्या पाया पडला होता तिथे सुख असतं हे मी विसरलो होतो. रात्री बेरात्री माझ्या दुकानसमोरुन पाण्याची बाटली मोफत भरून नेल्यावर जे मिळतं ते सुख असतं. चार पाण्याच्या बाटल्या विकून त्यातून येणार्‍या पैशाची अन त्या सुखाची तुलना होणं शक्यच नाही.

माझ्याकडे पैसा नसता अन तो कमवायच्या भानगडीत मी पडलो असतो तर एखाद वेळेस ठीक होतं पण सगळं असताना मी पैशाच्या मागे लागणं म्हणजे आयुष्यात व्यर्थ घेतलेली मेहनत.

शेवटी मी म्हणत होतो तेच बरोबर होतं, पैसा काही छातीवर घेऊन जायचा नाही! चूक झाली! काहीतरी गफलत झाली! कुठेतरी चुकलं! आज जे कमावलं आहे ते मी कधीही कमावू शकलो असतो, पण पाच वर्षांपूर्वी जे गमावलं ते कमावणे आता अशक्य आहे. पाच वर्षांपूर्वी मला वाटलं की मला उशिराने जाग आली. जाग आली पण डोळे बंद करून मी जगू लागलो. खरी जाग आता आली आहे. आता झोप मात्र शेवटच्या श्वासानंतरच लागेल.

===समाप्त===

कथेचे सर्वाधिकार लेखकाकडे सुरक्षित आहेत. कथा कुठेही वापरण्यापूर्वी लेखकाची परवानगी आवश्यक आहे.

Copyrights @ Author Abhishek Buchake

सहकारी माध्यम – latenightedition.in

READ MORE STORIES…  अशीच एक कथा…

मी ब्रम्हचारी

© 2017, ||-अभिषेकी-||. All rights reserved.

Leave a Reply

Be the First to Comment!

Notify of
avatar
wpDiscuz

PROMOTIONS




error: Content is protected !!