आपल्याला जर आपल्या रचना, संकल्पना, मत येथे मांडायचं असेल किंवा कुठलीही जाहिरात ह्या संकेतस्थळावर करायची असेल तर latenightedition.in@gmail.com यावर संपर्क करावा!

Tag: चित्रपट

कहाणी की कहाणी मेरी जुबानी

कहाणी की कहाणी मेरी जुबानी

फिल्मी चक्कर  ||  चित्रपट  ||  Kahaani Movie Sequel Story  ||  कहाणी की कथा  || 

विद्या बालन चा कहाणी हा चित्रपट तुम्ही बघितलेला असेलच. अलीकडच्या काळात आलेला एक अप्रतिम सस्पेन्स थ्रिल चित्रपट असं त्याचं वर्णन करता येईल. त्या चित्रपटाची कथा अन कथेची मांडणी यामध्ये प्रेक्षक गुंग होतो. जी साधी-सरळ वाटणारी गोष्ट हळूहळू एका खूप मोठ्या रहस्याचा उलगडा करते.

कहाणी ही विद्या (बिद्या) बागची या सामान्य वाटणार्‍या आणि गरोदर असलेल्या स्त्री ची कहाणी… आपल्या हरवलेल्या पतीला, आर्णब बागचीला शोधायला ती परदेशातून कोलकत्ता येथे येते. तिथे आल्यावर तिच्या पतीच्या अस्तित्वावरच प्रश्नचिन्ह उभे राहतात. मग विद्या आपल्या पतीच्या (?) खर्‍या अस्तित्वाचा शोध घेऊ लागते. जशी जशी विद्या आपल्या पतीच्या सत्याचा शोध घेत जाते तसे तसे गाडल्या गेलेले काही भयंकर पात्र पडद्यावर येऊ लागतात. त्यात नाव येतं मिलन दामजी याचं!

मिलन आणि तिचा पती हे एकच व्यक्ति आहेत असं वाटायला लागतं. मिलन दामजी हा एक कुख्यात अतिरेकी, देशद्रोही असतो. मिलन दामजी हा भारतीय तपास यंत्रणेतीलच एक गद्दार असतो. त्याला कर्नेल बाजपाई यांनी दलात घेऊन ट्रेनिंग दिलेलं असतं. पण तो गद्दारी करतो.

आता त्या मिलन दामजीला विद्या बागचीच्या माध्यमातून पकडण्याचा घाट कोलकत्ता पोलिस आणि इंटेलिजेन्स टीम करत असते. यामध्ये विद्याच्या शोधात तिला इंस्पेक्टर सात्यकी उर्फ राणा हा मदत करत असतो. तो हळूहळू विद्याच्या प्रेमात पडतो.

यामध्ये खान नावाचा एक इंटेलिजेन्स मधील ऑफिसर असतो. ही भूमिका केली आहे नवाजूद्दीन सिद्दिकी याने. खान हे पात्र अतिशय कठोर कर्तव्यनिष्ठ, वस्तुनिष्ठ आणि करारी आहे. त्याला कर्तव्याच्या आड येणार्‍या कुठल्याच भावना मंजूर नाहीत. मिलन दामजी पर्यन्त पोचण्यासाठी तो काहीही करू शकतो. अगदी, त्यात गरोदर असलेल्या विद्या बागचीचा बळी देण्यासही तयार आहे. पण इंस्पेक्टर सात्यकी उर्फ राणा, जो विद्या बागचीच्या प्रेमात आहे तो काहीही झालं तरी विद्याला काहीही होऊ देणार नाही या पवित्र्यात असतो.

घडामोडी घडत जातात आणि शेवट जवळ येतो. विद्या बागचीच काय होणार? तिचा पती आर्णब बागची सापडणार का? का आर्णब आणि मिलन दामजी एकच? मिलन दामजी सापडणार का? सात्यकी उर्फ राणा विद्याला कशी मदत करणार? यंत्रणेतील गद्दार कोण? अशा अनेक प्रश्नांच्या भूलभुलय्यात प्रेक्षक अडकलेला असतो. त्याला सर्व कोडी सुलगडून पाहिजे असतात.

चित्रपटाचा शेवटात, काय होणार याची उत्कंठा लागून राहिलेल्या प्रेक्षकांना धक्का बसतो… विद्या हीच मिलन दामजीला मारून फरार होते. पोलिसांना काय झालं ते काही कळतच नाही. फक्त सात्यकी उर्फ राणाला सर्व उलगडा झालेला असतो. विद्या नेमकी कोण हे पोलिसांना कळतच नाही. विद्याने पोलिस यंत्रणेचा स्वतःच्या हेतुसाठी वापर करून घेतलेला असतो. तिला आर्णब बागची नावाचा कोण पती नसतोच. फक्त मिलन दामजीला मारण्यासाठी तिने हे सगळं केलेलं असतं. ती गरोदर ही नसते.

शेवटी असं समोर येतं की कर्नल बाजपाईने विद्याला ट्रेनिंग देऊन मिलन दामजी ची हत्या करण्यासाठी पाठवलेलं असतं. कारण मिलनला त्यांनीच ट्रेन केलेलं असतं. त्याने केलेली गद्दारी अन त्यातून अनेक नागरिकांचा झालेला मृत्यू यामुळे कर्नल अतिशय व्यथित असतात. मिलनने केलेल्या हल्ल्यामध्ये विद्याच्या पतीचाही मृत्यू झालेला असतो. त्याचा बदला घेण्यासाठी कर्नल व विद्या मिळून ही कहाणी रचतात…

ही झाली चित्रपटाची मूळ कथा… पण त्यानंतर काय झालं असेल..? विद्या कोठे गेली असेल? एका कुख्यात अतिरेक्याला ठार मारून ती लपू शकत होती का? सात्यकी ज्याने तिच्यावर मंनापासून प्रेम केलं तो विद्याला इतक्या सहजपणे विसरू शकत होता का? आणि इंस्पेक्टर खान, ज्याचा इगो विद्याने दुखावला होता तो तिला शोधू इच्छित असणारच ना???

पहिली कहाणी ही दुसर्‍या कहाणीची सुरुवात आहे असं नाही वाटत ? येथून एक नवीन कथा तयार होऊ शकते… ती कशी ?? ती मी सांगतो… ऐका… सॉरी, वाचा…

Image result for kahani movie

कहाणी 2

विद्या बागची ही कधी अस्तीत्वात नव्हतीच. पण सात्यकीने तिच्यावर निस्वार्थ प्रेम केलेलं असतं. भावनात्मकरित्या तो तिच्यात गुंतलेला असतो. प्रयत्न करूनही तो तिला विसरू शकत नाही. शेवटी प्रेमात पागल वगैरे होऊन तो विद्याला शोधायचंच अशी मोहीम सुरू करतो. त्याला खर्‍या विद्याला शोधून तिला भेटायचं असतं. मिलन दामजीला मारण्यासाठी विद्याला कोणीतरी मार्गदर्शन नक्की केलेलं असेल असं त्याला वाटतं. फक्त मिलनला मारण्यासाठी विद्या बागची ह्या पात्राने जन्म घेतलेला असतो हे त्याला नक्की माहिती असतं. मग मिलन दामजी या देशद्रोही चा उदय दोन-तीन वर्षांपूर्वी कोलकत्ता येथील गॅस बॉम्बस्फोट मुळे झालेला असतो. याचा अर्थ विद्याचा उदय त्यानंतरचा. तो विद्याला जितका ओळखतो त्याप्रमाणे ती पैशांसाठी कोणाच्या सांगण्यावरून असं करेल हे त्याला पटत नाही.

विद्या परदेशातून भारतात आलेली असते म्हणजे ती भारतातून परदेशात कधीतरी गेलेली असेलच असा त्याचा अंदाज असतो. मग तो जुने सर्व रेकॉर्ड तपासतो, पण ते विद्या ह्या नावाने भेटणार नाहीत याची त्याला खात्री असतेच. शेवटी, मिलन दामजी ने जेंव्हा कोलकत्ता येथे बॉम्ब हल्ला केलेला असतो तेंव्हाचे रेकॉर्ड तपासतो. त्या काळातील आसपासच्या रेकॉर्डमध्ये त्याला अंजली बोस ह्या स्त्रीचा फोटो सापडतो जो विद्यासोबत मिळताजुळता असतो.

मग अंजली बोसचा शोध सुरू होतो. तिचा शोध घेत असताना तो तिच्या कोलकत्ता येथील घरापर्यन्त पोचतो. पण तिथे कोणीच रहात नसतं. विद्या खूप वर्षांपूर्वी लग्न करून तेथून निघून गेलेली असते. त्याचा शोध अडकतो.

मग सात्यकी तिथे शोध घ्यायचं ठरवतो जेथून ह्या सगळ्याला सुरुवात झालेली असते. कोलकत्ता येथील National Data Center (NDC) जिथे मिलन दामजी कार्यरत असतो. तेथून त्याला असा क्लू मिळतो की मिलन दामजीचा एक सहकारी असतो अबीर चॅटर्जी ज्याच्यासोबत त्याचं पटत नसतं. अबीर हासुद्धा एक अंडरकवर अजेंट असतो. पण अंडरकवर अजेंट असल्याने त्याबद्दल फार माहिती मिळू शकत नाही.

ज्या काळी मिलन दामजी व अबीर चॅटर्जी यांना assign केलेलं असतं त्या काळात कर्नल बाजपाई हे चीफ असतात आणि त्यांनीच यांना ट्रेन केलेलं असतं हे कळल्यावर सात्यकी कर्नल बाजपाई कडे जातो. बाजपाई बरेच टेंशन मध्ये असतात. ते त्याला काहीच सांगत नाहीत. पण सात्यकीला संशय येतो. मग इंटेलिजेन्स मधून त्याला माहिती मिळते की तो त्याच बॉम्ब हल्ल्यात मारला गेला होता जो दामजी ने घडवला असतो. तो दामजी ला रोखायचा प्रयत्न करत असतो.

मग अबीर चॅटर्जीची बॉडी ज्या हॉस्पिटल मध्ये ठेवलेली असते तेथे सात्यकी पोचतो आणि चौकशी करतो. एका नर्स ला विचारल्यावर त्याला समजतं की कर्नल बाजपाई ती बॉडी घेण्यासाठी हजर होते. शिवाय तिच्यासोबत अबीरची पत्नी, जी गरोदर असते, तीही हजर होती. नवर्‍याची बॉडी बघून ती बेशुद्ध पडते आणि तातडीने तिच्यावर उपचार करावे लागतात ज्यात तिच्या गर्भातील मूल ती गमावते. ती विद्याच उर्फ अंजली बोस असणार असा निष्कर्ष सात्यकी काढतो.

सात्यकी जेंव्हा विद्याचा शोध घेण्यासाठी विविध ठिकाणी फिरत असतो, चौकशी करत असतो तिथे-तिथे एक अनोळखी मनुष्य त्याच्यावर लक्ष ठेऊन असतो. तो सात्यकीवर लक्ष ठेवण्यासाठी वाट्टेल ते करत असतो. हॉस्पिटलमध्ये सात्यकी आणि त्या नर्समधील बातचीत तो ऐकतो आणि फोन करून कोणालातरी कळवतो.

इकडे सात्यकी परत कर्नल बाजपाईकडे जातो आणि सत्य सांगण्यासाठी दबाव टाकतो. त्याच्याकडे असलेले पुरावे आणि तर्क याच्या आधारे त्याने सर्व गुंता सोडवलेला आहे हे समजताच कर्नल बाजपाई अस्वस्थ होतात आणि त्याला सत्य सांगतात की, विद्या हीच अंजली बोस आहे. अंजली अबीरची बायको तर असतेच शिवाय अबीर हा कर्नल बाजपाई चा मानसपुत्र असतो. अबीरचा मृत्यू हा मिलन दामजीमुळे झाला आहे हे समजल्यावर ते अत्यंत संतप्त झालेले असतात. ज्या मिलन दामजीला आपणच ट्रेन केलेलं असतं त्यानेच अबीरची हत्या केली, आपल्या मुलीसमान अंजलीच आयुष्य उध्वस्त केलं. त्यामुळे ते बदला घेण्यासाठी कहाणी करतात.

Image result for kahani movie

सध्या अंजली म्हणजेच विद्या कुठेय हा प्रश्न समोर येतो?

ती कुठेतरी एका खेड्यात असते असं कर्नल बाजपाई सांगतात. पण तिला आहे तिथेच राहू देत असा सल्लाही देतात. कारण मोठ्या दगडाखालील एक लहानसा दगड जरी सरकला तर मोठा दगड घसरून विनाश होऊ शकतो, त्याप्रमाणे तू तिला भेटायला गेलास तर तिच्या मागावर असलेले इतर लोकही तिथपर्यंत पोचतील असं ते सांगतात.

यांची चर्चा चालू असते तोच काही लोक/गुंड तेथे येतात. त्यांनाही विद्याचा पत्ता पाहिजे असतो. भास्करन जो त्यांचा बॉस असतो (IB चा चीफ जो मिलन दामजीचा बॉस असतो आणि त्याला अटक झालेली असते – कहाणी चित्रपटातील शेवट) त्याने कर्नल बाजपाईवरच संशय व्यक्त केलेला असतो आणि त्याच्यावर नजर ठेवायला त्याच्या लोकांना सांगितले असते.

आता ते लोक/गुंड सात्यकी आणि कर्नलला घेऊन विद्याच्या दिशेने रवाना होतात. विद्याला अर्थात अंजलीला मारून बदला पूर्ण करणे हा भास्करण आणि त्याच्या साथीदारांचा हेतु.

ते विद्या असते तिथे पोहोचतात. सात्यकीला बघून विद्या आनंदी वगैरे होते पण भास्करणचे लोक आहेत हे कळल्यावर भितेही. मग नेहमीचे संवाद वगैरे…

इथे एंट्री होते सध्याचे IB Chief खान अर्थात नवाजूद्दीन सिद्दिकी यांची. मग थोडी मारामारी अॅक्शन वगैरे होते अन सगळं व्यवस्थित होतं.

खान explain करतो, सात्यकी उर्फ राणा विद्यावर प्रेम वगैरे करत होता हे त्याला माहीत असतं. तुम्हारा सच्चा प्यार तुम्हे विद्या बागची तक ले जाएगा ये मुझे पता था. म्हणून खान सात्यकी वर लक्ष ठेवायला एक गुप्तहेर ठेवतो. हा तोच माणूस असतो तो सात्यकीचा पाठलाग करत असतो आणि त्याच्यावर लक्ष ठेवत असतो. तो खान ला सगळं सांगत असतो आणि शेवटी यांच्या मागावर येत असताना तो इथपर्यंत येतो. एका बाजूला विद्या बागची ची खरी ओळखही कळते आणि भास्करणची उरलंसुरलं नेटवर्क ही तो संपावतो. यामध्ये मग खान ने भास्करन ला investigate केलेलंही दाखवता येईल. आता सगळं व्यवस्थित झालेलं असतं…

अशा रीतीने कहाणी ही कथा पूर्ण होते.. मला कहाणी चित्रपटाच्या पुढचा भाग असा सुचलेला होता…

@Late_Night1991  ||  अभिषेक बुचके

Copyrights Of This Story @ Abhishek Buchake

Batman – चेहरे आणि मुखवटे

Always – चेहरे आणि मुखवटे

Always – चेहरे आणि मुखवटे

Severus Snape  ||  Half Blood Prince   ||  Harry Potter Characters  ||  प्रेम आणि त्याग  ||  

#Always

After all this time?”

“Always,” said Snape.

Harry Potter & Deathly Hallows चित्रपटातील हा तो संवाद आहे ज्याने Severus Snape या काल्पनिक पात्राला अजरामर केलं आहे. हा संवाद जेंव्हा समोर येतो तेंव्हा खर्‍या प्रेमातील त्याग अन त्यातील सच्चेपणा मनाला स्पर्श करून जातो.

  1. K. Rowling लिखित Harry Potter च्या साहसकथा संपूर्ण जगाने डोक्यावर घेतल्या. त्यातील प्रत्येक पात्राने वाचक-प्रेक्षकांना अक्षरशः वेड लावलं आहे. या पात्रांबद्दलच्या चर्चा न कधी थांबल्या न कधी थांबतील. या कथेला परिपूर्ण किंवा अजरामर बनवण्यात कथेतील प्रत्येक पात्राचा तितकाच महत्वाचा वाटा आहे. त्यात Severus Snape या पात्राने संपूर्ण कथेत महत्वाची भूमिका बजावली आहे.

Snape हे पात्र नेहमीच काळ्या पोषाखात दिसून येतं. त्याच्या काळ्याशार बारीक डोळ्यात सतत कसलातरी हेतु दिसत असतो. माफक पण धारदार बोलणं हे या पात्राचं वैशिष्ट. चालायची लकब, बोलायची एक विशिष्ट लय, बोलताना रोखून बघणे आणि करारीपणा यामुळे हे पात्र अतिशय शिस्तबद्ध आणि तितकच चतुर वाटतं.

या काल्पनिक कथेत Severus Snape हा एक गुप्तहेर. पण तो नेमक्या कोणत्या बाजूची हेरगिरी करत असतो याबद्दल दोन्हीही बाजूला संशय असतो. दोन्हीही पक्षात याच्याबद्दल विश्वासार्हता नसते. चित्रपटात या पात्राला शेवटपर्यंत Grey Shade मध्ये रंगवलं गेलं आहे. त्याच्याबद्दल हा ऊन-सावल्यांचा खेळ काही नवीन नसतो.

Harry Potter चित्रपटाचा शेवटचा भाग प्रदर्शित होईपर्यंत या पात्राच्या बद्दल असलेला संशय कायम असतो. पण ह्या पात्राचं खरं रहस्य जेंव्हा समोर येतं तेंव्हा हे पात्र अनेक चौकटी मोडून एका शिखरावर जाऊन पोचतं.

Image result for severus snape always

Snape ह्या पात्राकडे बघितलं तर समजून येईल की हे अतिशय हुशार, चलाख, धाडसी आणि बेरकी माणूस आहे. एका बाजूला तो महत्वाकांक्षी तर आहेच पण त्यासाठी तो उतावीळ झालेला नाही. मेहनत, सय्यम आणि स्वतःच्या मनातील गुपिते दुसर्‍यांना ओळखू न देणे हे त्याच्या व्यक्तिमत्वाला वेगळाच आयाम प्राप्त करून देतात. पण ह्या सगळ्या बाह्य आवरणाच्या आतमध्ये एक अतिशय संवेदनशील आणि प्रेमळ माणूसही चित्रपटच्या शेवटाला दिसून येतो.

चित्रपट मालिकेच्या सुरूवातीला केवळ गुप्तहेर किंवा त्यासम वाटणारं पात्र चित्रपटाचा शेवट येतो तेंव्हा एक रक्षक, एक मार्गदर्शक, त्यागी तपस्वी अशा स्वरूपाचं होतं.

जेंव्हा Snape ची बालमैत्रीण, जिच्यावर तो एकतर्फी प्रेम करत असतो ती Lily, अर्थात Harry potter च्या आईचा जेंव्हा Voldemort खून करतो तेंव्हा Snape आपल्या आयुष्यातील सर्वस्व गमावून बसतो. खरं तर हे त्याच्याच चुकीमुळे झालेलं असतं. जिच्यावर त्याने मनापासून अन निस्वार्थ प्रेम केलेलं असतं तिचा जीव आपल्यामुळेच गेला आहे, केवळ ही सल त्याला आयुष्यभर पुरणारी असते. मग Lily च्या आठवणीत संपूर्ण आयुष्य व्यतीत करण्यावाचून त्याच्याकडे पर्याय नसतो.

एका बाजूला असते Lily जिच्यावर तो जगात सर्वात जास्त प्रेम करत असतो आणि दुसरीकडे असतो James Potter ज्याचा तो जगात सर्वात जास्त तिरस्कार करत असतो. या दोघांचा मुलगा असतो Harry Potter ज्याच्या रक्षणाची जबाबदारी त्याने घेतलेली असते. तेही केवळ स्वतःच्या अपराधी मनावरील ओझं कमी व्हावं म्हणून.

अगदी आपल्या बापसारखा दिसणारा Harry जेंव्हा जेंव्हा Snape च्या समोर येतो तेंव्हा तेंव्हा Snape च्या मनातील James बद्दलच्या पूर्वइतिहासातील कटू आठवणी उफाळून येतात अन तो Harry चा तिरस्कार करू लागतो. पण Harry चे डोळे त्याच्या आईसारखे म्हणजे Snape च्या प्रिय Lily सारखे असतात. त्या डोळ्यांकडे बघताच त्याच्या मनातील सर्व द्वेष विरून जातो. इथे ह्या पात्राच्या वागण्या-बोलण्यात जे उतार-चढाव आहेत, त्याची Harry कडे बघून त्याच्या डोळ्यात Lily ला शोधण्याचा जो प्रयत्न असतो तो खरच अफलातून प्रकार आहे.

Image result for severus snape personality

आपल्या चुकीमुळे आपली सर्वात चांगली मैत्रीण आणि प्रेयसीने प्राण गमावले हे शल्य Snape च्या मनात कायम असतं. ती चूक सुधारण्यासाठी आणि Lily वरील प्रेमापोटी Snape ने Harry च्या संपूर्ण रक्षणाची जबाबदारी स्वीकारलेली असते. आपलं उरलेलं आयुष्य त्याने ह्याच कामासाठी समर्पित केलेलं असतं.

पण दुसर्‍या बाजूला Snape चे अन Harry चे वरवरचे संबंध तणावाचे असतात. Snape च्या James प्रती असलेल्या द्वेषामुळे मुळे Harry लाही Snape बद्दल द्वेष वाटत असतो. त्यांच्यात सतत खटके उडत असतात. इतकं होऊनही जेंव्हा-जेंव्हा Harry संकटात असतो तेंव्हा-तेंव्हा Snape त्याला वाचवण्यासाठी सर्वात प्रथम हजर असतो. कारण फक्त, तो Lily चा मुलगा आहे म्हणून.

आयुष्याच्या प्रत्येक वळणावर ह्या पात्रावर अन्याय झालाय असं वाटतं. एकतर आयुष्यात स्वतःचं असं कोणीच नसतं. दुसर्‍या बाजूला Harry च्या रक्षणाची संपूर्ण जबाबदारी घेतलेली असते. तिसरीकडे आपली खरी बाजू कोणालाही कळू नये ही सतर्कताही ठेवायची असते. ह्या सगळ्यात Snape चा संपूर्ण चित्रपटातील वावर अतिशय मत्सुदीपणाचा वाटत असतो. ह्या पात्राची कथेतील गरज ही अतिशय महत्वपूर्ण तर आहेच शिवाय त्याचं केवळ ‘असणं’ यालाही वेगळे पदर असतात.

स्वतः Hogwarts मध्ये शिकत असताना Harry चे वडील James आणि त्याच्या मित्रांनी, Sirius Black, Remus Lupin यांनी Severus चं आयुष्य त्रासदायक बनवलेलं असतं. पण वेळ येईल तेंव्हा कसलीही कटुता मनात न ठेवता Snape त्यांना मदत करत असतो.

Snape च्या संशयास्पद हालचाली आणि भूमिका यामुळे त्याच्यावर कोणीच विश्वास ठेवत नसतात; पर्यायाने त्याला मित्र नसतात. सतत कर्तव्यदक्ष अशी त्याची प्रतिमा होते. तो अनेकांच्या द्वेषाला बळी पडतो पण याच्याशी त्याला काही देणं-घेणं नसतं. त्याने आपल्या आयुष्याचं उद्दीष्ट ठरवलेलं असतं. जगभरातील अनेकांच्या प्रती वाटणारा राग एकीकडे आणि Lily बद्दल वाटणारं प्रेम एकीकडे… यामध्ये नेहमीच Lily बद्दल वाटणारं प्रेम त्याच्यावर प्रभावी ठरत असतं.

अनेकजण त्याला भित्रा किंवा गद्दार समजत असूनही तो नेहमीच स्वतःचा जीव धोक्यात घालून Harry चा जीव वाचवत असतो. Harry चा Godfather Sirius Black आणि Snape मध्ये अतिशय टोकाचे वाद असतांनाही स्वतःच्या कर्तव्यापुढे हे सगळं विसरून तो त्याची मदत करतो.

इतकं करूनही Snape च्या प्रती असलेला संशय कधीच कमी होत नाही. त्याला त्याच्या चांगुलपणाचं कधीच credit भेटत नाही. ज्या Harry साठी तो इतका त्याग करत असतो त्यालाच याबद्दल काही माहीत नसतं.

Snape च्या मनात James Potter प्रती असलेला राग Harry वर काढला जात असतो. केवळ जबाबदारी म्हणून Harry चं रक्षण करत असताना त्याला Harry बद्दल काळजी वाटायला लागते. Harry बद्दल त्याच्या मनात असलेली काळजी दाखवणारा scene तर अगदीच खास आहे. वरवर पाषाणहृदयी आणि कठोर वाटणारा Severus Snape हे पात्र किती हळवं, संवेदनशील आहे हे समजतं.

संपूर्ण चित्रपट मालिकेत Snape च्या विश्वासार्हतेवर संशय निर्माण केला जात असतो. अर्थात, तो निर्माण व्हावा अशीच Snape ची इच्छा असते. पण Snape या पात्राचा खरा कस लागतो तो Half Blood Prince चित्रपटात. येथे Snape ला दुहेरी गुप्तहेर अशी भूमिका वठवायची असते. यामध्ये Snape ला आपलेच मार्गदर्शक आणि Harry चे सर्वात मोठे रक्षक Albus Dumbledore ची हत्या करून स्वतःची नकारात्मक प्रतिमा प्रबळ करायची असते. ह्या संपूर्ण काळात ह्या पात्राचा अन पर्यायाने अभिनेत्याचा कस लागतो.

चित्रपटात एक Scene आहे जिथे Snape ह्या संपूर्ण पात्राचा उलगडा होतो. त्याच्या चेहर्‍यावर अंधार-उजेड अशा प्रकाशयोजनेचा वापर केला आहे आणि तिथे Snape अत्यंत दुखी-कष्टी दाखवला आहे. लहानपणी Severus Snape अतिशय सकारात्मक आणि निरागस असतो, पण Hogwarts मध्ये तो नकारात्मक वाट धरतो, पण Lily ची हत्या त्याला परत सकारात्मक मार्गावर यायला भाग पाडते, परत दिखाव्यासाठी का असेना त्याला नकारात्मक भूमिका निभवावी लागते. या पात्राच्या बाबतीत इतकी अनिश्चितता दाखवली आहे की हे पात्र डोक्यावर हावी होऊ लागतं. शेवटाला त्याच्या सर्व कृती ह्या काय हेतूने होत्या याचा उलगडा झाल्यावर हे पात्र मुख्य नायकापेक्षा जास्त भाव खाऊन जातं.

Image result for the bravest man i've ever known harry

जेंव्हा Albus Dumbledor ची हत्या करायची जबाबदारी त्याच्यावर येते तेंव्हा तो पुर्णपणे खचून जातो. पण हे कामही त्याला “कर्तव्य” म्हणून करावं लागणारच असतं हे जेंव्हा त्याच्या लक्षात येतं तेंव्हा त्याची हतबलता अन त्याचा करारीपणा यातील अंतर्द्वंद्व हे लक्षणीय आहे. कारण या हत्येनंतर तो सर्वांच्याच नजरेतून तो कायमचा विलन म्हणून राहणार हेही त्याला माहीत असतं. आपल्याच परिजनांना आपल्या हाताने मारून तो जगाच्या नजरेत क्रूर, दगाबाज ठरत असतो आणि आपल्याच नजरेसमोर आपल्याच लोकांना मरतानाही त्याला बघावं लागतं. ज्या मार्गावर Snape चालत असतो तो मृत्युकडेच जात आहे याची खात्री असूनही तो डगमगत नाही. पावलोपावली मृत्यूची शक्यता असतांनाही तो जितक्या मत्सूद्दीपणे राहतो त्याला तोड नाही.

शेवटी जेंव्हा Voldemort कडून Severus Snape ची हत्या होते तेंव्हा मृत्यूपूर्वी Harry कडे बघत मरण्याची त्याची इच्छा असते. कारण Harry चे डोळे त्याला Lily ची आठवण करून देत असतात. मरतानाही आपल्या हरवलेल्या प्रेमाची तो आठवण करत असतो…

चित्रपटातून हे पात्र अतिशय उठावदारपणे, प्रभावीपणे अन मत्सूद्दीपणे समोर येत राहतं. याचं पडद्यावरील अस्तित्व मुख्य नायक आणि मुख्य विलन यांचाही अवकाश व्यापून टाकतं. इतकं सशक्त अन प्रभावी पात्र प्रेक्षकाच्या मनावर अधिराज्य मिळवणार नाही तरच नवल.

Severus Snape हे पात्र रंगीबेरंगी नाही किंवा हवहवंसं वाटावं असही नाही तरीही ते प्रेक्षकांना भावतं ते केवळ त्याच्या Style आणि त्यागपूर्ण व्यक्तिमात्वामुळे. फक्त ग्रे shade मध्ये हे पात्र जास्ततर आढळून येतं. पण शेवटच्या चित्रपटात जेंव्हा त्याच्या खर्‍या रहस्याचा अन अस्तित्वाचा उलगडा होतो तेंव्हा गुलाबी-लाल साज घेऊन हे पात्र अतिशय सुंदर वाटू लागतं.

Lily वर अतोनात प्रेम करणारा Snape, Albus Dumbledor चा प्रत्येक आदेश शिरसावंद्य मानणारा Snape, Harry चा तिटकारा करणारा पण त्याच्या रक्षणासाठी जिवाची बाजी लावणारा Snape, चलाख-चतुर-कठोर-बेरकी-महात्वाकांक्षी-गर्विष्ठ असणारा Snape, स्वतःबद्दल अभिमान असणारा Snape, एक उत्तम शिक्षक, कधीतरी चांगला मित्र, Voldemort सारख्या मालकाचा प्रामाणिक नोकर वाटणारा Snape, संकटाशी थेट भिडणारा Snape, गरज बघून निर्णय घेणारा Snape आणि मरतानाही हरवलेल्या प्रेमाची आठवण ठेवणारा Snape… ह्या सगळ्यात तो थेट मनाला भिडतो… मनातील कसलेच भाव चेहर्‍यावर न येऊ देणारा हा Snape असामान्य व्यक्तिमत्व असल्याशिवाय असा असूच शकत नव्हता.

कोण कोणावर इतकं प्रेम कसं करू शकतं की ‘तिच्या’ मृत्यूनंतर ‘तो’ आपलं उरलेलं आयुष्य तिच्याच आठवणीत जगत राहतो. एकतर्फी पण निस्वार्थ प्रेमातून संपूर्ण आयुष्य समर्पित हेतूने केवळ जगणेच नाही तर तिच्यासाठी मृत्युलाही सामोरं जाणे…

Image result for severus snape always

मनाच्या एका सुरक्षित कोपर्‍यात अतिशय प्रेमाने आठवणीच्या स्वरुपात जपून ठेवलेलं हरवलेलं प्रेम!!! रोज त्या प्रेमाला, भूतकाळाला कुरवाळत आपल्या वर्तमान अन भविष्याला पणाला लावणारा असा Severus Snape. खर्‍या अन निस्वार्थ प्रेमामध्ये हवी असलेली निरागसताही त्याच्याकडे आहे आणि त्यासाठी लागणारा सर्वस्व त्याग करायचा संकल्पही त्याच्याकडे आहे. ज्याच्या प्रेम व मैत्री करण्याच्या क्षमतेवरच जग विश्वास ठेवत नव्हतं तोच मैत्री अन प्रेमात त्यागाचं मूर्तीमंत उदाहरण असतो. जगाच्या वास्तव्याशी त्याला भान नसतं पण तो मनात कुठेतरी जपून ठेवलेलं प्रेम आयुष्यभर तसच ठेवतो. याहून मोठं प्रेमाचं उदाहरण काय असू शकेल ? म्हणूनच…

After all this time?”

“Always,” said Snape.

त्या Severus Snape या पात्राला अजरामर करू जातं…!

Image result for severus snape personality

===समाप्त===

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

Batman – चेहरे आणि मुखवटे

Batman – चेहरे आणि मुखवटे

Batman Begins   ||   The dark Knight  ||  Movies  ||  बॅटमॅन   ||  चित्रपट प्रभाव  || समालोचन  ||  फिल्मी

Christopher Nolan दिग्दर्शित Batman चित्रपट मालिका बघितली की मनात एक वेगळीच उर्मि दाटून येते. हा केवळ चित्रपट आहे असं वाटत नाही, तर आयुष्यातील अनेक अनुभवात या चित्रपटातील प्रसंग आणि संवाद लागू होतात असं वाटत राहतं. खरं तर Sci-fi अर्थात Science-Fiction चित्रपटात फक्त हाणामार्‍या किंवा अशक्यप्राय गोष्टी असतात असं गृहीत धरलं जातं. पण Batman ची ही मालिका (Batman Begins, The Dark Knight आणि The Dark Knight Rises) त्याला अपवाद ठरते.

Batman हे पात्र काही नवीन नाहीये. आमच्या पिढीने ते लहानपणी टीव्हीवर कार्टून आणि चित्रपट स्वरुपात बघितलेल आहे. पण त्या आणि Christopher च्या Batman मध्ये फरक जाणवत राहतो. कथा बर्‍याच अंशी सारख्याच असल्या तरी त्याला मांडायची पद्धत अन त्यातून जे सांगायचं आहे त्यात मूलभूत फरक जाणवतो. अर्थात, येथे काही तुलना करण्याचा हेतु नाहीये.

Batman हे पात्र अजरामर होण्यामागे अनेक कारणे असतील, पण त्यात मुख्य एक कारण असावं, ते म्हणजे batman चा अंदाज, त्याची style, त्याचा Attitude, त्याची स्वतःच्या तत्वांवरील निष्ठा आणि त्याचा संघर्ष.

Image result for batman quotes dark knight rises

Batman हा फक्त Superhero अशा रूपात मांडला नाहीये, त्याला किनार आहे Bruce Wayne च्या वैयक्तिक दुखाची आणि एकटेपणाची. Bruce Wayne चा जन्मापासूनच जीवनाशी संघर्ष सुरू होतो. त्याच्या आई-वडिलांचा खून होतो अन त्याला आपण जबाबदार आहोत असं दुखाचं ओझं घेऊन तो जगत असतो. गुन्हा आणि गुन्हेगार याबाबतीत त्याच्या मनात राग, द्वेष आणि कुतुहुल निर्माण होतं. या परिस्थितीतच Bruce च व्यक्तिमत्व तयार होत राहतं. त्याच्या आयुष्यात Alfred ही Father Figure वगळता त्याचं असं कोणीच नसतं. त्याची एक बालमैत्रिण असते जिच्याशी तो भावनात्मकदृष्ट्या जोडल्या गेलेला असतो तीही त्याच्यापासून दूर होते. अशा एकांती आणि दिशाहीन आयुष्यात तो जगत असतो.

भरकटत असलेलं आयुष्याला ध्येय मिळावं म्हणून तो हिंडत असतो. मनातील राग, द्वेष, भीती, कुतुहुल आणि सर्व जाणिवा यातून Bruce Wayne घडत जातो आणि मग त्याच्या आयुष्याला एक हेतु, एक उद्दीष्ट, एक मकसद मिळतो… BATMAN… Gotham या त्याच्या शहराला सुरक्षित ठेवण्याचं आणि जे त्याच्या वडिलांच्या स्वप्नात होतं तसं सुंदर Gotham बनवण्याचं. हेच त्याच्या Batman बनण्याचं कारण बनतं.

स्वतःची ओळख नसलेला Bruce सोडून देऊन तो Batman चा मुखवटा चढवतो, जो स्वतःची ओळख बनवत जातो. हाच चेहरा Bruce वरती मात करत असतो. चित्रपटात याला अनुसरून एक अप्रतिम संवाद आहे…

I wear a mask. And that mask, it’s not to hide who I ambut to create what I am.

Image result for batman quotes

मुखवटे हे काही केवळ स्वतःची ओळख लपवण्यासाठी नसतात, तर ते स्वतःची नवी ओळख निर्माण करण्यासाठी असतात. म्हणजे तुम्ही कोण आहात यापेक्षा तुम्ही काय हेतु घेऊन वावरत आहात याला महत्व आहे. स्वतःची ओळख निर्माण करण्यासाठी स्वतःची उद्दीष्ट अन निर्णय असायला हवेत.

अगदी इथेच BATMAN ही Larger Than Life superhero तयार होतो. कारण फक्त शत्रुंवर मात करण्यासाठी नव्हे तर स्वतःवर, स्वतःच्या भितीवर तो मात करू शकत असतो. Bruce च्या ज्या मर्यादा असतात त्यापेक्षा कितीतरी उंचीवर Batman जाऊन पोचतो. हा मुखवटाच त्याच्या जगण्याचं उद्दीष्ट बनतं… पण कालांतराने हाच चेहरा, हाच मुखवटा आणि हीच ओळख त्याच्या वैयक्तिक आयुष्यात अडथळा निर्माण करू लागतो… जिच्यावर Bruce मंनापासून प्रेम करत असतो ती Rachel ह्या चेहर्‍यानिशी Bruce ला स्वीकारू शकत नसते… मग स्वतःचं स्वतःशी द्वंद्व सुरू होतं…

एका बाजूला Batman ह्या superhero चा विविध दुष्प्रवृत्तीशी संघर्ष चालूच असतो. Jim Gordon सारख्या कर्तव्यनिष्ठ, प्रामाणिक पोलिस अधिकारी आणि Lucious Fox सारखे तज्ञ सहकारी यांच्या साथीने तो Gotham ला सुरक्षित, भ्रष्टमुक्त आणि बनवत असतो पण दुसर्‍या बाजूला त्याला आपल्या वैयक्तिक आयुष्यात अनेक संकटांचा सामना करावा लागत असतो. त्यात Alfred वगळता त्याला कोणाचीच साथ नसते.

चित्रपटात प्रत्येक पात्राच्या असण्याला अर्थ आहे. त्या पात्राचं वलय Batman या पात्राशी येऊन मिळतं. Alfred सारखा friend father and philosopher असतो जो Bruce ला सतत योग्य मार्गावर चालण्यास, कठोर निर्णय घेण्यास मार्गदर्शन करत असतो. हे पात्र तर कधी-कधी Batman वरही भारी पडतं इतकी सुरेख त्याची बांधणी केली आहे. Alfred च्या तोंडी असलेला संवाद तर कुठल्याही पराभूत मानसिकतेत असलेल्या व्यक्तिला पुन्हा लढण्याची उर्मी देऊन जाईल इतका सकस तो संवाद आहे…

Alfred Pennyworth: Why do we fall sir? So that we can learn to pick ourselves up.

Image result for batman quotes alfred

लहानपणी विहिरीत पडल्यापासून Bats ला घाबरणारा Bruce असेल किंवा Wayne कुटुंबाच्या जबाबदारीचं ओझं वाहणारा Bruce, आई-वडिलांच्या हत्येला स्वतःला जबाबदार समजणारा Bruce, मैत्रीण Rachel पासून दुरावलेला Bruce, केवळ एकांतच नव्हे तर मनावरील दडपण घेऊन जगणारा Bruce, कधीतरी स्वतःबद्दल न्युंनगंड असलेला Bruce, त्वेषाने-रागाने उफाळून येणारा Bruce, तितकाच संवेदनशील Bruce असे एक ना अनेक मानवी भावनांचे कंगोरे Bruce वाहत असतो आणि दुसर्‍या बाजूला Batman, जो स्वतःच्या तत्वांवर ठाम आहे, न्यायप्रिय आहे, तितकाच क्रूरही असे नियतीचे सर्वच रंग या पात्रात दिसतात. त्यामुळे हे पात्र सामान्य न राहता वेगळ्याच उंचीवर पोहोचलेलं वाटतं. मानवी भावनांच्या विविध छटा आणि त्या प्रत्येकावर उमटणारी प्रतिक्रिया अतिशय नेमकेपणाने समोर येत राहते. इथे कुठेच बनावटी किंवा नाटकीपण जाणवत नाही. उत्स्फूर्त आणि तितंकच भिडणारं… म्हणूनच कदाचित Batman हा केवळ Superhero न राहता स्वतःतील एक न समजलेलं रूप म्हणून भावतं, भिडतं आणि थेट मनात घर करून जातं, स्वतःची वेगळी जागा निर्माण करतं…

Image result for batman quotes

चित्रपटात दोन असे संवाद आहेत जे BATMAN काय आहे हे स्पष्ट करू शकतात…

Gordon: Because he’s the hero Gotham deserves, but not the one it needs right now. So we’ll hunt him. Because he can take it. Because he’s not a hero. He’s a silent guardian. A watchful protector. The Dark Knight…!

आणि

John Blake: Don’t you want to know who he is?

Gordon: I know exactly who he is; he’s The Batman.

BATMAN हा फक्त BATMAN आहे आणि असू शकतो. कारण तो फक्त hero नसून एक योद्धा आहे, एक रक्षक… जितके त्याच्या असण्याला अर्थ आहेत तितकेच त्याच्या नसण्यालाही…

जेंव्हा समाजाच्या भल्यापुढे, नैतिक मूल्य जपण्यासाठी स्वतःचं अस्तित्व अन hero असणे गमवण्याची वेळ येते तेंव्हा क्षणाचाही विचार न करता समाजाच्या नजरेत एक क्रूर हत्यारा असा डाग स्वीकारायला तो तयार होतो आणि तिथेच तो सर्वांपेक्षा खूप उंच शिखरावर जाऊन पोचतो…

अस्तित्व गमावलेला Bruce आणि समाजाच्या नजरेत विलन ठरलेला Batman हे समाजाला गरज आहे हे लक्षात येताच पुन्हा उभारी घेतात. स्वतःच्या पराभवाची आणि खडतर वाटेची पूर्ण जाणीव असतांनाही Batman पलायनवादी किंवा सोप्पा मार्ग न शोधता आपल्या मूल्यांवर कायम राहतो आणि योग्य तीच वाट निवडतो.

Image result for i never cared who you were

Bruce Wayne/Batman: You’re afraid that if I go back out there I’ll fail??

Alfred: No. I’m afraid that you want to…

हा संवाद ती परिस्थिती पुरेशी स्पष्ट करतो. इथे मनातून पराभूत झालेला, आयुष्याला कंटाळलेला Bruce दिसतो आणि संघर्षाला तयार असलेला Batman ही…

ह्या सगळ्यात Bane या शत्रूकडून पूर्णतः पराभूत झालेला Batman ही बघायला मिळतो. पण पूर्णतः हतबल आणि पराभूत झालेला Bruce/Batman संघर्षाला तयार असतात. स्वतःच्या मनाशी आणि शरीराशी असलेला संघर्ष संपवून Batman उभा राहतो… कधी-कधी मृत्यूची भीती नसणे हीसुद्धा पराभवाची कारणे असतात तेंव्हा त्याला जीवनाकडे बघण्याचा नवा दृष्टीकोण आणि त्यातून निर्माण होणारा संघर्ष दिसतो.

इथेच The dark Knight rises हे बेमालूमपणे लागू होतं…

अशा अनेक मानसिक आणि शारीरिक संघर्षातून अन संक्रमणातून प्रवास केलेला Batman सर्व शत्रूंना पुरून उरतो… एवढच नव्हे तर कर्तव्यापुढे वेळ आल्यावर मृत्युलाही तो सहजपणे सामोरा जातो…

चित्रपट संपत असताना, Batman शहराला वाचवून स्वतः मृत्युकडे प्रयाण करत असताना एक संवाद आहे…

Commissioner Gordon: I see a beautiful city and a brilliant people rising from this abyss. I see the lives for which I lay down my life, peaceful, useful, prosperous and happy. I see that I hold a sanctuary in their hearts, and in the hearts of their descendants, generations hence. It is a far, far better thing that I do, than I have ever done; it is a far, far better rest that I go to than I have ever known.

हा संवाद जेंव्हा बघतो-ऐकतो तेंव्हा मेंदू-मन अक्षरशः स्तब्ध होतं. मन-मेंदू हेलकावे खात असतात. शरीर निश्चल होतं. कारण एका Superhero चा नव्हे तर BATMAN चा होणारा अंत!!! आपण त्याला गमावतो, जरी ते चित्रपटातील एक पात्र असलं तरी, ही जाणीवच आपल्याला त्रास देत असते. येथे आपण त्या पात्राशी नकळतपणे किती एकरूप झालो होतो याची जाणीव होते.

Batman च्या आणि त्याहीपेक्षा Bruce Wayne च्या समोर आयुष्यात असे अनेक प्रसंग येतात जेथे त्याला कठोर आणि आरपार असे निर्णय घ्यावेच लागतात. तेथे त्याच्या मानवी मूल्यांची तर कसोटी लागतेच पण एक Superhero म्हणून तो का वेगळा आहे याची जाणीवही होते.

Batman पुराण काही संपणे काही शक्य नाही. तो केवळ मनात घर करून राहतो असं नाही, तर तो मेंदूवरही अधिराज्य गाजवतो… म्हणूनच तो Batman आहे…

He is BATMAN

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

एक हजाराची नोट

एक हजाराची नोट

#मराठीचित्रपट  }{ Ek Hazaraachi Note  }{  भावस्पर्शी  }{   अप्रतिम कलाकृती  }{

पंतप्रधान मोदींनी नुकतीच नोटबंदीची घोषणा केली. त्या निर्णयाचे पडसाद अजूनही उमटत आहेत. त्याचे जे चांगले-वाईट परिणाम व्हायचे आहेत ते येणारा काळ ठरवेल. आजच एक मराठी चित्रपट बघितला. त्याचं नाव होतं ‘एक हजाराची नोट’. एरवी हा चित्रपट बघितला असता तर त्यात विशेष काही नव्हतं, पण नोटबंदीच्या पार्श्वभूमीवर हा चित्रपट विचार करायला भाग पाडतो अन एका वेगळ्याच अवकाशात नेऊन ठेवतो.

गोष्ट आहे एका म्हातारीची. विदर्भात राहणारी एकटी म्हातारी.  तिचं नाव बुढी! एक गरीब म्हातारी, जिच्या तरण्या शेतकरी पोराणं आत्महत्या केलेली असते. मग उरलेलं आयुष्य ती एकट्याने पुढे ढकलत असते. निराधारपणे पण समाधानाने ती जीवन जगत असते. तिच्या शेजारी राहणारा सुदामा हा तिला पोरसारखाच असतो. त्या कुटुंबाच्या साथीने ती जगत असते. कधीतरी अगदी दोन रुपये घालून चहा पिणे यातच तिला आनंद असतो. जीवन असच चालू असतं, पण आयुष्य एक महत्वाचं वळण घेतं. निवडणुकीच्या निमित्ताने गावात एक पुढारी येतो अन सर्वांना पैसे वाटत असतो. सुदामा त्या बुढीची करूनकहाणी नेत्यापर्यंत पोचवतो आणि तो नेता निवडणुकीचा काळ म्हणून सहानुभूती दाखवत तिला एक हजाराच्या पाच नोटा वाटतो. मग त्या म्हातारीच्या आयुष्याला एक कलाटणी मिळते. सगळ्या गावात बोभाटा होतो. नेहमी दोन रूपयांचा गूळ, दूध देणारे तिला पैसे मिळाले म्हणून वेगळी वागणूक देतात. त्या बुढीलाही पैसे खर्च करून टाकायचे असतात. त्यासाठी ती सुदामाला घेऊन तालुक्याला जाते. तेथूनच सुरू होतो दुर्दैवाचा खेळ!

चित्रपटाची मांडणी अतिशय सरळ आणि साधेपणाने आहे. लेखक-दिग्दर्शकाला कथा थेटपणे सांगायची असल्याने विनाकारण कसलेही अडथळे येत नाहीत. कथेबाबतीत स्पष्टपणा असल्याने चित्रपट कुठेच कंटाळवाणा होत नाही. टप्प्याटप्प्याने घडत जाणार्‍या घटना ह्याच चित्रपटाला एका आशयासहित पुढे घेऊन जात असतात. बुढीचं पात्र साकारणार्‍या उषा नाईक यांनी उत्तम अभिनय केला आहे. गरीब, बिचारी, निराधार आजीची भूमिका त्यांनी खणखणीतपणे बजावली आहे. एक-एका सीनमध्ये चेहर्‍यावरचे भाव तर थेट काळजाला भिडणारे आहेत. त्यात संदीप पाठक नावाच्या अवलियाने सुदामाची भूमिकाही सुरेख उमटवली आहे. नेहमी वेगवेगळ्या भूमिकेतून सर्वांना हसवणारा संदीप सुदामा म्हणून चांगुलपणा घेतो अन कुठेतरी मनाला चटकाही लावून जातो. बाकी उत्तमराव जाधवच्या भूमिकेतील गणेश यादव अन पोलीसाच्या भूमिकेतील श्रीकांत यादव यांनीही खलनायकी ठसा चांगलाच उमटवला आहे.

Related image

शहरातील माणूस रोज हजारांची उधळण करत असतो. केवळ सिगार, सुपारीवर दिवसाला शेकड्यावर खर्च करणारे असतात. पण एकेकाची परिस्थिती अशी असते की चहा पिण्यासाठीही पैसे जमा करावे लागतात. रोजच्या जगण्यासाठी संघर्ष अटळ असतो. त्यात चार सहानुभूती अन आपुलकीचे शब्दच मोठा आनंद देऊन जातात. ही बुढीही तशीच परिस्थितीने गांजलेली आहे. पण जेंव्हा ती गूळ मंदीरासमोरील मुंग्यांना ठेवते तेंव्हा मनात कालवाकालव होते. ज्या लोकांना कशाशी काहीच देणं-घेणं नसतं त्या लोकांसमोर नेते भाषणं ठोकून जातात. केवळ जेवायला मिळेल म्हणून जमा होणार्‍या गर्दीसमोर देशाचे प्रश्न मांडतो तेंव्हा आपलीच लाज वाटते. केवळ जेवणाकडे डोळे लावून बसणारी जनता हेच देशाचं खरं वास्तव आहे. त्यांना आपण काय समजावून देऊ शकतो. अशा म्हातारीच्या हातात जेंव्हा हजाराची नोट येते तेंव्हा तिचं विश्व एकाच वेळेस, पण विविध संदर्भात आकुंचन आणि प्रसरण पावतं. तिच्याकडे हजाराची नोट आल्याचं समजल्यावर नेहमी दोन रूपयांचा गूळ देणारा दुकानदार तिला नकार देतो. तिच्या आयुष्याचे संदर्भ बदललेले असतात. रात्री झोपताना आठवणीने दरवाजा लावला आहे का तपासताना आपल्याला तिच्या मनातील कल्लोळ जाणवतो. गरीबाला त्या हजार रूपायाचंही किती अप्रूप असतं. तालुक्याला गेल्यावर तिला त्या हजाराच्या नोटेचं चिल्लर मिळत नाही. मुळात तिच्यासारख्या दरिद्री, खेडूत म्हातारीकडे हजार रुपयांची नोट असूच कशी शकते हाच मुख्य प्रश्न असतो इतरांना.

थोडं विषयांतर म्हंटलं तर, आज सरकार दोन हजारांच्या नोटा वाटत आहे, पण गरीब माणसाला त्याचा जराही उपयोग नाही. कशातरी फाटक्या नोटा अन चिल्लर गोळा करून त्यावर जीवनाचा गाडा पुढे ढकलणारे आपल्या देशात अजूनही अस्तीत्वात आहेत याचं भानच राजकीय मंडळींना राहिलेलं नाही. हजारभर रुपयांत आयुष्यभराची स्वप्नं पूर्ण करायची हौस त्यांच्यात असते. हातात कधीतरी आलेल्या पैशात आभाळभरून सुख मिळवायची त्यांची तयारी असते. पण प्रस्थापित व्यवस्थेत त्यांचं हे सुखही हिरावून घेण्याचा क्रूरपणा असतो. त्यांच्यासारख्या गरिबाचा वापर करून पोलिसांसारखी भ्रष्ट अन सडकी प्रशासकीय यंत्रणा केवळ गरिबाचं सुखच हिरावून घेत नाही तर त्यांच्या जीवनाची आसही शोषून घेत असते. पदाला असलेल्या अधिकाराचा माज दाखवत, गैरवापर करत गरीबांना लुटायचा खुला तमाशा चित्रपटातून उलगडण्यात आला आहे. त्या बुढी अन सुदामाची निष्कारण झालेली होरपळ खरच बघवत नाही. श्रीमंतांच्या दृष्टीने किरकोळ असलेल्या पैशात ते स्वर्ग मिळवत असतात अन त्याच जगाचा चकनाचूर होतो अन त्यांच्या गरीबीचे धिंडवडे निघतात. आपण कुठल्या देशात राहतो असा प्रश्न क्षणभर डोळ्यासमोर उभा राहतो. हराम मार्गाने आलेला पैसा पचत नाही हेच शेवटी त्यांच्या मनावर कोरलं जातं. लक्ष्मी आपल्या गरिबाच्या घरी राहत नसते असं त्यांना वाटत राहतं.

एक हजाराची नोट हा चित्रपट बरच काही देऊन जातो. चार-सहा रुपयांवर आयुष्य जगणारी जमात ह्या देशात राहते हे बघून मन स्तब्ध होतं. नोटबंदी वगैरे निर्णय घेताना ह्या लोकांना कोणीही लक्षात घेत नसावं. बुढीच्या आयुष्यावर सतत दया येत असते. पण त्यातही इतरांना काहीतरी देण्याचं अन सुख वाटण्याचं काम समाधानानं करताना कोणालाही आपल्या मोठेपणाची लाज वाटेल. शेवटाला पोलिसाने दिलेले त्याचे पन्नास रुपयेही ती म्हातारी तसेच ठेऊन गरिबीतही असलेला स्वाभिमान दाखवून पोलिसाला त्याची जागा दाखवते. गावाकडून येताना आनंदानं नदीत टाकलेलं नाणं आणि परतत असताना पीडेने टाकलेली हजाराची नोट यातच सर्व मानवी भावनांचा स्फोट उलगडला जातो. उषा नाईक यांच्या रूपाने ती बुढी मनाला घरघर लाऊन जाते तर संदीप पाठक सुदामाच्या रूपाने इतरांसाठी काहीतरी करण्याची प्रेरणा देऊन जातो.

श्रीहरी साठे हा संवेदनशील मनाचा माणूस असल्याशिवाय अशी कलाकृती करू शकत नव्हता. त्याच्या ह्या प्रयत्नाला सलाम! सुरुवातीपासून प्रेक्षकांच्या नजरा बद्ध करून ठेवणारा कॅमेरा चांगलाच बोलका आहे. संगीतही ठीकठाक म्हणावं लागेल. पण भावुक कथेपुढे हे दुय्यम म्हणावं लागेल. कथा संपताना हुरहूर लागून राहते. शेवट काहीतरी गोड होईल ह्याच आशेने प्रेक्षक सर्व अनाचार बघत असतो. पण त्यात त्याची पुरती निराशा होते. चित्रपट करूनामय दुखाने संपतो. शेवटी गरीब-पीडित तसाच किंबहुना त्याहून पीडलेला असतो. हे मनाला अस्वस्थ करणारं असतं.  लेखक-दिग्दर्शक जे सांगायचं आहे ते मोजक्या पण प्रभावी पद्धतीने मांडतो. काही वर्‍हाडी संवाद सोडले तर चित्रपटात काहीच कृत्रिम जाणवत नाही.

नदीच्या संथ पाण्याप्रमाणे चित्रपट पुढे जात असतो. अचानक कुठेतरी डबकं, कुठेतरी झरा, कुठेतरी धबदबा बनून तो शेवटाला पोचतो. शेवटाला एक म्हातारा बुढीला त्याच्या मेलेल्या पोराचा नीट करायला टाकलेला फोटो परत करतो तेथे संवेदनशीलतेचा अविष्कार जाणवतो. बटाव्यातून काढलेल्या पाचच्या फाटक्या नोटा अन चिल्लर यांचं मूल्य त्या फुकटात संकट घेऊन आलेल्या हजाराच्या नोटेपूढे प्रचंड महान असतं…

एक हजाराची नोट… एक संवेदनशील कलाकृती

हूल – भालचंद्र नेमाडे

अभेद्य किल्ला!

अभेद्य किल्ला!

किल्ला  || मराठी चित्रपट  || जाणिवांचा समुद्र  || संवेदना  ||  पौगंडअवस्था  || एकटेपणा

जेमतेम दीड तासांचा हा चित्रपट, पण त्याने लहानपणीच्या विश्वातील अनेक आठवणींना अलगदपणे स्पर्श केला. जणू काही जुना फोटो अल्बम डोळ्यासमोरून जात होता. यातील प्रसंग जरी वेगळे असले, संदर्भ जरी वेगळे असले तरी तो एकटेपणा आयुष्याच्या त्या टप्प्यावर गाठल्याशिवाय राहत नाही. प्रत्येकाच्या मनातील दडलेल्या अन अधूनमधून उचमळून येणार्‍या, वाहत येणार्‍या बालपणाला करून दिलेली वाट म्हणजेच हा चित्रपट!!! एक मनमोहक अनुभूती!!

शांततेचाही एक आवाज असतो; कोणाला हवाहवासा अन कोणाला कर्कश्य वाटणारा असा आवाज. तो आवाज नेहमीच बुद्धासारखी स्थिरता देणारा किंवा अंतर्मुख करणारा नसतो, तर कधीकधी तो इतका कर्कश्य होतो की त्यापेक्षा गोंगाट हवाहवासा वाटू लागतो. असे शांततेचे प्रतिध्वनी किल्ला हा चित्रपट पाहिल्यावर मनात घुमत राहतात.

आयुष्यात एकटेपणाइतका क्रूर सोबती कोणीही असत नाही. एकवेळ असंगाशी संग बरा वाटतो पण एकटेपणाशी संग झाला तर आयुष्याचा वाळवंट होण्यास वेळ लागत नाही. अशाच एकटेपणाची हुरहूर अनुभवायला लावणारी कलाकृती म्हणजे किल्ला हा चित्रपट!

एक मध्यमवयीन नौकरी करणारी स्त्री आपल्या एकुलत्या एक, सातवीत शिकणार्‍या मुलाला घेऊन कोंकणात येते, किंबहुना नौकरीत बदली होते म्हणून अपरिहार्यपणे तिला पुण्याहून कोकणातील एका छोट्याशा खेड्यात यावं लागतं. ह्या स्त्रीने वर्षभरापूर्वीच आपला नवरा अन त्या मुलाने आपला पिता गमावला आहे. अशा भावनिक पातळीवर एकटेपणाच्या परिस्थितीत ते दोघे एका नवीन ठिकाणी येऊन राहत आहेत.

एकटी स्त्री एका किशोरवयीन मुलाला घेऊन एका परक्या शहरात येते, तेथे नौकरी करते अन नुकताच झालेला आघात विसरायचा प्रयत्न करत असते. कामानिमित्त झालेली बदली ही तिला कदाचित हवीहवीशी वाटत असते. नवीन ठिकाण जुन्या आघातांचे घाव भरून काढेल असा तिचा अंदाज असतो. पण त्यासोबत येणार्‍या जबाबदार्‍या पेलणे तितकं सहज नसतं. एका बाजूला ती काळाचे घाव विसरून नव्याने आयुष्याला सुरुवात करायचा प्रयत्न करत असते पण तिचा मुलगा चिन्मय जुने आघात विसरू शकत नसतो. तो त्यात आणखीनच गुरफटत जातो. वारंवार त्या आठवणी त्याला त्याच्या एकांतपणाची जाणीव करून देत असतात. दुसर्‍या बाजूला नवीन जागा, नवीन शाळा आणि आईचं कामात जास्त गुंतत जाणं हे त्याच्या एकटेपणाच्या अंधाराला अजूनच दाट करत असतं.

पौगंडवस्था ही अशीच मनात कल्लोळ निर्माण करणारी. आपलं स्वतःचं वलय निर्माण करू बघणारी. स्वतःला जगाच्या पसार्‍यात कुठे आहे असे प्रश्न विचारणारी, जगाला आपल्या दृष्टीतून एक आकार देऊ पाहणारी. वडलांचं सोडून जाणं, तो एकटेपणा आणि अशी पौगंडवस्था चिन्मयच्या मनात एक पोकळी निर्माण करत असतात, एक संक्रमण घडवत असतात.

कोकण ही केवळ एक जागा नसून ईश्वराने निर्मित केलेली एक जीवंत कलाकृती आहे. असं ठिकाण जे प्रत्येकाला त्याचं खरं रूप दाखवत असतं अशी मायानगरी! एक पारदर्शक आरसा! मनाला हुरहूर लावणारी, एकांतालाही भय वाटेल अशा देखण्या रूपाने कोकणनगरी भावविश्वावर घाव करत असते. अशा ठिकाणी येऊन ती स्त्री आपल्या पतीला अन तो मुलगा आपल्या पित्याला अजूनच आठवत राहतात. तो मुलगा अन त्याची आई एकमेकांना धड आपल्या वेदना-दुखं ही सांगू शकत नाहीत. तुला मी अन मला तू अशीच त्यांच्या आयुष्याची रूपरेखा असूनही दोघांच्या मध्ये विसंवादाचे जणू अभेद्य तटबंदी उभी आहे असं जाणवत जातं.

आई कामावर गेल्यामुळे भेडसावत जाणारा एकटेपणा अन नवीन ठिकाणी नवीन माणसांत रमू पाहणारा चिन्मय, ज्याला खर्‍या-खोट्याची किंवा चांगल्या वाईटची काहीच जाण नाही तो एकटेपणा दूर करण्यासाठी कोणाचातरी सहवास शोधत असतो. मग ते त्याच्या शाळेतील उनाड पोरं असोत किंवा दारू पिणारा मासेमार! हे करत असताना आपण कसलीतरी चौकट मोडत आहोत हे माहीत नसतं, पण आपल्या आईला हे कळलं तर ती रागवेल हेही माहीत असतं, अशा गोंधळलेल्या अवस्थेत चिन्मय अडकला असतो. तो पुण्यात असताना त्याच्यासोबत २४ तास सोबत असणार्‍या त्याच्या मामेभावाची आठवण त्याला येत असते अन तो त्याला आपल्या नवीन आयुष्याची कथाही पत्राद्वारे सांगत असतो. कदाचित तेच एक त्याच्या व्यक्त होण्याची जागा असते. कोवळं वय, नुकताच झालेला आघात, नवीन जागा, कामाला जाणारी आई अन दिवसभर जिवावर उठणारा एकांत यामुळे तो चिडचिडा होत जातो. मनाच्या खोल कुठेतरी बरच काहीतरी खुपत असतं पण त्याला वाट मिळत नसते. त्यात कोकणातील गूढ शांतता जी मनातील एकांताला एकटेपणाला वाढवत असते.

ह्या एकांताला वाट करून देण्यासाठी तो मित्रांत मिसळतो. त्याची अनेकांशी गट्टी जमते. तो त्यांच्यात राहून व्यक्त होऊ लागत असतो. काहीही करून आयुष्यातील एकटेपणा तो घालवत असतो. अशातच तो एका दिवशी मित्रांसोबत जवळच्या एका किल्ल्यावर जातो… अथांग समुद्राच्या काठावर एखाद्या तपस्वी ऋषिसारखा उभा अभेद्य किल्ला!!

Image result for killa movie

आपण कधीतरी एखादी जागा बघतो अन नकळतपणे त्या जागेच्या प्रभावाखाली जातो. ती जागा आपल्या मनावर धुक्याची चादर आच्छादून टाकते अन स्वतःचं अस्तित्व आपण त्या भोवतालात हरवून जातो. चिन्मय सर्व विसरून त्या किल्ल्याला निरखत असतो. कदाचित त्याचं अस्तित्व त्याला स्वतःसारख वाटत असतं.

मग पावसाच्या सरी सुरू होतात अन त्या भल्या मोठ्या किल्ल्याच्या तटबंदित तो हरवतो… जोराच्या पाऊस-वार्‍यात एकटा त्या किल्ल्यावर अडकतो… त्याचे नवीन मित्र, ज्यांना तो स्वतःचे सोबती समजत असतो ते त्याला सोडून निघून गेलेले असतात… हा धक्का त्याच्या संवेदनशील मनावर आघात करणरा असतो.. तेथे त्याला जाणीव होते स्वतःच्या ह्या जगातील एकटेपणाची… आपली काळजी करणारं कोणीच नाही अशी ती भावना… आपण जगात एकटेच आहोत, आपण जगलो-मेलो तरी आपली काळजी कोणाला पडलेली नाही असं त्याला वाटू लागतं… तेथे त्याला वडलांची उणीव प्रकर्षाने जाणवते…

गूढ सावल्याणी घेरले गेल्याची भावना त्याच्या मनात घट्ट होते… कामावर जाणारी आई अन आपल्याला सोडून जाणारे मित्र ह्यामुळे तो आणखीनच बिथरतो… आयुष्यात एकटेपनाशिवाय काहीच नाही ही ती भावना.. अगदी मग दारुड्या मासेमार व्यक्तीतही तो सोबती शोधतो… पण कुठेतरी चुकत आहे असही त्याला वाटत असतं… तडक उठून पुण्याला जावं, कुठेतरी निघून जावं ही साहजिक भावना त्याच्या मनात उमटत जाते… आयुष्यात नव्यानेच घडणार्‍या घटना सांगव्यात तरी कोणाला असं त्याला वाटत असतं… त्याला व्यक्तच होता येत नसतं. एक क्षण तर असा येतो की त्याला वाटतं आपली आई नोकरीतील बढतीमुळे खुश आहे अन नवीन आयुष्यात रमत आहे अन आपल्याकडे तिचं दुर्लक्ष होत आहे..

दुसरीकडे चिन्मयची आईही एका वेगळ्याच संकटातून जात असते… नवीन ठिकाणी नोकरीत येणारे अडथळे अन त्यात होणारा नाहक त्रास यात ती गुरफटते आणि तिचं चिन्मयकडे दुर्लक्ष होत असतं… बिकट परिस्थितीत समुद्राच्या मध्यावर अडकलेल्या एका लहानशा होडीप्रमाणे तिची अवस्था असते… अशा परिस्तितीत कुठेतरी दीपस्तंभ चमकेल अन त्याकडे धावत सुटू असं तिला वाटत असतं… ह्या परिस्थितला एकट्यानेच मार्गस्थ व्हावं लागणार आहे अन आपल्या मुलालाही सुखरूप ठेवायचं आहे हेही तिच्या मनात पक्क असतं… तिच्याही मनावर वारंवार होणारे आघात याने ती आणखीनच कमकुवत अन हळवी होत असते पण त्यातून बाहेर पडायचा मार्ग तिला सापडत नसतो…. चिन्मयचा स्वभाव चिडका अन अबोल होत असल्याने तीही चिंतेत असते.

एका बाजूला हातातू जाणारा मुलगा अन दुसरीकडे नोकरीतील पेच अशा पेचात ती सापडते… तिचंही आयुष्य एका काळोख्या अन अभेद्य तटबंदी असणार्‍या किल्ल्याप्रमाणे असतं… बोलावं तर कोणाला अन सांगावं ते काय हाच तिच्यासमोरचा प्रश्न…

प्रसंगाची गुंफणही अशी होत जाते की ते दोघे एकमेकांपसून अजूनच दूर जात राहतात. पण शेवटी दूर जाणारे मार्ग हे वर्तुळाकार असून शेवटी ते दोघे पुन्हा एकमेकांच्या विश्वाशी संलग्न होतात. समुद्राच्या लाटा कधी शांतपणे किनार्‍याला लागतात तर कधी खळखळाट करत आदळतात. चंद्राच्या अस्तित्वाने स्थिर पाण्यालाही जिवंतपणा येतो. पण किनार्‍यावर येणार्‍या प्रत्येक लाटेला पुन्हा विशाल सागरात मिसळावं लागतं.

हे दोघेही अशा एका चिरेबंदी किल्ल्यात अडकले आहेत जो पार करणं अशक्य वाटत असतं… दोघांच्या अडचणी वेगळ्या असल्या तरी ते एकमेकाला त्या स्पष्टपणे सांगू शकत नाहीत… समुद्राच्या तटावर समुद्रांचे आघात सोसणार्‍या अन एकांती असलेल्या किल्ल्याप्रमाणे त्यांचं आयुष्य बनलेलं असतं.

एकटेपणा हा त्यांच्या अडचंनींचा मूळ गाभाच बनलेला असतो… हाच तो किल्ला!!! प्रचंड पावसात, खळाळत्या लाटांचा सामना करणारा पण बुरूज ढासळले तरी खंबीरपणे स्वतःची ओळख दाखवून देणारा किल्ला!!

खर्‍या आयुष्यात काहीही चमत्कार नसतात. असतात त्या फक्त तडजोडी… समोर येणार्‍या परिस्थितीशी जमेल तसं झगडायचं! जिंकणे हरणे याला काही अर्थच नसतो… शेवटी एक तडजोड करावी लागते अन पुन्हा त्याच वर्तुळात पुन्हा नव्याने प्रवास करावा लागतो!! बास हेच आयुष्य!!!

कुठेतरी दीपस्तंभ चमकतो आणि सर्वस्व पणाला लावून त्याच्याकडे धावत सुटावं लागतं. मळभ दूर होते. निरभ्र होतं. आहोटी लागते आणि खळाळणार्‍या लाटा पुन्हा शांत होतात. कटू अंनुभावातून गेल्यानंतर, आईला मिठी मारून मनमोकळ झाल्यानंतर मनातील अव्यक्तपणा दूर होतो. मन हलकं होतं. तो जगाला नव्या जाणिवेने सामोरा जात असतो. चिन्मयचे मित्रांशी असलेला मनमुटाव दूर होतो अन स्वच्छ मनाने तो सर्वाला सामोरा जातो. मनात एक उत्साह दाटतो. सगळं व्यवस्थित होतं. पुन्हा त्याच्या आईची बदली होते पण आता चिन्मय आपल्या कोशातून बाहेर आलेला असतो, किल्ल्याच्या तटबंदी ओलांडायची ताकत त्याच्यात असते. पौगंडअवस्थेतून तो बरच शिकून जातो. ज्या किल्ल्यावर त्याला एकटेपणाच्या खोल विहिरीत ढकलल असतं तिथे पुन्हा त्याच मित्रांसोबत जाऊन तो नवीन संवेदना भरून ऊर्जित होतो.

चित्रपट हा काही मनोरंजक वगैरे नाही. चित्रपट हा मनातील खदखद बोलून दाखवणारा आहे. पण सामाजिक वगैरे अशा भानगडीतही अडकलेला नाही. आहे ती फक्त एक अस्वस्थता, खदखद, जाणिवांचा समुद्र!! जगातील प्रत्येक मनुष्याच्या टप्प्यात एकदातरी ही परिस्थिती येतेच येते, ज्याला प्रत्येकजण आपआपल्या पद्धतीने सामोरा जात असतो. कुठल्याही संवेदनशील माणसाच्या मनाला स्पर्श करणारा असा हा चित्रपट किंवा एक कथा आहे. याला नेहमीच्या मोजपट्टीत मोजता येणार नाही. याचं विश्व वेगळं आहे, एखाद्या परिकथेप्रमाणे… कोशातून बाहेर पडणार्‍या फुलपाखराप्रमाणे… चित्रपटाचा प्रत्येक सीन हा वस्तुनिष्ठ वाटतो. कुठेही बटबटीतपणा नाही. एक संथ प्रवाह.. नदीचा संथ प्रवाह…

एक कविता जी ह्या चित्रपटात आहे…

सागराने नाविका मनी संकट मोठे पेरले,

वादळाने होडीस एका दशदिशांनी घेरले…

शीड तुटले, खीळ तुटले, कथा काय या वल्हयाची,

नाविकासही फिकीर नव्हती पुढे राहिल्या पल्ल्याची…

नशीब नव्हते पाठीशी, नव्हता अनुभव गाठीशी,

उभा ठाकला एकटाच युध्द होते वादळाच्या वय वर्ष साठीशी…

स्वबळी विश्वास मोठा त्यास तोड कर्तुत्वाची,

रौद्र वादळ शांत जाहले पागळले शत्रुत्वही…

एकवटला धीर हा, कोठून येतो तत्क्षणी,

शतबाहुंचे बाल येते जो मातृत्व तरळते मनी…

कोकण जितकं सुंदर आहे तितकच ते गुढही आहे… अंतर्मुख करणारं, स्वतःला स्वतःच्या आयुष्यात डोळे उघडून बघायला लावणारं कोकण… शांतातेचाही आवाज ऐकायला लावणारं कोकण… मनाला एकटं पाडणारं कोकण… किल्ला असो किंवा शाळा हा चित्रपट असो, कोकण दर्शन मन खिन्न करणारं वाटतं… मनाला रुखरुख लावणारं वाटतं…

===समाप्त===

@Late_Night1991  ||  अभिषेक बुचके

एक हजाराची नोट

error: Content is protected !!