DEMATERIALIZATION अनिवार्य

DEMATERIALIZATION अनिवार्य

Physical Shares To DEMAT is now mandatory  ||  Shares Demat मध्ये ठेवणे बंधनकारक  ||  माहितीसाठी

आज शेअर बाजारात येणार्‍या प्रत्येकाला विविध Apps, Software आणि Websites च्या माध्यमातून Trading करायची माहिती आहे. कोणीही क्षणात शेअर BUY आणि SELL करू शकतो. त्यासाठी त्याला ब्रोकरला किंवा अन्य कोणाला विनंती करण्याची गरज राहिलेली नाही. पण ज्यावेळेस इंटरनेट नव्हतं किंवा टेक्नॉलजी आजइतकी विकसित नव्हती तेंव्हा share बाजारात व्यवहार कसे होत असावेत?

तेंव्हा Physical Share Certificates च्या माध्यमातून shares ची खरेदी-विक्री केली जायची. त्यामध्ये मध्यस्थ अर्थात ब्रोकर ची भूमिका अत्यंत महत्वाची असायची. एखादा शेअर buy किंवा sell करण्यासाठी भरपूर कसरत करावी लागायची. आज सारखे ZERO PAISA ब्रोकेरेज चाळे त्यावेळेस परवडणारे नव्हते. आज गुंतवणूकदारांचे shares हे Demat Account मध्ये असतात. म्हणजे, तुमच्याकडे किती shares आहेत, कधी BUY किंवा SELL केले आहेत याची माहिती तुम्हाला Demat ला LOGIN केली की लागलीच मिळू शकते. पण पूर्वी तुमच्याकडे जे Shares चे Physical Certificates असायचे. म्हणजे एक कागदी Certificate ज्यावर लिहिलेलं असायचं की तुमच्याकडे कोणत्या कंपनीचे किती shares वगैरे आहेत. त्याची खरेदी-विक्री करण्यासाठी ब्रोकरच्या माध्यमातून केली जायची. त्याकाळी जी माणसे गुंतवणूक करायची त्यांच्या घरात अशी Certificates पडून असायची. तो काळ वेगळा होता. आता असे व्यवहार फार कोण करत नाही.

जसा जसा टेक्नॉलजीचा वापर वाढत गेला तसं तसं Share Market आणि त्याच्यातील व्यवहार सुलभ आणि Global होऊ लागले. Demat Account नावाची Concept आली. गुंतवणूकदाराला Demat च्या माध्यमातून Shares ची खरेदी-विक्री करता येऊ लागली. कागदोपत्री होणारा व्यवहार कालबाह्य झाला. जे shares असायचे ते Demat वरती. पण सर्वच गुंतवणूकदार ह्या बदलात सामील झालेच असं नाही. म्हणजे, ज्यांच्याकडे पूर्वी घेतलेले shares होते, ते त्यांच्याकडे Physical मध्ये होते, ते shares त्यांनी Demat मध्ये transfer केले असतीलच असं नाही. त्यांच्याकडे ते अजूनही Physical Format मध्ये असू शकतात. जोपर्यंत Physical form मधील shares Demat account मध्ये जमा होत नाहीत तोपर्यंत त्या shares चा खरेदी-विक्री सौदा करणे अशक्य झालं आहे.

DEMATERIALIZATION

ज्या प्रोसेसच्या माध्यमातून Physical Format मधील shares आपण Demat Account ला जमा करतो त्याला आपण DEMATERIALIZATION म्हणतो.

जवळपास दहा बारा वर्षांपासून share market मधील सर्व व्यवहार ऑनलाइन होतात. Physical व्यवहार बंद झाले आहेत. आजही असे अनेक गुंतवणूकदार आहेत ज्यांच्याकडे Physical Format मध्ये shares पडून आहेत. आता त्यांचे व्यवहार होणं शक्य नाही. जर त्याचे व्यवहार करायचे असतील तर त्यांना Demat करावं लागेल.

दोन वर्षांपूर्वी नोटबंदीचा अनुभव घेतलेल्या भारतीयांना “कालबाह्य” आणि “हे आता चालणार नाहीत” याचा अर्थ योग्य प्रकारे समजला असावा. जशा हजार पाचशेच्या नोटा कालबाह्य ठरवल्या गेल्या, त्यांच्याद्वारे होणारे व्यवहार बंद केले गेले होते.

SEBI (Security Exchange Board Of India) च्या नवीन अधींनियमनुसार Physical Format मध्ये असलेले Shares 5 Dec च्या आत Demat Account उघडून त्यात ते shares जमा करून घेणे बंधनकारक केलेलं आहे. त्यामुळे जर तुमच्याकडे Physical Format मध्ये shares असतील तर घाई करा आणि Demat Account सुरू करून 5 Dec पूर्वी पूर्ण प्रक्रिया पूर्ण करून घ्या.

.

– Deadline to dematerialise physical shares is Dec 5 –

Read Related News Below –

https://www.thehindubusinessline.com/economy/deadline-to-dematerialise-physical-shares-is-dec-5/article24255939.ece

https://www.india-briefing.com/news/india-demat-shares-mandatory-beneficial-ownership-rule-16966.html/

https://economictimes.indiatimes.com/hindi/markets/share-bazaar/goodbye-share-certificates-go-demat-till-december/articleshow/64758641.cms

= > WHAT IS DEMATERIALIZATION?

आधीच्या काळी shares खरेदी-विक्री प्रक्रिया Electronic पद्धतीने होत नसत. त्या काळी Physical Certificate असायचे ज्याद्वारे व्यवहार केले जात असत. ते Cerificate गुंतवणूकदाराला सांभाळून ठेवावे लागत आणि विक्री करताना submit करावे लागत. पण Electronic पद्धतीमुळे ही प्रक्रिया जवळजवळ बंद झाली आहे. असं असलं तरी, काही लोकांकडे जुन्या काळी घेऊन ठेवलेले Shares Physical Format मध्ये असू शकतात. ते जर Electronic Format अर्थात Demat मध्ये ठेवण्यासाठी काही मूलभूत प्रक्रिया करावी लागते. याला आपण Dematerialization म्हणतो. एकंदरीत Physical Format मध्ये असलेले shares Electronic माध्यमात convert करणे. यासाठी Demat Account असणे अतिशय आवश्यक आहे.

उदाहरणार्थ, जर एखाद्या गुंतवणूकदारणे 1999 काळी SBI चे shares घेऊन ठेवले आहेत. त्याकाळी Physical Certificate द्वारे व्यवहार केला जात असे. समजा त्या गुंतवणूकदाराने मध्यंतरीच्या काळात त्या shares ला काहीच केलेलं नाही. आज जर ते shares विकायचे असतील तर सर्वात आधी ते Physical Certificate त्यांच्याकडे असणे आवश्यक आहे. त्यानंतर एक Demat Account असणे आवश्यक आहे. त्यात Physical Certificate आणि Demat एकाच्याच नावे असणे आवश्यक आहे. मग एका प्रक्रियेनुसार ते shares Demat वर जमा करता येतात त्यानंतर मग Demat खात्यावरून त्याचा व्यवहार करता येईल.

ही Dematerialization ची प्रक्रिया थोडीशी किचकट आहे. Demat Account सुरू केल्याच्या नंतर लागलीच ते shares त्याच्यात जमा होणार नाहीत. त्यासाठी ब्रोकर कडून एक फॉर्म घ्यावा लागतो. त्याला DRF फॉर्म म्हणतात. तुमच्याकडे असलेले सर्व certificates वरील माहिती त्या फॉर्ममध्ये भरून ते फॉर्म तुमच्या DP अर्थात Depository Participant कडे सुपूर्द करावे लागतात. त्यानंतर DP सर्व बाबी तपासून ज्या कंपनीचे ते shares आहेत त्या कंपांनीच्या Registrar कडे सुपूर्द करतात. सर्व बाबींची पडताळणी झाल्यानंतर जवळपास 20 ते 25 दिवसांच्या कालावधीत ते share तुमच्या Demat Account ला जमा होतात.

Dematerialization ही वेळखाऊ प्रक्रिया आहे. शिवाय, Registrar कडे सर्व बाबींची काटेकोर पडताळणी केली जाते. बर्‍याचदा काही Queries काढल्या जातात ज्यासाठी काही कागदपत्रांची पूर्तता करावी लागते. पण सर्व कागदपत्रे व्यवस्थित असतील तर काही अडचण येत नाही.

पुढील लेखात जाणून घेऊ या निर्णयाचे फायदे, नुकसान आणि शेअर बाजारावर त्याचे पडसाद… 

अभिषेक बुचके (9422611264)

 

Infosys दीर्घकालीन गुंतवणुक

© 2018, ||-अभिषेकी-||. All rights reserved.

Leave a Reply

Be the First to Comment!

Notify of
avatar
wpDiscuz
error: Content is protected !!