आपल्याला जर आपल्या रचना, संकल्पना, मत येथे मांडायचं असेल किंवा कुठलीही जाहिरात ह्या संकेतस्थळावर करायची असेल तर latenightedition.in@gmail.com यावर संपर्क करावा!

Always – चेहरे आणि मुखवटे

Always – चेहरे आणि मुखवटे

Severus Snape  ||  Half Blood Prince   ||  Harry Potter Characters  ||  प्रेम आणि त्याग  ||  

#Always

After all this time?”

“Always,” said Snape.

Harry Potter & Deathly Hallows चित्रपटातील हा तो संवाद आहे ज्याने Severus Snape या काल्पनिक पात्राला अजरामर केलं आहे. हा संवाद जेंव्हा समोर येतो तेंव्हा खर्‍या प्रेमातील त्याग अन त्यातील सच्चेपणा मनाला स्पर्श करून जातो.

  1. K. Rowling लिखित Harry Potter च्या साहसकथा संपूर्ण जगाने डोक्यावर घेतल्या. त्यातील प्रत्येक पात्राने वाचक-प्रेक्षकांना अक्षरशः वेड लावलं आहे. या पात्रांबद्दलच्या चर्चा न कधी थांबल्या न कधी थांबतील. या कथेला परिपूर्ण किंवा अजरामर बनवण्यात कथेतील प्रत्येक पात्राचा तितकाच महत्वाचा वाटा आहे. त्यात Severus Snape या पात्राने संपूर्ण कथेत महत्वाची भूमिका बजावली आहे.

Snape हे पात्र नेहमीच काळ्या पोषाखात दिसून येतं. त्याच्या काळ्याशार बारीक डोळ्यात सतत कसलातरी हेतु दिसत असतो. माफक पण धारदार बोलणं हे या पात्राचं वैशिष्ट. चालायची लकब, बोलायची एक विशिष्ट लय, बोलताना रोखून बघणे आणि करारीपणा यामुळे हे पात्र अतिशय शिस्तबद्ध आणि तितकच चतुर वाटतं.

या काल्पनिक कथेत Severus Snape हा एक गुप्तहेर. पण तो नेमक्या कोणत्या बाजूची हेरगिरी करत असतो याबद्दल दोन्हीही बाजूला संशय असतो. दोन्हीही पक्षात याच्याबद्दल विश्वासार्हता नसते. चित्रपटात या पात्राला शेवटपर्यंत Grey Shade मध्ये रंगवलं गेलं आहे. त्याच्याबद्दल हा ऊन-सावल्यांचा खेळ काही नवीन नसतो.

Harry Potter चित्रपटाचा शेवटचा भाग प्रदर्शित होईपर्यंत या पात्राच्या बद्दल असलेला संशय कायम असतो. पण ह्या पात्राचं खरं रहस्य जेंव्हा समोर येतं तेंव्हा हे पात्र अनेक चौकटी मोडून एका शिखरावर जाऊन पोचतं.

Image result for severus snape always

Snape ह्या पात्राकडे बघितलं तर समजून येईल की हे अतिशय हुशार, चलाख, धाडसी आणि बेरकी माणूस आहे. एका बाजूला तो महत्वाकांक्षी तर आहेच पण त्यासाठी तो उतावीळ झालेला नाही. मेहनत, सय्यम आणि स्वतःच्या मनातील गुपिते दुसर्‍यांना ओळखू न देणे हे त्याच्या व्यक्तिमत्वाला वेगळाच आयाम प्राप्त करून देतात. पण ह्या सगळ्या बाह्य आवरणाच्या आतमध्ये एक अतिशय संवेदनशील आणि प्रेमळ माणूसही चित्रपटच्या शेवटाला दिसून येतो.

चित्रपट मालिकेच्या सुरूवातीला केवळ गुप्तहेर किंवा त्यासम वाटणारं पात्र चित्रपटाचा शेवट येतो तेंव्हा एक रक्षक, एक मार्गदर्शक, त्यागी तपस्वी अशा स्वरूपाचं होतं.

जेंव्हा Snape ची बालमैत्रीण, जिच्यावर तो एकतर्फी प्रेम करत असतो ती Lily, अर्थात Harry potter च्या आईचा जेंव्हा Voldemort खून करतो तेंव्हा Snape आपल्या आयुष्यातील सर्वस्व गमावून बसतो. खरं तर हे त्याच्याच चुकीमुळे झालेलं असतं. जिच्यावर त्याने मनापासून अन निस्वार्थ प्रेम केलेलं असतं तिचा जीव आपल्यामुळेच गेला आहे, केवळ ही सल त्याला आयुष्यभर पुरणारी असते. मग Lily च्या आठवणीत संपूर्ण आयुष्य व्यतीत करण्यावाचून त्याच्याकडे पर्याय नसतो.

एका बाजूला असते Lily जिच्यावर तो जगात सर्वात जास्त प्रेम करत असतो आणि दुसरीकडे असतो James Potter ज्याचा तो जगात सर्वात जास्त तिरस्कार करत असतो. या दोघांचा मुलगा असतो Harry Potter ज्याच्या रक्षणाची जबाबदारी त्याने घेतलेली असते. तेही केवळ स्वतःच्या अपराधी मनावरील ओझं कमी व्हावं म्हणून.

अगदी आपल्या बापसारखा दिसणारा Harry जेंव्हा जेंव्हा Snape च्या समोर येतो तेंव्हा तेंव्हा Snape च्या मनातील James बद्दलच्या पूर्वइतिहासातील कटू आठवणी उफाळून येतात अन तो Harry चा तिरस्कार करू लागतो. पण Harry चे डोळे त्याच्या आईसारखे म्हणजे Snape च्या प्रिय Lily सारखे असतात. त्या डोळ्यांकडे बघताच त्याच्या मनातील सर्व द्वेष विरून जातो. इथे ह्या पात्राच्या वागण्या-बोलण्यात जे उतार-चढाव आहेत, त्याची Harry कडे बघून त्याच्या डोळ्यात Lily ला शोधण्याचा जो प्रयत्न असतो तो खरच अफलातून प्रकार आहे.

Image result for severus snape personality

आपल्या चुकीमुळे आपली सर्वात चांगली मैत्रीण आणि प्रेयसीने प्राण गमावले हे शल्य Snape च्या मनात कायम असतं. ती चूक सुधारण्यासाठी आणि Lily वरील प्रेमापोटी Snape ने Harry च्या संपूर्ण रक्षणाची जबाबदारी स्वीकारलेली असते. आपलं उरलेलं आयुष्य त्याने ह्याच कामासाठी समर्पित केलेलं असतं.

पण दुसर्‍या बाजूला Snape चे अन Harry चे वरवरचे संबंध तणावाचे असतात. Snape च्या James प्रती असलेल्या द्वेषामुळे मुळे Harry लाही Snape बद्दल द्वेष वाटत असतो. त्यांच्यात सतत खटके उडत असतात. इतकं होऊनही जेंव्हा-जेंव्हा Harry संकटात असतो तेंव्हा-तेंव्हा Snape त्याला वाचवण्यासाठी सर्वात प्रथम हजर असतो. कारण फक्त, तो Lily चा मुलगा आहे म्हणून.

आयुष्याच्या प्रत्येक वळणावर ह्या पात्रावर अन्याय झालाय असं वाटतं. एकतर आयुष्यात स्वतःचं असं कोणीच नसतं. दुसर्‍या बाजूला Harry च्या रक्षणाची संपूर्ण जबाबदारी घेतलेली असते. तिसरीकडे आपली खरी बाजू कोणालाही कळू नये ही सतर्कताही ठेवायची असते. ह्या सगळ्यात Snape चा संपूर्ण चित्रपटातील वावर अतिशय मत्सुदीपणाचा वाटत असतो. ह्या पात्राची कथेतील गरज ही अतिशय महत्वपूर्ण तर आहेच शिवाय त्याचं केवळ ‘असणं’ यालाही वेगळे पदर असतात.

स्वतः Hogwarts मध्ये शिकत असताना Harry चे वडील James आणि त्याच्या मित्रांनी, Sirius Black, Remus Lupin यांनी Severus चं आयुष्य त्रासदायक बनवलेलं असतं. पण वेळ येईल तेंव्हा कसलीही कटुता मनात न ठेवता Snape त्यांना मदत करत असतो.

Snape च्या संशयास्पद हालचाली आणि भूमिका यामुळे त्याच्यावर कोणीच विश्वास ठेवत नसतात; पर्यायाने त्याला मित्र नसतात. सतत कर्तव्यदक्ष अशी त्याची प्रतिमा होते. तो अनेकांच्या द्वेषाला बळी पडतो पण याच्याशी त्याला काही देणं-घेणं नसतं. त्याने आपल्या आयुष्याचं उद्दीष्ट ठरवलेलं असतं. जगभरातील अनेकांच्या प्रती वाटणारा राग एकीकडे आणि Lily बद्दल वाटणारं प्रेम एकीकडे… यामध्ये नेहमीच Lily बद्दल वाटणारं प्रेम त्याच्यावर प्रभावी ठरत असतं.

अनेकजण त्याला भित्रा किंवा गद्दार समजत असूनही तो नेहमीच स्वतःचा जीव धोक्यात घालून Harry चा जीव वाचवत असतो. Harry चा Godfather Sirius Black आणि Snape मध्ये अतिशय टोकाचे वाद असतांनाही स्वतःच्या कर्तव्यापुढे हे सगळं विसरून तो त्याची मदत करतो.

इतकं करूनही Snape च्या प्रती असलेला संशय कधीच कमी होत नाही. त्याला त्याच्या चांगुलपणाचं कधीच credit भेटत नाही. ज्या Harry साठी तो इतका त्याग करत असतो त्यालाच याबद्दल काही माहीत नसतं.

Snape च्या मनात James Potter प्रती असलेला राग Harry वर काढला जात असतो. केवळ जबाबदारी म्हणून Harry चं रक्षण करत असताना त्याला Harry बद्दल काळजी वाटायला लागते. Harry बद्दल त्याच्या मनात असलेली काळजी दाखवणारा scene तर अगदीच खास आहे. वरवर पाषाणहृदयी आणि कठोर वाटणारा Severus Snape हे पात्र किती हळवं, संवेदनशील आहे हे समजतं.

संपूर्ण चित्रपट मालिकेत Snape च्या विश्वासार्हतेवर संशय निर्माण केला जात असतो. अर्थात, तो निर्माण व्हावा अशीच Snape ची इच्छा असते. पण Snape या पात्राचा खरा कस लागतो तो Half Blood Prince चित्रपटात. येथे Snape ला दुहेरी गुप्तहेर अशी भूमिका वठवायची असते. यामध्ये Snape ला आपलेच मार्गदर्शक आणि Harry चे सर्वात मोठे रक्षक Albus Dumbledore ची हत्या करून स्वतःची नकारात्मक प्रतिमा प्रबळ करायची असते. ह्या संपूर्ण काळात ह्या पात्राचा अन पर्यायाने अभिनेत्याचा कस लागतो.

चित्रपटात एक Scene आहे जिथे Snape ह्या संपूर्ण पात्राचा उलगडा होतो. त्याच्या चेहर्‍यावर अंधार-उजेड अशा प्रकाशयोजनेचा वापर केला आहे आणि तिथे Snape अत्यंत दुखी-कष्टी दाखवला आहे. लहानपणी Severus Snape अतिशय सकारात्मक आणि निरागस असतो, पण Hogwarts मध्ये तो नकारात्मक वाट धरतो, पण Lily ची हत्या त्याला परत सकारात्मक मार्गावर यायला भाग पाडते, परत दिखाव्यासाठी का असेना त्याला नकारात्मक भूमिका निभवावी लागते. या पात्राच्या बाबतीत इतकी अनिश्चितता दाखवली आहे की हे पात्र डोक्यावर हावी होऊ लागतं. शेवटाला त्याच्या सर्व कृती ह्या काय हेतूने होत्या याचा उलगडा झाल्यावर हे पात्र मुख्य नायकापेक्षा जास्त भाव खाऊन जातं.

Image result for the bravest man i've ever known harry

जेंव्हा Albus Dumbledor ची हत्या करायची जबाबदारी त्याच्यावर येते तेंव्हा तो पुर्णपणे खचून जातो. पण हे कामही त्याला “कर्तव्य” म्हणून करावं लागणारच असतं हे जेंव्हा त्याच्या लक्षात येतं तेंव्हा त्याची हतबलता अन त्याचा करारीपणा यातील अंतर्द्वंद्व हे लक्षणीय आहे. कारण या हत्येनंतर तो सर्वांच्याच नजरेतून तो कायमचा विलन म्हणून राहणार हेही त्याला माहीत असतं. आपल्याच परिजनांना आपल्या हाताने मारून तो जगाच्या नजरेत क्रूर, दगाबाज ठरत असतो आणि आपल्याच नजरेसमोर आपल्याच लोकांना मरतानाही त्याला बघावं लागतं. ज्या मार्गावर Snape चालत असतो तो मृत्युकडेच जात आहे याची खात्री असूनही तो डगमगत नाही. पावलोपावली मृत्यूची शक्यता असतांनाही तो जितक्या मत्सूद्दीपणे राहतो त्याला तोड नाही.

शेवटी जेंव्हा Voldemort कडून Severus Snape ची हत्या होते तेंव्हा मृत्यूपूर्वी Harry कडे बघत मरण्याची त्याची इच्छा असते. कारण Harry चे डोळे त्याला Lily ची आठवण करून देत असतात. मरतानाही आपल्या हरवलेल्या प्रेमाची तो आठवण करत असतो…

चित्रपटातून हे पात्र अतिशय उठावदारपणे, प्रभावीपणे अन मत्सूद्दीपणे समोर येत राहतं. याचं पडद्यावरील अस्तित्व मुख्य नायक आणि मुख्य विलन यांचाही अवकाश व्यापून टाकतं. इतकं सशक्त अन प्रभावी पात्र प्रेक्षकाच्या मनावर अधिराज्य मिळवणार नाही तरच नवल.

Severus Snape हे पात्र रंगीबेरंगी नाही किंवा हवहवंसं वाटावं असही नाही तरीही ते प्रेक्षकांना भावतं ते केवळ त्याच्या Style आणि त्यागपूर्ण व्यक्तिमात्वामुळे. फक्त ग्रे shade मध्ये हे पात्र जास्ततर आढळून येतं. पण शेवटच्या चित्रपटात जेंव्हा त्याच्या खर्‍या रहस्याचा अन अस्तित्वाचा उलगडा होतो तेंव्हा गुलाबी-लाल साज घेऊन हे पात्र अतिशय सुंदर वाटू लागतं.

Lily वर अतोनात प्रेम करणारा Snape, Albus Dumbledor चा प्रत्येक आदेश शिरसावंद्य मानणारा Snape, Harry चा तिटकारा करणारा पण त्याच्या रक्षणासाठी जिवाची बाजी लावणारा Snape, चलाख-चतुर-कठोर-बेरकी-महात्वाकांक्षी-गर्विष्ठ असणारा Snape, स्वतःबद्दल अभिमान असणारा Snape, एक उत्तम शिक्षक, कधीतरी चांगला मित्र, Voldemort सारख्या मालकाचा प्रामाणिक नोकर वाटणारा Snape, संकटाशी थेट भिडणारा Snape, गरज बघून निर्णय घेणारा Snape आणि मरतानाही हरवलेल्या प्रेमाची आठवण ठेवणारा Snape… ह्या सगळ्यात तो थेट मनाला भिडतो… मनातील कसलेच भाव चेहर्‍यावर न येऊ देणारा हा Snape असामान्य व्यक्तिमत्व असल्याशिवाय असा असूच शकत नव्हता.

कोण कोणावर इतकं प्रेम कसं करू शकतं की ‘तिच्या’ मृत्यूनंतर ‘तो’ आपलं उरलेलं आयुष्य तिच्याच आठवणीत जगत राहतो. एकतर्फी पण निस्वार्थ प्रेमातून संपूर्ण आयुष्य समर्पित हेतूने केवळ जगणेच नाही तर तिच्यासाठी मृत्युलाही सामोरं जाणे…

Image result for severus snape always

मनाच्या एका सुरक्षित कोपर्‍यात अतिशय प्रेमाने आठवणीच्या स्वरुपात जपून ठेवलेलं हरवलेलं प्रेम!!! रोज त्या प्रेमाला, भूतकाळाला कुरवाळत आपल्या वर्तमान अन भविष्याला पणाला लावणारा असा Severus Snape. खर्‍या अन निस्वार्थ प्रेमामध्ये हवी असलेली निरागसताही त्याच्याकडे आहे आणि त्यासाठी लागणारा सर्वस्व त्याग करायचा संकल्पही त्याच्याकडे आहे. ज्याच्या प्रेम व मैत्री करण्याच्या क्षमतेवरच जग विश्वास ठेवत नव्हतं तोच मैत्री अन प्रेमात त्यागाचं मूर्तीमंत उदाहरण असतो. जगाच्या वास्तव्याशी त्याला भान नसतं पण तो मनात कुठेतरी जपून ठेवलेलं प्रेम आयुष्यभर तसच ठेवतो. याहून मोठं प्रेमाचं उदाहरण काय असू शकेल ? म्हणूनच…

After all this time?”

“Always,” said Snape.

त्या Severus Snape या पात्राला अजरामर करू जातं…!

Image result for severus snape personality

===समाप्त===

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

© 2018, ||-अभिषेकी-||. All rights reserved.

Leave a Reply

Be the First to Comment!

Notify of
avatar
wpDiscuz
error: Content is protected !!