प्रवासयोग

प्रवासयोग

शिवशाही बस  ||  महामंडळ एसटी चा प्रवास  ||  अनुभव  ||  मराठी कथा  ||  हास्यकथा  ||  

पू. ल. देशपांडे सांगतात, लाइफ इज सफरिंग… आयुष्य म्हणजे प्रवास आहे!

आठ दहा दिवसांखाली गावाला गेलो होतो. धावता दौरा होता. येताना महाराष्ट्र शासनाच्या शिवशाही गाडीने परतलो. गाडीचा दर्जा अप्रतिम होता. अगदी एसी वगैरे होती गाडी आणि कुठे थुंकलेलं वगैरेही नव्हतं. एरवी महामंडळाच्या बसने प्रवास करणे म्हणजे अतिशय जिवावर येतं. पण खाजगी बसेसप्रमाणे सेवा मिळत असल्याने बदल होतोय असं वाटलं. त्या शिवशाही बसची स्तुति सोशल मीडियावर केली. चांगल्या चांगल्या पोस्ट ला दुरूनच राम-राम करणारे ह्या साधारण पोस्ट वर मात्र व्यक्त होऊ लागले. बराच टाइमपास झाला. कोणी मला शिवशाहीचा ब्रॅंड अम्बॅसडर म्हंटलं, कोणी कंडक्टर, कोणी शिवसेनेचा कार्यकर्ता तर कोणी काय काय. हा खरं गमतीचा भाग होता. पण नंतरच्या काही दिवसांत शिवशाही बसेस बद्दल नकारात्मक बातम्या येऊ लागल्या. म्हणजे कुठेतरी बसचा अपघात झाला, कुठे उशिराने बस आली वगैरे वगैरे. आणि मित्र मंडळी मला त्यात टॅग करू लागली.

नंतर काही दिवसांनी परत एकदा गावाला जायची वेळ आली होती. खरं तर आपापली चारचाकी हाकत न्यावी असं वाटत होतं. कारण अंतर शंभर-दीडशे किलोमीटर असल्याने स्वतः ड्राइव करत जाणं सोयिस्कर होतं. पण एकट्यासाठी गाडी घेऊन जायला नको वाटत होतं. उगाच पेट्रोलला भारती होती. शिवशाही चा अनुभव नुकताच घेतला असल्याने महामंडळाच्या बसने जायचं ठरलं. फार तर तीन-साडेतीन तासांचा प्रवास होता.

एसटी चा प्रवास टाळायचं प्रमुख कारण म्हणजे ‘बस लागणे’. एसटी मधील स्वच्छता वगैरे बघून मळमळ होतं मला. म्हणूनच बसचा प्रवास टाळत असे. पण यंदा ठरलं होतं.

सकाळी सकाळी तयार होऊ बस स्टँड वर आलो. त्या दिवशी लग्नाची तारीख होती. सगळं बस स्टँड गच्च भरलेलं. जिथे जायचं होतं तिथे जाणार्‍या दोन गाड्या सोडून दिल्या. त्या गाड्या पोत्यात धान्य कोंबावे तसं भरल्या होत्या. मागे एक बस लागली. कसाबसा त्यात चढलो. पार शेवटची सीट भेटली. शेवटची सीट मला कधी वाईट वाटली नाही. कारण त्या सीटकडे फार कोण भटकत नाही. तिथे आपलं स्वतंत्र राज्य असतं. शाळेतही मला तसं शेवटचा बाक आवडायचा. पण मास्टर लोकांच्या खोड्याच वाईट. प्रश्नोत्तरच्या तासात मागच्या पोरांकडून सुरुवात केली तेंव्हापासून माझा मागच्या जागेचा मोह सुटला होता. मग कॉलेजमध्ये मिडल बेंचर्स झालो होतो. असो. हा मुद्दा वेगळा.

तर मी मागच्या सीटवर जाऊन बसलो. बसमध्ये मागच्या सीटवर बसण्याचे अनेक फायदे असतात हे कळलं. एकतर तुम्हाला उठवणारं कोण नसतं. खिडकी असेल तर पूर्ण खिडकी उघडायची मुभा असते. प्रवास संपेपर्यंत उगाच खिडकी मागे-पुढे ढकलण्यावरून काही खेळ होत नाहीत. सर्वात महत्वाचं म्हणजे बसमध्ये कोण चढत आहे उतरत आहे हे दिसतं.

गाडी सुरू झाली. उन्हाळा असला तरी खिडकीतून येणार्‍या सकाळच्या वार्‍यामुळे फार धगत नव्हतं. कानात हेडफोन टाकून आरामात बसलो होतो. अरुण दाते यांची भावगीते चालू होती. ही पोर्णिमा, ही चांदणे येतील का पुन्हा….

डोळे मिटून गाणे ऐकत असताना उजव्या मांडीला काहीतरी गुदगुल्या झाल्या. डोळे उघडून बघितलं तर बाजूला बसलेला म्हातारा मला अलगद स्पर्श करून उठवत होता. छान स्वप्नात रंगलो असताना याने मोडता घातला.

मी कानातील हेडफोन काढून विचारलं. काय झालं काका?

म्हातारा म्हणाला, ‘एक द्या की…’

मी आश्चर्याने म्हंटलं, ‘माझ्याकडे एकच आहे ओ…’ मी घड्याळाबद्दल बोलत होतो.

तो म्हातारा म्हणाला, ‘गाण्याचं एक द्या…” तो हेडफोनबद्दल म्हणत होता.

मला आश्चर्य वाटलं. हा म्हातारा मला झोपेतून उठवून माझ्याकडे, मी ऐकत असलेल्या, माझाच हेडफोन मागत होता.

मी वैतागून म्हंटलं, ‘काका, मला ऐकतोय की गाणे.’

तो हक्काने म्हणाला, ‘मलाही ऐकायचे आहेत.’

आता याला कसं समजावणार. तो चक्रम आहे हे नक्की होतं.

तो हसरा चेहरा करून म्हणाला, ‘तुम्ही उजव्या कानात एक घाला, मी डाव्या कानात दूसरा घालतो.’

हे मला जरा अश्लील वाटलं. कानात घाला वगैरे.

माझा नाईलाज होता. वयस्कर माणसाला नाही तरी कसं म्हणावं हा प्रश्न होता. मी तयार होताच तो मला येऊन चिटकला. कधीतरी धुतलेल्या त्याच्या टोपी अन सदर्‍याचा वास तिन्ही त्रिकाळ घुमू लागला. एक हेडफोन त्याच्या हातात देऊन मी खिडकीकडे तोंड केलं.

त्याने आधी टोपी काढली अन कान साफ केलं. टोपी परत डोक्यावर ठेवली अन मग कानात हेडफोन घातला. मला उलटीची जाणीव झाली. एकतर याने टोपी कधीतरी धुतलेली होती… त्यात त्याच्या कानाकडे बघण्याची माझी डेरिंग झालीच नाही. क्षणभर असं वाटलं की देऊन टाकावा त्याला अख्खा हेडफोन अन आपण गप बसावं खिडकीच्या बाहेर बघत. पण म्हंटलं, हेडफोन आपला आहे.

अरुण दाते यांचं या जन्मावर, या जगण्यावर शतदा प्रेम करावे… चालू होतं. पण सध्याच्या परिस्थितीत मला ते गाणं अन त्याचे बोल नकोसे वाटत होते.

त्या गाण्याच्या तालावर तो म्हातारा मान हलवत होता अन हातवारे करत होता. त्याने मान हलवताच माझ्या कानातील हेडफोन गळून पडायचा. त्यात त्याचा हलणारा हात इकडे तिकडे घुसू लागला. मला प्रचंड वैताग आला. तो खात्रीने येडा होता. पण नंतर वाटलं आपलच म्हातारपण तर नाही न…? हिची भन… नको तो विचार येऊन गेला.

मग तर म्हातार्‍याने हद्दच केली. सारखं गाणं बदल म्हणू लागला अन खिशातील मोबाइलला हात लावू लागला. माझं डोकं सणकलं. मी मोबाइल थेट एरोप्लेन मोडवर टाकला अन गाणे बंद झाले. त्याला सांगितलं की नेट बंद पडलं आहे. त्याच्याकडून हेडफोन ओढून घेतला. त्याच्या कानातील मळ हेडफोनला लागलेला मला दिसला. मी अलगदपणे तो हेडफोन पिशवीत कोंबला.

माझं मी झोपलो. तो पलीकडे जाऊन दुसर्‍याला त्रास देऊ लागला.

बर्‍यापैकी झोप लागली होती. एक आवाज आला, ओ दादा उठा की…

मी डोळे उघडले. कंडक्टर साहेब मोठयाने ओरडत होते.

मी गडबडीने जागा झालो. मला वाटलं माझं स्टेशन आलं. तर तो कंडक्टर म्हणाला, उतरा खाली… गाडी फेल झालीय…’

मी काळजीच्या स्वरात म्हंटलं, किती वेळ लागेल?

तो खुन्नस देत म्हणाला, आता सगळे काय येडे म्हणून उतरले का? लई वेळ लागतय. दुसर्‍या गाडीत बसवून देतो सगळ्यांना… चला…

काय वैताग होता. आयुष्यासोबत गाड्या पण फेल लागत होत्या. सामान उचललं आणि उतरलो.

ऊन चांगलंच तापलं होतं. उतरलो. कुठल्यातरी छोट्याशा गावातल्या बस स्टँडवर गाडी थांबवली होती.

आता दुसर्‍या गाडीत बसवून देणार म्हणजे बसायला जागा मिळणे अवघड होतं. एक-दोन एसटी येऊन गेल्या. पण त्या फुल्ल असल्याने आम्हाला कोणीही बसच्या दारातही उभं केलं नाही. मग ड्रायवर अन कंडक्टर स्वतःच पंक्चर काढू लागले. विशेष म्हणजे मी ज्या चाकावर बसलो होतो ते दोन्हीही चाक पंक्चर झाले होते. मित्र मला आपैशी का म्हणायचे ते आठवलं.

अर्धा तास उन्हात बसलो. एक टायर बदलला, एक फुटलेलाच होता. पुन्हा गाडी सुरू केली. ती गाडी पुढच्या मोठ्या डेपो पर्यन्त नेऊन तिथे दुसरी गाडी करून द्यायची असं ठरलं. हे म्हणजे लग्नाच्या वरातीला निघाल्यासारखं होतं. पाहुण्यांना लग्नमंडपापर्यन्त पोचवण्याची जबाबदारी अंगावर घेतलेल्या माणसाप्रमाणे कंडक्टर-ड्रायवर ने आम्हाला आमच्या ठिकाणावर पोचवण्याची जबाबदारी घेतली होती.

धिरे धिरे चल… करत गाडी मोठ्या बस स्टँडवर आली. गाडी बस स्टँडच्या आत शिरताच नक्षली हल्ला व्हावा तसा लोकांची झुंड गाडीवर धावून आली. त्या पामरांना आमच्या गाडीत बसायचं होतं. बिचारा कंडक्टर दरवाजा गच्च धरून उभा होता. गाडी फेल आहे हे सांगून सांगून त्याचा गळा फेल झाला होता.

आम्हाला दुसर्‍या गाडीत बसवून देणार अशी प्रतिज्ञा केलेल्या कंडक्टर ने ती तोबा गर्दी बघून आपली प्रतिज्ञा मोडली. ही गाडी जेंव्हा नीट होईल तेंव्हा त्यातून सोडू असं तो म्हणाला. बरेच प्रवासी सुखी झाले, तर माझ्यासारखे दुखी झाले. इथे अजून एक-दीड तास करपत बसावं लागणार होतं. मी कंडक्टरला दुसर्‍या गाडीत बसवून द्यायला सांगितलं. त्याने माझ्याकडे रुक्षपणे बघितलं अन एक तिकीट रिसीट काढून माझ्या हातात दिली. जागा मिळव अन मला फोन कर, त्या गाडीतल्या कंडक्टरला मी सांगतो.

माझ्यातला बाजीप्रभू जागा झाला. तो आता जागेसाठी युद्ध करणार होता. एक बस आली. त्यातील गर्दी बघून इरादे डळमळीत झाले. लोकांना आजचाच मुहूर्त सापडला होता लग्न करायला. जगबुडी असल्याप्रमाणे लोकं गाडयात बसून निघाले होते.

बस स्थानकात शिवशाही ची गाडी येताच मला अत्यानंद झाला. आता यात उभं राहून गेलं तरी चालेल असं वाटलं. एसी मध्ये काय होत नाही. शिवशाहीचं तिकीट जास्त असतं हे माहीत असल्याने गर्दीने इकडे हल्ला केला नाही. फुकटचं जेवायला मिळतय म्हणून लग्नाला जाणारी पब्लिक इतकं तिकीट कशाला काढत बसणार. माझ्यासारखे चार-सहा लोक तळमळीने शिवशाहीच्या आत शिरले.

शिवशाहीच्या कंडक्टरला फेल आयुष्यातील बस फेल ची सगळी करुण कहाणी सांगितली. पण तो हळहळला नाही. लाल डब्ब्याचं तिकीट कमी असतं, याचं जास्त आहे… तुम्हाला दुसर्‍या लाल डब्ब्यात बसावं लागेल. इथे नाही जमणार. बाजीप्रभून्नी खिंड लढवली होती मी गाडी अडवली. आमच्या कंडक्टरने नंबर दिला होता, त्याला बोलावलं. तो आला. त्याने पाहिलं अन तो भांडू लागला. आयुष्यात माझी बाजू घेऊन इतक्या त्वेषाने भांडणारा हा पहिला इसम.

असं कसं बसू देत नाहीत… आमचा पासेंजर आहे… तिकीट काढलं आहे… वरचे पैसे द्यायला तयार आहे… तुम्ही नाही म्हणू शकत नाही…

मग पहिल्यापासून तिकीट काढावं लागेल. आधीचं तिकीट ग्राह्य धरता येणार नाही.

दोणीबी सरकारच्याच… पैसे सरकारला चालले, तुम्ही का अडवून धरायले…

मला खरं तर अश्रु अनावर होणार होते. हा बिचारा माझ्यासाठी इतका भांडत होता अन मी काहीकी शिवशाहीच्या एसीत ढीम्म उभारलो होतो.

बराच वेळ तू तू मै मै झाली. आम्हा दोघांना अपमानित करुण खाली उतरवलं. आमचा कंडक्टर पण जरा पोरेल होता. बिचारा खूप भांडला माझ्यासाठी. त्याच्या उपकाराची परतफेड म्हणून त्याला चहा पाजवला. चहा अत्यंत रद्दी होता. आता आधीची गाडी नीट झाल्यानंतर त्याच्यातच बसून जायचं ठरलं.

नशीब खत्रा तो क्या करेगा बत्रा! एक अर्धवट खराब टायर टाकून गाडी सुरू केली. आता कुठेही फार न थांबता थेट निघायचं ठरलं. बाहरेचे नवे प्रवासी घ्यायचे नाहीत असंही ठरलं.

गर्दी थोडी कमी झाली होती. लोकं वैतागून इतर बसने गेले होते. फक्त दोघं-तिघं उभे होते अन बाकीचे बसलेले होते.

इथे नवा राडा सुरू झाला. सुरूवातीला जो जिथे बसला होता त्याने परत तिथेच बसायचं अशा नियमाचा शोध एका प्रवाशाने लावला. कारण तो आधी जिथे बसला होता ती सीट पुढे होती अन तिथे ऊन लागत नव्हतं. पण तिथे एक मुलगी बसली होती. सुरू झाला राडा. दोघेही कमी नव्हते. मुलगीही जोराने बोलत होती. मला मळमळ होत होतं अन झोप येत होती. इतका वेळ वाया घालूनही लोकांना भांडायचा जोर कुठून येतो कोणास ठाऊक. मी मागून दोन नंबरच्या सीटवर बसलो होतो. पंक्चर झालेल्या टायरच्या सीटवर कोणीही बसणार नव्हतं.

थोडा वेळ कल्लोळ झाला अन शेवटी ती मुलगी उठली. लढाई जिंकल्याप्रमाणे तो माणूस वाकुल्या दाखवत बुड टेकवून तिथे बसला.

आयुष्य खरच फेल म्हणावं लागेल. नको त्या वेळेस नको ते होत असतं. बसमध्ये, वर्गात, कार्यक्रमात एखादी सुंदर मुलगी आल्यावर अनेक तरुण (जवळपास मीही) केस नीट करतो अन बाजूची जागा जाणीवपूर्वक रिकामी करतो जेणेकरून त्या मुलीने आपल्या शेजारी येऊन बसावे. बसमध्ये असले टुकार प्रयोग बर्‍याचदा केले होते. पुण्याची पीएमटी वगळता फार कुठे यश आलं नाही.

पण आज वाटत नव्हतं की त्या मुलीने बाजूला येऊन बसावं. कारण एक तर मी उन्हात न्हाऊन काळवंडल्या गेलो होतो. अंगाला घामाचा वास सुटला होता. त्यात मळमळ होत होतं. ती बर्‍यापैकी सुंदर मुलगी जर बाजूला येऊन बसली तर आपली फजिती होणार हे अटळ होतं. चुकून जर ओकलो वगैरे तर मग आयुष्यभर एसटी चा प्रवास करू शकलो नसतो.

ती माझ्या बाजूला येऊन बसली. माझ्या पोटात भीतीने खड्डा पडला. पोटात कालवाकालव झाली. ती समोरच्या माणसाला शिव्या देत होती. माझ्याकडे बघून म्हणाली, त्याला कोणीच कसं काही म्हणालं नाही. नुसती दादागिरी चालू आहे. मला बसलेलं उठवलं. तू खपवून घेतलं असतास का असं?

थेट अरे तुरे…! अजून तरुण दिसतोय तर!!!

तिच्या प्रश्नावर मी माफक हसलो. तोंडात लवंग-सुपारी होती. ती बडबड करत होती. मी गप बसलो होतो. मळमळ वाढत होती. मी देवाला म्हणत होतो, देवा उलटी नको रे… किती पचका करशील आयुष्याचा!!!

ती म्हणाली, शेवटचा स्टॉप का?

हो.

कठीण झालाय प्रवास.

हो.

बोललो की उबळ यायची.

साला नशीबच मराठवाडी! जेंव्हा पेरणी करुण बसतो तेंव्हा ढग येतात पण बरसत नाहीत. पेरणी केली नाही की बरोबर बरसतात. अन कधी-कधी गरज नसताना अवकळी बरसतात! दैव अन कर्म!

कधी नव्हे ते इतकी सुंदर मुलगी स्वतःहून बाजूला येऊन बसली आहे. स्वतः बोलते आहे. त्यात भांडण हा चर्चेचा विषय उपलब्ध असताना कर्मदरिद्री नशीब उलटी करायच्या मूडमध्ये होतं.

असेच मरणार!!!

मी प्रत्युत्तर देत नाही पाहून तिने आवारतं घेतलं. मला स्वतःचीच कीव आली. मोठ्या प्रयत्नाने मी धीर एकवतून म्हंटलं, खिडकीला बसायचं का? तर तेंव्हा तिने डोळे मिटले होते.

            एसटी संथपणे मुक्कामाच्या दिशेने निघाली होती. कसली गर्दी नाही की कसला कलकलाट नाही. सगळे दामून-भागून झोपले होते. गरम वारा ह्या खिडकीतून त्या खिडकीत वाहत होता. एका सुंदर मुलीच्या बाजूला बसून उलटी होईल का नाही ह्या चिंतेत मी जागा होतो. फुलदानीच्या नशिबात काटेच असतात… फुलाचं रूप त्याने फक्त अनुभवायचं असतं… शेवटचा स्टॉप आला. ती उतरली. उतरताना काहीच बोलली नाही किंवा माझ्याकडे बघितलंही नाही… एका आकड्याने लोटेरी हुकावी तसा चेहरा करुण मी बसलो होतो. ती खाली उतरली. भळभळून उलटी झाली. नशीब गाडी रिकामी होती. कंडक्टर जवळ आला. बघितलं अन हळहाळत म्हणाला… आज प्रवासयोग चांगला नव्हता दादा…

-*-*-समाप्त-*-*-

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991  ||  latenightedition.in

गाव सोडताना…

© 2018, ||-अभिषेकी-||. All rights reserved.

Leave a Reply

Be the First to Comment!

Notify of
avatar
wpDiscuz
error: Content is protected !!