Tag: निरीक्षण

उत्तरायण – कर्ण का आवडतो?

उत्तरायण – कर्ण का आवडतो?

उत्तरायण  ||  कर्ण का आवडतो ?  ||  महाभारत  ||  अध्यात्म  ||  मृत्युंजय  ||

 

महाभारतातील तुमचं आवडतं पात्र कोणतं हा प्रश्न विचारला तर त्यात कृष्ण आणि कर्ण ही दोन उत्तरे प्रामुख्याने मिळतात. त्यातल्या त्यात पुरुषांकडून कर्ण हे उत्तर मिळतं आणि स्त्री वर्गाकडून कृष्ण हे उत्तर मिळतं. तुम्हाला दुसरं पात्र आवडत असेल तरी ठीक आहे. त्यात वाईट वाटून घेण्याचं काही कारण नाही.

पण ज्यांना कर्ण हे महाभारतातील सर्वात उत्तम व्यक्तिमत्व वाटतं त्यांच्यापैकी बहुसंख्य मंडळींनी “मृत्युंजय” किंवा “राधेय” ही कादंबरी वाचलेली असते. म्हणजे,त्यांच्यावर त्या लेखनाचा,त्या लेखकाने ज्या पद्धतीने कर्ण मांडला आहे त्याचा प्रभाव जाणवतो. त्या कादंबरीच्या,म्हणजेच त्या लेखनाने त्यांच्यावर इतका प्रभाव झालेला असतो की त्यांना कर्ण हाच महाभारतातील महानायक वाटू लागतो. (खुलासा – तो महानायक नाहीये असं काही माझं म्हणणं नाहीये.) पण असं म्हंटलं जातं की महाभारतातील कुठलंच पात्र,कुठलीच व्यक्ति पुर्णपणे निष्पाप किंवा पुर्णपणे धर्मानुसरण करणारी नव्हती. प्रत्येकाची काळी-पांढरी बाजू होती,प्रत्येकात गुण-दोष होते. असं असतांनाही कर्ण उजवा वाटतो यामागे काय रहस्य असलं पाहिजे?हा केवळ लेखनाचा प्रभाव असेल की आणखी काही…?म्हणजे,तशी पात्रांची तुलना करायची नाहीये,पण राजकुमार हिराणी चा “संजू” बघितल्यानंतर संजय दत्त जर कोणाला आवडत असेल तर त्याचं श्रेय लेखक-दिग्दर्शकाला नक्कीच दिलं पाहिजे. असो!

मूळ विषय असा आहे की पुरूषांना (बर्‍याच) कर्ण का आवडतो?त्यामागचा शोध घेतला असतो खूप भारी कारण मिळालं!

कर्ण म्हणजे खरं तर राजपुत्र. पराक्रमी! धाडसी! त्यागवीर! दानशूर! वगैरे वगैरे. पण त्याला काय मिळालं?तर जन्मापासून अवहेलना… केवळ माणसांकडूनच नाही तरी नियतीने त्याची अवहेलना केली,उपेक्षा केली. त्याला कधीच न्याय मिळाला नाही. त्याच्या नशिबी फक्त भोग आले. अगदी जन्मापासून ते मृत्यूपर्यंत!

कर्ण एक चांगला मुलगा होता,चांगला पती होता,चांगला भाऊ होता,चांगला मित्र होता,चांगला शासक होता,चांगला योद्धा होता… सगळी कर्तव्ये प्राणपणाने निभावली असताना त्याच्यावर नेहमीच अन्याय झाला हे कर्णाबद्दल सर्वश्रूत आहे. म्हणजे,“मृत्युंजय” किंवा “राधेय” किंवा अन्य कादंबरीमधून हेच प्रतीत होत राहतं.

मी इतका चांगला मुलगा होतो,आई-बापाला सांभाळतो,त्यांच्यासाठी सर्व करतो तरी आई-बाप माझ्यापेक्षा इतर भावंडांवर जास्त प्रेम करतात. मी माझ्या भावंडांना इतकं सांभाळतो,आयुष्यभर त्यांच्यासाठी कमी केलं का,तरीही लेकाचे संपत्तीच्या वाटणीत जास्तीचा हिस्सा मागतात. मी ऑफिसमध्ये इतकं राबतो तरीही बॉस त्याला भाव देतात,पगारवाढ देत नाहीत. मी इतका चांगला मित्र आहे त्याचा तरीही त्याने मला अशी वागणूक का द्यावी. वगैरे वगैरे वगैरे…

प्रत्येक पुरुष स्वतःशी असा संवाद करत असतो. पुरुष हे स्वतःची दुखं,वेदना,भावना जे काही असेल ते उघडपणे व्यक्त करीत नाहीत असं म्हणतात. त्यांना नेहमी असं वाटत असतं की आपल्यावर काहीतरी अन्याय झालाय (वाटणे आणि असणे यात फरक),आपण सर्वांसाठी सर्वकाही करतो तरीही आपल्याला योग्य न्याय मिळत नाही. अशा प्रकारच्या भावना उरात दडपून ठेवणारा हा पुरुष जेंव्हा मृत्युंजय,राधेय किंवा कर्णबद्दल कुठे वाचतो-बघतो तेंव्हा त्याच्या भावनेचे-वेदनेचे बांध फुटतात आणि तो स्वतःला कर्णामध्ये पाहू लागतो. कर्णाची आणि आपली दुखे सारखीच आहेत असं त्याला वाटायला लागतं. अगदी द्रौपदी खरी तर माझीच होती,माझ्याच पराक्रमाला शोभून दिसणारी होती पण केवळ सुतपुत्र (आपल्याकडे पैसा,घर वगैरे नसल्याने एखाद्या मुलीने नाकारणे ही भावना) असल्याने तिने आपल्याला झिडकारलं ही भावनाही कर्ण आवडण्यासाठी पुरेशी असते.

असो! इतकी कारणीमीमांसा पुरेशी आहे की कर्ण हेच महाभारतातील सर्वोत्तम व्यक्तिमत्व आहे असं वाटायला.

खुलासा – लेखातून महारथी कर्णाला कुठेही कमी लेखण्याचा प्रयत्न केला नाही. कर्ण हा महाभारतातील शूर योद्धा तर होताच शिवाय सर्वांपेक्षा सरस होता. लेखाचा उद्देश एवढाच की कुठलाही व्यक्ति पुस्तक वाचत असताना किंवा चित्रपट बघत असताना स्वतःला relate करत असतो. स्वतःला शोधत असतो. स्वतःशी संवाद साधायचा प्रयत्न करत असतो. यामधून समजण्यासारखी एक गोष्ट म्हणजे,लेखक आणि दिग्दर्शकात इतकी ताकद असते की तो एखाद्या व्यक्तीबद्दल,घटंनेबद्दल,प्रश्नाबद्दल जगाचा दृष्टीकोण बदलू शकतो. लेखन जर तितकं प्रभावी असेल तर त्यात जगाला दृष्टी देण्याची क्षमता असते. त्यामुळे लेखकाने (म्हणजे प्रभावी लेखकाने,माझ्या सरख्यांनी नाही) ते भान नेहमी जपायला हवं!

Abhishek Buchake   ||   @Late_Night1991

उत्तरायण

 

उत्तरायण

उत्तरायण

महाभारत  ||  मैत्री  ||  दुसरी बाजू  ||  सत्य आणि आभास  ||  कर्ण आणि दुर्योधन 
मित्र कर्ण, मीच तो दुर्योधन ज्याने तुला सर्वप्रथम आपलां मित्र बनवलं। तुझ्या कर्तुत्वाला पारखून तुला सिंहासन दिलं। ज्यावेळेस तू अस्पृश्य होतास, सुतपुत्र म्हणून हिनवला जात होतास तेंव्हा तुझ्यातील प्रखरता पाहूनच तुझ्या खांद्यावर मैत्रीचा हात ठेवला।

तुझा पराक्रम बघून तुझा वापर करून घेता येईल ह्या स्वार्थी भावनेनेच तुझ्यासाठी मैत्रीचा हात लवकर समोर केला। पण आपल्या मैत्रीतील ओलावा इतका होता की कधीच तुझा मत्सर केला नाही। एक योद्धा म्हणून तर तू हवाच होतास पण नंतर निर्माण झालेल्या मैत्रीच्या अनुबंधामुळे माझ्या 99 भवांपेक्षा तू अधिक जवळचा अन विश्वासू वाटत आलास!
हीच मैत्री अखेरच्या श्वासापर्यंत कायम राहील!

पण भीती वाटते! हेच की तुही पितामह किंवा गुरुवर्य प्रमाणे त्या पांडवांचाच हितचिंतक निघालास तर???

तर मग मी पुरता कोलमडून जाईन। मग कुठेतरी मला अश्वत्थामा या पराक्रमी अन निष्ठावंत सैनिकाची आठवण येईल। तुझ्या पराक्रमापेक्षा त्याची निष्ठा अधिक महत्वाची होती हे मला मृत्यूनंतर समजलं! पण मित्रांप्रति काय तो राग कर्ण!

तू तुझ्या प्राक्तनाचे भोग भोगलेस अन मी माझ्या! अजूनही आपण तितकेच गाढे मित्र आहोत! पुढच्या जन्मी जर हाच जन्म मिळाला तर पुन्हा तुझा मित्र व्हायला नक्कीच आवडेल!

जेष्ठ कुंतीपुत्र म्हणून तुला तुझा हक्क कधीच मिळाला नाही अन कौरवांचा मित्र म्हणूनही तुला सर्व स्वीकारू शकले नाहीत। तुला जिवंतपणीच अंतराळात भटकणाऱ्या अतृप्त आत्म्याचे भोग नशिबी आले। तुझा जन्म हा अपघात असला तरी तुझा मृत्यू हा साक्षात ईश्वरनियोजित होता। ह्या अनादी अनंत विश्वात एक जन्म तरी तुला असा भेटेल जेथे तुझ्या ह्या त्यागाचं अन पराक्रमाचं फलित तुला मिळेल। तू भूपती झालेलं मला बघायचं आहे। त्या जन्मातही तुझ्या मैत्रीचा आधार मला हवाच असेल। माझ्या स्वतःच्या पदरी कसलं पुण्य नसेलही, पण सूर्यपुत्रा, पूर्वजांकडून पुण्याचं जे दान मिळालं असेल तो संचय मी तुला अर्पण करेन!

अंधार होतोय… सगळं धूसर दिसू लागलंय… बहुदा जाण्याची वेळ आली असावी… काही प्रश्नांची उत्तरे हवी होती म्हणून मृत्यूनंतर ही भेट घडवली असेल… तू कौंतेय ? राधेय ? जेष्ठ पांडव ? सूर्यपुत्र ? महारथी कर्ण ? नाही… माझ्यासाठी तू फक्त मित्र!!!

टीप – माझ्या #उत्तरायण या येऊ पाहणार्‍या एका लेखनसंग्रहातील हा उतारा! मृत्यूपश्चात कर्ण आणि दुर्योधन यांच्यातील हा संवाद!

– अभिषेक बुचके

Harry Potter Characters are Like Mahabharata

प्रवासयोग

प्रवासयोग

शिवशाही बस  ||  महामंडळ एसटी चा प्रवास  ||  अनुभव  ||  मराठी कथा  ||  हास्यकथा  ||  

पू. ल. देशपांडे सांगतात, लाइफ इज सफरिंग… आयुष्य म्हणजे प्रवास आहे!

आठ दहा दिवसांखाली गावाला गेलो होतो. धावता दौरा होता. येताना महाराष्ट्र शासनाच्या शिवशाही गाडीने परतलो. गाडीचा दर्जा अप्रतिम होता. अगदी एसी वगैरे होती गाडी आणि कुठे थुंकलेलं वगैरेही नव्हतं. एरवी महामंडळाच्या बसने प्रवास करणे म्हणजे अतिशय जिवावर येतं. पण खाजगी बसेसप्रमाणे सेवा मिळत असल्याने बदल होतोय असं वाटलं. त्या शिवशाही बसची स्तुति सोशल मीडियावर केली. चांगल्या चांगल्या पोस्ट ला दुरूनच राम-राम करणारे ह्या साधारण पोस्ट वर मात्र व्यक्त होऊ लागले. बराच टाइमपास झाला. कोणी मला शिवशाहीचा ब्रॅंड अम्बॅसडर म्हंटलं, कोणी कंडक्टर, कोणी शिवसेनेचा कार्यकर्ता तर कोणी काय काय. हा खरं गमतीचा भाग होता. पण नंतरच्या काही दिवसांत शिवशाही बसेस बद्दल नकारात्मक बातम्या येऊ लागल्या. म्हणजे कुठेतरी बसचा अपघात झाला, कुठे उशिराने बस आली वगैरे वगैरे. आणि मित्र मंडळी मला त्यात टॅग करू लागली.

नंतर काही दिवसांनी परत एकदा गावाला जायची वेळ आली होती. खरं तर आपापली चारचाकी हाकत न्यावी असं वाटत होतं. कारण अंतर शंभर-दीडशे किलोमीटर असल्याने स्वतः ड्राइव करत जाणं सोयिस्कर होतं. पण एकट्यासाठी गाडी घेऊन जायला नको वाटत होतं. उगाच पेट्रोलला भारती होती. शिवशाही चा अनुभव नुकताच घेतला असल्याने महामंडळाच्या बसने जायचं ठरलं. फार तर तीन-साडेतीन तासांचा प्रवास होता.

एसटी चा प्रवास टाळायचं प्रमुख कारण म्हणजे ‘बस लागणे’. एसटी मधील स्वच्छता वगैरे बघून मळमळ होतं मला. म्हणूनच बसचा प्रवास टाळत असे. पण यंदा ठरलं होतं.

सकाळी सकाळी तयार होऊ बस स्टँड वर आलो. त्या दिवशी लग्नाची तारीख होती. सगळं बस स्टँड गच्च भरलेलं. जिथे जायचं होतं तिथे जाणार्‍या दोन गाड्या सोडून दिल्या. त्या गाड्या पोत्यात धान्य कोंबावे तसं भरल्या होत्या. मागे एक बस लागली. कसाबसा त्यात चढलो. पार शेवटची सीट भेटली. शेवटची सीट मला कधी वाईट वाटली नाही. कारण त्या सीटकडे फार कोण भटकत नाही. तिथे आपलं स्वतंत्र राज्य असतं. शाळेतही मला तसं शेवटचा बाक आवडायचा. पण मास्टर लोकांच्या खोड्याच वाईट. प्रश्नोत्तरच्या तासात मागच्या पोरांकडून सुरुवात केली तेंव्हापासून माझा मागच्या जागेचा मोह सुटला होता. मग कॉलेजमध्ये मिडल बेंचर्स झालो होतो. असो. हा मुद्दा वेगळा.

तर मी मागच्या सीटवर जाऊन बसलो. बसमध्ये मागच्या सीटवर बसण्याचे अनेक फायदे असतात हे कळलं. एकतर तुम्हाला उठवणारं कोण नसतं. खिडकी असेल तर पूर्ण खिडकी उघडायची मुभा असते. प्रवास संपेपर्यंत उगाच खिडकी मागे-पुढे ढकलण्यावरून काही खेळ होत नाहीत. सर्वात महत्वाचं म्हणजे बसमध्ये कोण चढत आहे उतरत आहे हे दिसतं.

गाडी सुरू झाली. उन्हाळा असला तरी खिडकीतून येणार्‍या सकाळच्या वार्‍यामुळे फार धगत नव्हतं. कानात हेडफोन टाकून आरामात बसलो होतो. अरुण दाते यांची भावगीते चालू होती. ही पोर्णिमा, ही चांदणे येतील का पुन्हा….

डोळे मिटून गाणे ऐकत असताना उजव्या मांडीला काहीतरी गुदगुल्या झाल्या. डोळे उघडून बघितलं तर बाजूला बसलेला म्हातारा मला अलगद स्पर्श करून उठवत होता. छान स्वप्नात रंगलो असताना याने मोडता घातला.

मी कानातील हेडफोन काढून विचारलं. काय झालं काका?

म्हातारा म्हणाला, ‘एक द्या की…’

मी आश्चर्याने म्हंटलं, ‘माझ्याकडे एकच आहे ओ…’ मी घड्याळाबद्दल बोलत होतो.

तो म्हातारा म्हणाला, ‘गाण्याचं एक द्या…” तो हेडफोनबद्दल म्हणत होता.

मला आश्चर्य वाटलं. हा म्हातारा मला झोपेतून उठवून माझ्याकडे, मी ऐकत असलेल्या, माझाच हेडफोन मागत होता.

मी वैतागून म्हंटलं, ‘काका, मला ऐकतोय की गाणे.’

तो हक्काने म्हणाला, ‘मलाही ऐकायचे आहेत.’

आता याला कसं समजावणार. तो चक्रम आहे हे नक्की होतं.

तो हसरा चेहरा करून म्हणाला, ‘तुम्ही उजव्या कानात एक घाला, मी डाव्या कानात दूसरा घालतो.’

हे मला जरा अश्लील वाटलं. कानात घाला वगैरे.

माझा नाईलाज होता. वयस्कर माणसाला नाही तरी कसं म्हणावं हा प्रश्न होता. मी तयार होताच तो मला येऊन चिटकला. कधीतरी धुतलेल्या त्याच्या टोपी अन सदर्‍याचा वास तिन्ही त्रिकाळ घुमू लागला. एक हेडफोन त्याच्या हातात देऊन मी खिडकीकडे तोंड केलं.

त्याने आधी टोपी काढली अन कान साफ केलं. टोपी परत डोक्यावर ठेवली अन मग कानात हेडफोन घातला. मला उलटीची जाणीव झाली. एकतर याने टोपी कधीतरी धुतलेली होती… त्यात त्याच्या कानाकडे बघण्याची माझी डेरिंग झालीच नाही. क्षणभर असं वाटलं की देऊन टाकावा त्याला अख्खा हेडफोन अन आपण गप बसावं खिडकीच्या बाहेर बघत. पण म्हंटलं, हेडफोन आपला आहे.

अरुण दाते यांचं या जन्मावर, या जगण्यावर शतदा प्रेम करावे… चालू होतं. पण सध्याच्या परिस्थितीत मला ते गाणं अन त्याचे बोल नकोसे वाटत होते.

त्या गाण्याच्या तालावर तो म्हातारा मान हलवत होता अन हातवारे करत होता. त्याने मान हलवताच माझ्या कानातील हेडफोन गळून पडायचा. त्यात त्याचा हलणारा हात इकडे तिकडे घुसू लागला. मला प्रचंड वैताग आला. तो खात्रीने येडा होता. पण नंतर वाटलं आपलच म्हातारपण तर नाही न…? हिची भन… नको तो विचार येऊन गेला.

मग तर म्हातार्‍याने हद्दच केली. सारखं गाणं बदल म्हणू लागला अन खिशातील मोबाइलला हात लावू लागला. माझं डोकं सणकलं. मी मोबाइल थेट एरोप्लेन मोडवर टाकला अन गाणे बंद झाले. त्याला सांगितलं की नेट बंद पडलं आहे. त्याच्याकडून हेडफोन ओढून घेतला. त्याच्या कानातील मळ हेडफोनला लागलेला मला दिसला. मी अलगदपणे तो हेडफोन पिशवीत कोंबला.

माझं मी झोपलो. तो पलीकडे जाऊन दुसर्‍याला त्रास देऊ लागला.

बर्‍यापैकी झोप लागली होती. एक आवाज आला, ओ दादा उठा की…

मी डोळे उघडले. कंडक्टर साहेब मोठयाने ओरडत होते.

मी गडबडीने जागा झालो. मला वाटलं माझं स्टेशन आलं. तर तो कंडक्टर म्हणाला, उतरा खाली… गाडी फेल झालीय…’

मी काळजीच्या स्वरात म्हंटलं, किती वेळ लागेल?

तो खुन्नस देत म्हणाला, आता सगळे काय येडे म्हणून उतरले का? लई वेळ लागतय. दुसर्‍या गाडीत बसवून देतो सगळ्यांना… चला…

काय वैताग होता. आयुष्यासोबत गाड्या पण फेल लागत होत्या. सामान उचललं आणि उतरलो.

ऊन चांगलंच तापलं होतं. उतरलो. कुठल्यातरी छोट्याशा गावातल्या बस स्टँडवर गाडी थांबवली होती.

आता दुसर्‍या गाडीत बसवून देणार म्हणजे बसायला जागा मिळणे अवघड होतं. एक-दोन एसटी येऊन गेल्या. पण त्या फुल्ल असल्याने आम्हाला कोणीही बसच्या दारातही उभं केलं नाही. मग ड्रायवर अन कंडक्टर स्वतःच पंक्चर काढू लागले. विशेष म्हणजे मी ज्या चाकावर बसलो होतो ते दोन्हीही चाक पंक्चर झाले होते. मित्र मला आपैशी का म्हणायचे ते आठवलं.

अर्धा तास उन्हात बसलो. एक टायर बदलला, एक फुटलेलाच होता. पुन्हा गाडी सुरू केली. ती गाडी पुढच्या मोठ्या डेपो पर्यन्त नेऊन तिथे दुसरी गाडी करून द्यायची असं ठरलं. हे म्हणजे लग्नाच्या वरातीला निघाल्यासारखं होतं. पाहुण्यांना लग्नमंडपापर्यन्त पोचवण्याची जबाबदारी अंगावर घेतलेल्या माणसाप्रमाणे कंडक्टर-ड्रायवर ने आम्हाला आमच्या ठिकाणावर पोचवण्याची जबाबदारी घेतली होती.

धिरे धिरे चल… करत गाडी मोठ्या बस स्टँडवर आली. गाडी बस स्टँडच्या आत शिरताच नक्षली हल्ला व्हावा तसा लोकांची झुंड गाडीवर धावून आली. त्या पामरांना आमच्या गाडीत बसायचं होतं. बिचारा कंडक्टर दरवाजा गच्च धरून उभा होता. गाडी फेल आहे हे सांगून सांगून त्याचा गळा फेल झाला होता.

आम्हाला दुसर्‍या गाडीत बसवून देणार अशी प्रतिज्ञा केलेल्या कंडक्टर ने ती तोबा गर्दी बघून आपली प्रतिज्ञा मोडली. ही गाडी जेंव्हा नीट होईल तेंव्हा त्यातून सोडू असं तो म्हणाला. बरेच प्रवासी सुखी झाले, तर माझ्यासारखे दुखी झाले. इथे अजून एक-दीड तास करपत बसावं लागणार होतं. मी कंडक्टरला दुसर्‍या गाडीत बसवून द्यायला सांगितलं. त्याने माझ्याकडे रुक्षपणे बघितलं अन एक तिकीट रिसीट काढून माझ्या हातात दिली. जागा मिळव अन मला फोन कर, त्या गाडीतल्या कंडक्टरला मी सांगतो.

माझ्यातला बाजीप्रभू जागा झाला. तो आता जागेसाठी युद्ध करणार होता. एक बस आली. त्यातील गर्दी बघून इरादे डळमळीत झाले. लोकांना आजचाच मुहूर्त सापडला होता लग्न करायला. जगबुडी असल्याप्रमाणे लोकं गाडयात बसून निघाले होते.

बस स्थानकात शिवशाही ची गाडी येताच मला अत्यानंद झाला. आता यात उभं राहून गेलं तरी चालेल असं वाटलं. एसी मध्ये काय होत नाही. शिवशाहीचं तिकीट जास्त असतं हे माहीत असल्याने गर्दीने इकडे हल्ला केला नाही. फुकटचं जेवायला मिळतय म्हणून लग्नाला जाणारी पब्लिक इतकं तिकीट कशाला काढत बसणार. माझ्यासारखे चार-सहा लोक तळमळीने शिवशाहीच्या आत शिरले.

शिवशाहीच्या कंडक्टरला फेल आयुष्यातील बस फेल ची सगळी करुण कहाणी सांगितली. पण तो हळहळला नाही. लाल डब्ब्याचं तिकीट कमी असतं, याचं जास्त आहे… तुम्हाला दुसर्‍या लाल डब्ब्यात बसावं लागेल. इथे नाही जमणार. बाजीप्रभून्नी खिंड लढवली होती मी गाडी अडवली. आमच्या कंडक्टरने नंबर दिला होता, त्याला बोलावलं. तो आला. त्याने पाहिलं अन तो भांडू लागला. आयुष्यात माझी बाजू घेऊन इतक्या त्वेषाने भांडणारा हा पहिला इसम.

असं कसं बसू देत नाहीत… आमचा पासेंजर आहे… तिकीट काढलं आहे… वरचे पैसे द्यायला तयार आहे… तुम्ही नाही म्हणू शकत नाही…

मग पहिल्यापासून तिकीट काढावं लागेल. आधीचं तिकीट ग्राह्य धरता येणार नाही.

दोणीबी सरकारच्याच… पैसे सरकारला चालले, तुम्ही का अडवून धरायले…

मला खरं तर अश्रु अनावर होणार होते. हा बिचारा माझ्यासाठी इतका भांडत होता अन मी काहीकी शिवशाहीच्या एसीत ढीम्म उभारलो होतो.

बराच वेळ तू तू मै मै झाली. आम्हा दोघांना अपमानित करुण खाली उतरवलं. आमचा कंडक्टर पण जरा पोरेल होता. बिचारा खूप भांडला माझ्यासाठी. त्याच्या उपकाराची परतफेड म्हणून त्याला चहा पाजवला. चहा अत्यंत रद्दी होता. आता आधीची गाडी नीट झाल्यानंतर त्याच्यातच बसून जायचं ठरलं.

नशीब खत्रा तो क्या करेगा बत्रा! एक अर्धवट खराब टायर टाकून गाडी सुरू केली. आता कुठेही फार न थांबता थेट निघायचं ठरलं. बाहरेचे नवे प्रवासी घ्यायचे नाहीत असंही ठरलं.

गर्दी थोडी कमी झाली होती. लोकं वैतागून इतर बसने गेले होते. फक्त दोघं-तिघं उभे होते अन बाकीचे बसलेले होते.

इथे नवा राडा सुरू झाला. सुरूवातीला जो जिथे बसला होता त्याने परत तिथेच बसायचं अशा नियमाचा शोध एका प्रवाशाने लावला. कारण तो आधी जिथे बसला होता ती सीट पुढे होती अन तिथे ऊन लागत नव्हतं. पण तिथे एक मुलगी बसली होती. सुरू झाला राडा. दोघेही कमी नव्हते. मुलगीही जोराने बोलत होती. मला मळमळ होत होतं अन झोप येत होती. इतका वेळ वाया घालूनही लोकांना भांडायचा जोर कुठून येतो कोणास ठाऊक. मी मागून दोन नंबरच्या सीटवर बसलो होतो. पंक्चर झालेल्या टायरच्या सीटवर कोणीही बसणार नव्हतं.

थोडा वेळ कल्लोळ झाला अन शेवटी ती मुलगी उठली. लढाई जिंकल्याप्रमाणे तो माणूस वाकुल्या दाखवत बुड टेकवून तिथे बसला.

आयुष्य खरच फेल म्हणावं लागेल. नको त्या वेळेस नको ते होत असतं. बसमध्ये, वर्गात, कार्यक्रमात एखादी सुंदर मुलगी आल्यावर अनेक तरुण (जवळपास मीही) केस नीट करतो अन बाजूची जागा जाणीवपूर्वक रिकामी करतो जेणेकरून त्या मुलीने आपल्या शेजारी येऊन बसावे. बसमध्ये असले टुकार प्रयोग बर्‍याचदा केले होते. पुण्याची पीएमटी वगळता फार कुठे यश आलं नाही.

पण आज वाटत नव्हतं की त्या मुलीने बाजूला येऊन बसावं. कारण एक तर मी उन्हात न्हाऊन काळवंडल्या गेलो होतो. अंगाला घामाचा वास सुटला होता. त्यात मळमळ होत होतं. ती बर्‍यापैकी सुंदर मुलगी जर बाजूला येऊन बसली तर आपली फजिती होणार हे अटळ होतं. चुकून जर ओकलो वगैरे तर मग आयुष्यभर एसटी चा प्रवास करू शकलो नसतो.

ती माझ्या बाजूला येऊन बसली. माझ्या पोटात भीतीने खड्डा पडला. पोटात कालवाकालव झाली. ती समोरच्या माणसाला शिव्या देत होती. माझ्याकडे बघून म्हणाली, त्याला कोणीच कसं काही म्हणालं नाही. नुसती दादागिरी चालू आहे. मला बसलेलं उठवलं. तू खपवून घेतलं असतास का असं?

थेट अरे तुरे…! अजून तरुण दिसतोय तर!!!

तिच्या प्रश्नावर मी माफक हसलो. तोंडात लवंग-सुपारी होती. ती बडबड करत होती. मी गप बसलो होतो. मळमळ वाढत होती. मी देवाला म्हणत होतो, देवा उलटी नको रे… किती पचका करशील आयुष्याचा!!!

ती म्हणाली, शेवटचा स्टॉप का?

हो.

कठीण झालाय प्रवास.

हो.

बोललो की उबळ यायची.

साला नशीबच मराठवाडी! जेंव्हा पेरणी करुण बसतो तेंव्हा ढग येतात पण बरसत नाहीत. पेरणी केली नाही की बरोबर बरसतात. अन कधी-कधी गरज नसताना अवकळी बरसतात! दैव अन कर्म!

कधी नव्हे ते इतकी सुंदर मुलगी स्वतःहून बाजूला येऊन बसली आहे. स्वतः बोलते आहे. त्यात भांडण हा चर्चेचा विषय उपलब्ध असताना कर्मदरिद्री नशीब उलटी करायच्या मूडमध्ये होतं.

असेच मरणार!!!

मी प्रत्युत्तर देत नाही पाहून तिने आवारतं घेतलं. मला स्वतःचीच कीव आली. मोठ्या प्रयत्नाने मी धीर एकवतून म्हंटलं, खिडकीला बसायचं का? तर तेंव्हा तिने डोळे मिटले होते.

            एसटी संथपणे मुक्कामाच्या दिशेने निघाली होती. कसली गर्दी नाही की कसला कलकलाट नाही. सगळे दामून-भागून झोपले होते. गरम वारा ह्या खिडकीतून त्या खिडकीत वाहत होता. एका सुंदर मुलीच्या बाजूला बसून उलटी होईल का नाही ह्या चिंतेत मी जागा होतो. फुलदानीच्या नशिबात काटेच असतात… फुलाचं रूप त्याने फक्त अनुभवायचं असतं… शेवटचा स्टॉप आला. ती उतरली. उतरताना काहीच बोलली नाही किंवा माझ्याकडे बघितलंही नाही… एका आकड्याने लोटेरी हुकावी तसा चेहरा करुण मी बसलो होतो. ती खाली उतरली. भळभळून उलटी झाली. नशीब गाडी रिकामी होती. कंडक्टर जवळ आला. बघितलं अन हळहाळत म्हणाला… आज प्रवासयोग चांगला नव्हता दादा…

-*-*-समाप्त-*-*-

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991  ||  latenightedition.in

गाव सोडताना…

चेहरे आणि मुखवटे

चेहरे आणि मुखवटे

पुराणातील वांगी ट्विटरवर   ||  निरीक्षण  ||  अध्यात्म ते आभासी जग  || ट्विटरजीवन   ||  सहज सुचलेलं

 

हल्ली महाभारतात वगैरे मन रमत आहे. त्याबद्दल वाचत-बघत असताना सहज विचार आला की ही पात्रे आजच्या काळात एका ठिकाणी सापडतील का? उत्तर लगेच मिळालं. ज्या आभासी विश्वात रोजचा मुक्त विहार चालू असतो तिथे अशा प्रवृत्तीची मंडळी भेटतील का? काही साधर्म्य आढळेल का?

 

महाभारत, रामायण यांसारख्या पुराणात जे पात्र आहेत किंवा घटना आहेत तसे पात्र ट्विटरवर आहेत तशाच घटना ट्विटरवरही घडताना दिसतात असं माझं निरीक्षण आहे. तुलनात्मक दृष्ट्या मांडलं आहे, पण थेटपणे सर्वच्या सर्व संदर्भ लागू होत नाहीत.

 

पुराणात जसे राक्षस रूप बदलून येतात किंवा देव अवतार धारण करून येतात तसेच ट्विटरवरही आहेत. आपण त्यांना फेक अकाउंट किंवा मुखवटाधारी म्हणतो.

रावण साधूच्या रुपात येतो अन भिक्षा मागायचं सोंग करून सीतेचे हरण करतो. पण तत्पूर्वी सीतेला लक्ष्मणरेषा ओलांडावी लागते. जेंव्हा सीता सुरक्षित कवचातून बाहेर येते तेंव्हा रावणाचं खरं रूप समोर येतं, पण आता मात्र उशीर झालेला असतो. फेक अकाऊंटचा हेतु लक्षात येईपर्यंत जर आपण बेसावध असू तर मात्र आपली फसगत होऊ शकते.

दुसरं उदाहरण बघूया. मारीच नावाचा राक्षस जसे सुंदर हरिणाच्या रुपात येऊन मोहात पाडतो अन घात करतो. सुंदर दिसणारं खातं हे चांगल्याच हेतूने प्रेरित आहे याची काही शास्वति नाही. असेही गोत्यात आणणरे काही फेक खाते असतात. त्यांचे वाईट उद्दीष्ट रूप धारण करत असतानाच त्यांच्या डोक्यात असतात. त्यामुळे अशा खात्यांपासून सावध असावं लागतं.

कधी-कधी देवेंद्रही कोणाचीतरी तपश्चर्या मोडण्यासाठी मेणकेसारख्या सुंदर सुंदर स्त्रिया पाठवतो. याला हनी ट्रॅप म्हणता येईल. अशा खात्यांच्या मागे डोकं दुसर्‍यांचं असतं आणि actual execution मात्र दुसराच करत असतो. हे सगळ्यात खतरनाक असतात. कारण तुमची तपश्चर्या भंग करणे हेच त्या खात्याचा हेतु असतो. जर ते खातं सापडल्या गेलं तर मात्र डोकं लावणारा बाजूला राहतो अन actual execution करणारा अडकतो. अशांपासून अखंड सावध.

 

एवढंच कशाला, देवाधिदेवालाही राक्षसांचा संहार करण्यासाठी अवतार घेणं भाग पडतं. काही दुष्ट प्रवृत्तींना ताळ्यावर आणण्यासाठी हे खाते जन्म घेतात. पण अडचण अशी आहे की, माणूस नंतर त्यांच्या मूर्तीचीही पुजा करू लागतो. मग त्यांच्या भरवश्यावर अंधश्रद्धा सुरू होतात.

 

काही फेक खाती फक्त स्वतःची खरी ओळख लपवण्यासाठी  असतात. म्हणजे अज्ञातवासात असतात तसं. अर्जुनाला स्त्रीच्या वेशात वावरावं लागलं होतं तर भीमाला आचार्‍याच्या रूपात… हे खाते घातक नसतात. आपली खरी ओळख कोणाला कळू नये एवढाच त्यांचा हेतु असतो.

 

हे जे फेक अकाउंट आहेत ते सगळेच काही वाईट नसतात… त्यांचा हेतु ओळखणे महत्वाचं असतं. कारण प्रत्येकाचे हेतू वेगळे असू शकतात… मुखवटे असतात…

 

आता थोडं पात्रांकडे वळूयात. ट्विटरवर अर्जुन बनण्याचं स्वप्न उराशी बाळगून काहीजण ट्विटत असतात, पण त्यांचा कधी एकलव्य होतो तर कधी अभिमन्यू!

शिष्य आपल्या पुढे जाऊ नये म्हणून इथे गुरुच त्याचा अंगठा गुरूदक्षिणा म्हणून मागतात. ट्विटरवर हा प्रकार मोठ्या खात्यांकडून होताना आढळून येतो. काल-परवा आलेला तो माझ्यापेक्षा अधिक प्रसिद्ध कसा होतो. मग त्याला कुठेतरी अडकवा…

 

अभिमन्यू त्वेषाने चक्रव्यूह भेदत आत शिरत असतो. त्याला वाटतं आपण जिंकून येऊ. पण तिथे गेल्यावर “तुम यहां आए नही, तुम्हे यहां लाया गया है” असं म्हणणारे आप्तच असतात… पुरता अडकतो… अतिआत्मविश्वासाच्या भरात अन अर्धवट ज्ञांनाच्या आधारावर तो हे ओढवून घेतो…

 

संपूर्ण महाभारतातील वजनदार पात्र म्हणजे भीष्माचार्य! जिथे भीष्माने ठाम भूमिका घेऊन न्याय करण्याची अपेक्षा असते, अन्याय होऊ न देण्यासाठी आवाज उठवावा अशी अपेक्षा असते पण तो निव्वळ धर्म अन प्रतिज्ञेच्या तत्वात अडकून बसतो अन सगळा विचका होतो… भूमिका न घेणे हाच जेंव्हा गुन्हा ठरतो ते हे….

 

भीष्माचार्यचा वध करण्यासाठी अर्जुन सक्षम नसताना त्याच्या आडून शिखंडी अस्त्र चालवतो अन विजय प्राप्त करतो… दुसऱ्यांच्या खांद्यावरून बाण मारायचे खेळ तर ह्या आभासी जगात रोजचेच…

 

सदासर्वकाळ भ्रमंती करणारे, ‘मी तूमच्यातीलच’ असं भासवणारे नारदमुनींचीही काही कमी नाहीत… ते सर्वच ग्रुपमध्ये असतात.. लक्षात घेण्यासारखी गोष्ट म्हणजे, हे हेरगिरी करत नसतात, तर तो त्यांचा उपजत स्वभावधर्म अन कर्तव्य असतं…

 

सगळ्यात बेक्कार असतात ते शकुनी सारखे पात्र… त्यांच्या मनात प्रतिशोधाची अग्नी कायम धगत असते अन त्यातून ते सारा खेळ रचत असतात… अचाट लावालाव्या करणे अन एखाद्याला सतत गॅसवर ठेवणे जेणेकरून त्याचे इस्पित साध्य होतील.. असे खाते असतीलही, पण ते नेमके कोण याचा शोध घेणे अशक्य आहे…

 

दुर्योधन! जे माझं आहे ते माझं, अन तुझं तेही माझं असं म्हणणारे। यांना दुसऱ्यांशी फरक पडत नाही, ते स्वतःच्याच गर्वात असतात. आपल्याकडे कर्ण, भीष्माचार्य, द्रोणाचार्य सारखे योध्ये आहेत, त्यांच्या कवचकुंडलात आपण कायम सुरक्षित राहू याची त्यांना खात्री असते… याच माजात ते वाट्टेल त्या रणभूमीवर उतरू बघत असतात. त्यांच्यात अनेक चांगले गुण असतांनाही केवळ ह्या एका गुणामुळे ते विलन ठरतात.

 

दृष्टद्युम्न, द्रुपद, शिखंडी यांना युद्धापेक्षा स्वतःच्या असूयेमुळे कोणाचातरी पराभव करायचा असतो. त्यांची उद्दिष्टे निश्चित असतात, अन त्यासाठी सर्वस्व अर्पण करायची त्यांची तयारी असते. मुळात त्यांचा जन्मच त्या विशिष्ट कामासाठी झाला असतो. काही फेक अकाऊंटस या निकषात बसतात.

 

खरी कुचंबणा होते ती विदुर, संजय, बलराम सारख्यांची. सर्वांचं भलं व्हावं, न्याय व्हावा यासाठी ते झटत असतात, पण त्यांच्या पदरी केवळ मानहानी येते. होणारे अत्याचार अन अधर्म त्यांनाहतबल होऊन बघावे लागतात. ट्विटरवर अशी अनेक खाती आहेत जे या प्रकारात मोडतात. पण त्यांचं कोण ऐकत नाही.

 

धृतराष्ट्र तर दृष्टीने अन विचारांनीही आंधळा झालेला असतो… अधर्माला मोकळी वाट करून देणे, निर्णय न घेणे यामुळेच त्याला त्याच्या वंशाच्या संहाराचा साक्षीदार व्हावं लागतं…

 

राहिला तो कर्ण! एका बाजूला सर्वात जेष्ठ, पराक्रमी अन कर्तबगार असताना केवळ नियतीच्या सोंगट्या फिरल्याने त्याची अवहेलना होत राहते. एका बाजूला परममित्र अन दुसऱ्या बाजूला धर्म अशा विवंचनेत तो नेहमी मित्राची बाजू निवडतो. परोपकारच्या ओझ्याखाली अन नात्यांच्या बंधनात हे स्वतःचं अस्तित्व विसरून जातात. मित्र चुकतोय हे माहीत असतांनाही ती बाजू घेण्याची अपरिहार्यता असते… ट्विटरवर फार कमी खाती आहेत अशी.

 

धर्मराज युधिष्ठिर हा न्यायाच्या बाजूने असतो, पण केवळ तत्वाच्या बंधनात अडकल्याने स्वतःच्या डोळ्यासमोर स्वतःच्या अनुमतीने अत्याचाराची परवानगी द्यावी लागते.. प्रत्येक वेळी कोणाच्यातरी सल्ल्याशिवाय तो निर्णय घेत असतो.. पण न्यायची अपेक्षा याच्याकडूनच पूर्ण होत असते.

 

नकुल, सहदेव, दूषशासन, शिशुपाल वगैरे सहाय्यक पात्रे तर असतातच… यांचं महत्व मर्यादित.

 

पांचाली, कुंती, गांधारी यांनी काय गमावलं हे कोण सांगावं… यावर काय बोलावं ते कळत नाही अन तुलना कशी करावी तेही सुचत नाही.

 

अशी अनेक उदाहरणे आपल्याला पुराणात आढळतील ज्यांची तुलना आपण ह्या ट्विटर जगाशी करू शकतो.

 

शेवटी महत्वाचा प्रश्न उरतो की मी कोण ? अरे भैताडहो मी व्यासमुनी है…  :}

 

[ खुलासा – गमतीने घेतलं तर सोयिस्कर होईल. वादग्रस्त असेल तर क्षमस्व! पण मनातील मळमळ मांडली आहे ही…]

 

@Late_Night1991  ||  अभिषेक बुचके

चेहरे आणि मुखवटे

निवृत्ती

निवृत्ती

मराठी कथा  ||  अनुभव   ||  स्वलेखन  ||  Marathi Stories  ||  समारोप  ||  Send Off Speech In Marathi

 

निवृत्त होत असलेल्या कंपनीच्या चेअरमनचे समारोप भाषण…

बराच वेळ ओझं वाहिल्याच्यानंतर कुठेतरी थांबावं लागतं… कोणीतरी आपलं ओझं आपल्या खांद्यावर घ्यावं अन आपल्याला मुक्त करावं अशी मनोमन इच्छा होत असते… पण ते खांदे ओझं पेलण्यासाठी सक्षम आहेत का याची खात्री होईपर्यंत पूर्ण भार सोडून देता येत नाही…

ओझ्यातून मुक्त झाल्यानंतर एक विराट वृक्ष दिसतो… त्याच्या निर्मळ छायेखाली विराम घ्यायचा मोह आवरता येत नाही… मन अगदी निश्चल होतं… संपूर्ण प्रवासाचा शीण, थकवा निघून जातो… वादळाचे हेलकावे भोगून एखादी नौका एका संथ किनार्‍यावर विश्राम करते तसं वाटू लागतं… दुसरे खांदे आपण दिलेलं ओझं सक्षमपणे पेलत आहेत हे बघून समाधानी मन त्या विराट वृक्षासमान स्थिर अन निश्चिंत होतं…

मग त्या वृक्षाखालून उठून भ्रमंती करावी वाटते… ओझं उचलून शरीर जरी थकलेलं असलं तर मन मात्र अत्यंत प्रफुल्लित असतं… आजूबाजूच्या बागेत, फुलात ते रमून जातं… प्रवास करताना करायच्या राहून गेलेल्या गोष्टी उपभोगताना अगदी दैवी अनुभूती होते…

हलकेच ठेच लागते अन मावळतीच्या सूर्याकडे लक्ष जातं… क्षितिजाकडे पसरलेला लाल-तांबूस रंग डोळे दिपून टाकतो… मग मन भानावर येतं… सकाळी अंगावर घेतलेलं ओझं खांद्यावर-कमरेवर-डोक्यावर पेलता-पेलता वाट कधी सरत गेली अन दिवस कसा मावळत गेला याचं भानच राहिलेलं नव्हतं याची जाणीव होते… पण सूर्यनारायनाच्या साक्षीने अंगावर घेतलेली जबाबदारी त्याच्याच साक्षीने पूर्णत्वास जात आहे याचा अभिमान वाटू लागतो…

मागे वळून बघितल्यावर, अनेक संकटातून तुडवलेली लांबच लांब व खडतर वाट जेंव्हा नजरेस पडते तेंव्हा त्या प्रवासातील आठवणीने डोळे भरून येतात… वाटेत अनेकांनी दिलेला आधार, गर्ज पडल्यास दिलेला धक्का सर्वार्थाने सार्थकी लागल्याची भावना होते… इतक्या खडतर वाटेवरच्या प्रवासात कधीतरी कोणीतरी नकळतपणे केलेली मदत आठवते अन ईश्वरावरचा विश्वास अजूनच बळकट होतो… वाटेत अनेकांचा सहवास लाभला, सहकार्य लाभलं त्या सर्वांना मनापासून मिठी मारावीशी वाटते… युगायुगाची अंतरे कापून आल्याप्रमाणे आपण हात जोडून सर्वांचे आभार मानतो अन त्या वाटेकडे एक सर्द नजर टाकतो अन पाठ फिरवतो…

दिवस जरी प्रवासात गेला असला तरी संध्याकाळ अन रात्रीचा झगमगाट अनुभवण्यासाठी शरीरात नवी ऊर्जा संचारते… आयुष्याची जरी संध्याकाळ असली तरी पावित्र्याचा, मंगलमय दिवा लावून “शुभम करोति कल्याणम…” म्हणायची वेळ झालेली असते…

 

  • सुभाष शिरोडकर (माजी चेअरमन)

 

 

लिखाण – अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

दवाखाना – एक वेदनाघर भाग २

दवाखाना – एक वेदनाघर भाग २

#इच्छामरण  ||  #मुक्ती  || ईश्वरी न्याय  || गुंतागुंत  || अव्यक्त  || 

मागील भागापासून पुढे…

……मानवाने वैद्यकशास्त्रात इतकी प्रगती केली आहे की मानवाचं सरासरी आयुष्यमान वाढलं आहे. खरं आहे. पण ते कसं वाढलं आहे. शुगर, बीपी तर आता अनेकांना झालेले असतातच. म्हातारपण म्हणजे चाळीशी-पन्नाशीच! औषध-गोळ्या रोजच्या-रोज चालू ठेवाव्या लागतात. हे असलं लांब आयुष्य जगायचं काय उपयोग? त्यापेक्षा ‘आनंद’ मध्ये राजेश खन्ना म्हणतो तसा ‘जिंदगी लंबी नही अच्छी होनी चाहीये!’ हेच खरं वाटू लागतं.

सलाईनवर अनेकांना अनेक दिवस जगवलं जातं. रुग्ण आला की त्याला सुया घुसवल्या जातात. तो जगतो हे खरं आहे. पण जिवंतपणी त्याला नरकयातना सोसाव्या लागतात. शरीराची चाळणी होते अन पोटाचा विषपात्र! नरकयातना असतात त्या ह्याच! त्याची उमर जरूर वाढते पण शरीर व मन खंगून गेलं असतं. माणूस जगवणे यालाच अर्थ असतो. डॉक्टर असतो तो समोर आलेलं शरीर श्वास्वोच्छवास कसं घेत राहील अन त्याचं हृदय कसं चालू राहील एवढच बघण्यापुरता. त्याचा उद्देश केवळ त्या शरीराला जगवणे इतकाच असतो. त्याच्या आत्म्याला अन मनाला काय वेदना होतात याच्याशी त्याचं देणं-घेणं नसतं. एखादी बंद पडलेली गाडी केवळ चालू करून देणे हे एखाद्या मेकॅनिक चे काम असते; पण ती गाडी पुढे किती वेळ चालू शकेल अन समोरची घाट-वाट त्या गाडीस झेपेल का याचा विचारही त्याने केला पाहिजे.

          रूग्णांच्या वेदना बघून मनाला क्लेश होतात. त्याच्या शरीरात निष्ठूरपणे घुसवल्या जाणार्‍या सुया अन शरीरभर लावली जाणारी यंत्रे बघून आपला आत्मा तडपतो अन आपल्या काळजाला सुया पडतात. हे सगळं भयंकर आहे. आयुर्वेद परवडलं किंवा जुन्या काळातील वैद्य परवडले अशी मानसिकता होते. आधीच्या काळी आजारी माणसाला बारे करण्यासाठी झाड-फुक करणार्‍या मांत्रिक वगैरेकडे न्यायचे. तोही झाडूने मारायचा, जिभेत वगैरे सुया टोचवायचा. हे अघोरी तर मग आज जितक्या निष्ठूरपणे रूग्णाला एक निर्जीव शरीर म्हणून वागवलं जातं ते काय? खरं तर हे सगळं भावनिक वगैरे वाटू शकतं, पण त्यात तथ्य नाही असंही म्हणता येत नाही.

डॉक्टर देव असतो हे खरं आहे. कारण जीवन-मरण हे परमेश्वराच्या अन यमदेवाच्या हाती असतं असं म्हणतात. पण डॉक्टर स्वतःच्या मेहंनतीतून मरणाच्या उंबरठ्यावर असलेल्या माणसाला परत आणतात. ही किमया आहे अन डॉक्टर किमयागार आहेत. त्यासाठी त्यांना भावना बाजूला ठेवून अनेक गंभीर निर्णय घ्यावे लागतात. अशा डॉक्टर लोकांना सलाम आहेच. पण स्वतःची तुंबडी भरण्याकरिता रुग्ण मरणार आहे हे माहीत असतांनाही काहीतरी महागडे उपचार करून पैसा उकळणार्‍यांना काय म्हणावे?

          इच्छामरण हे खरं तर दैवी देणगीच म्हणावी लागेल. जन्म-मृत्यू मानवाच्या हातात नसतात असं म्हणतात, पण डॉक्टर मरणाच्या दाढेतून रुग्णास बाहेर काढतात तसेच रूग्णाला शारीरिक-मानसिक वेदना असह्य होत असतील तर स्वतःला मरणाला स्वाधीन करायचाही अधिकार हवाच! न्यायालय याला परवानगी देत नाही. पण आपल्या देशात अन जगात अनेक गरीब विना अन्न-पाणी मरत आहेत. अनेक गरीब लोक महागडे उपचार परवडत नाहीत म्हणून रूग्णाला घरीच तडफडून मरु देतात ते घटनेत कसं बसतं??? त्यापेक्षा त्यांना मरायचा अधिकार का नको. तीव्र वेदनेने तडफणारे रुग्ण मृत्युची भीक मागत असतात अन आपण त्यांना विनाकारण जगवत असतो हे पापकर्म आहे. त्यांच्या शरीराला अंतर्गत व्याधीच्या दुखण्यापासून मुक्त करण्यासाठी कसलेतरी मशीनं लावून अजून पीडा देत असतो. हा अन्याय आहे. आपल्या हिंदू संस्कृतीत ‘समाधी’ हा प्रकार होता. त्याचा योग्य वापर स्वेच्छेने होत असे. आज जैन धर्मात अशीच काहीतरी ‘परंपरा’ आहे. ती आजही चालू आहे. न्यायालयाने त्यावरही बंदी आणली आहे. ती सर्वांनाच लागू असावी. न्यायालय वगैरे यात काय भूमिका बजावेल याचाही विचार करावा. पण शरीरवेदनेपासून मुक्तीसाठी इच्छामरण असायलाच हवं.

इच्छामरण हे माणुसकीने दिलेला न्याय हवा. त्याचा अतिरेक नको. नाहीतर रोज उठून असले पर्याय निवडून स्वतःचे जीव देणे किंवा खून करून त्याला इच्छामरण सिद्ध करणारे लोकही आहेत. ज्याचं वय झालं आहे. आयुष्यात आता करण्यासारखं काहीच नाही. ज्याची काळजी घ्यायला आगे-पीछे कोणीच नाही. अशा परिस्थितीत असणार्‍या रुग्णांना हा न्याय असावा. मृत्यूशय्येवर पडून वेदनांचे विष पिण्यापेक्षा समाधानी मौत ही अमृत असेल. जेंव्हा जगणं निरर्थक असतं अन अवघड होऊन बसतं तेंव्हा मृत्यू जवळचा सोबती वाटतो. तो सोबती मिळवून देण्याचं कर्म मानवाच्या पदरी पडावे अशीच इच्छा!!!

 

दवाखाना – एक वेदनाघर भाग १

दवाखाना – एक वेदनाघर भाग १

दवाखाना – एक वेदनाघर भाग १

#दवाखाना – एक वेदनाघर  ||  अनुभव  || निरीक्षण  ||  व्यक्त  || वेदना

दवाखाना म्हंटलं की एक नीरस अन वेदनादायी चित्र आपल्यासमोर उभं राहतं. परमेश्वराने हे शरीर निर्मित केलं अन त्यासोबत दिल्या त्या अनंत व्याधी. मानवी मनाला अन शरीराला किती प्रकारच्या व्याधी असू शकतात याची यादी केली तर ती फार लांबलचक होईल. पूर्वीच्या काळी आजारपण आली की वैद्य किंवा मांत्रिक वगैरे बोलावले जायचे. पण आता मानव इतका प्रगत झाला आहे की गल्ली-बोळात क्लिनिक अन दवाखाने झालेले दिसतात. विशेष म्हणजे यातील ९०% गर्दीने भरलेली असतात. खाण्या-पिण्याची उपहारगृहे, अन कट्टे जितके गर्दीने फुललेले असतात तितकीच ही दवाखानेही. पण तेथील गर्दीच्या भावनेत जमीन-अस्मानचा फरक असतो.

दवाखाने म्हणजे आजारी, रोगी लोकांचे गंभीर चेहरे. नाना प्रकारच्या व्याधी अन चिंता! स्मशानात जमलेल्या माणसांच्या चेहर्‍यावर दुखं असलं तरी मनात कुठेतरी आत्मा मुक्त झाला याचं समाधानही असतं. पण दवाखान्यात आलेल्या मानसाच्या अन त्याच्या आप्तांच्या चेहर्‍यावर अन मनातही केवळ गंभीर चिंता असते. शरीराला होणार्‍या वेदना समोर बसलेला डॉक्टररूपी देव संपून पुन्हा पहिल्यासारखा सदृढ बनवेल अशी आशा घेऊनच प्रत्येकजण आलेला असतो. क्षणाक्षणाला मनात उठणारे हजारो प्रश्न डॉक्टर नाडीवर बोट अन छातीवर ब्रम्हास्त्र ठेऊन क्षणात सोडवेल अशी भावना आपली असते. लाखो-करोडोचा मालक असलेला गृहस्थ किंवा गरिबातला गरीब माणूस जेंव्हा आजारी पडतो तेंव्हा शरीर सोडून त्याला संपूर्ण जग निरर्थक वाटू लागतं. आजारपण हे मनाला खात जातं अन त्यातून मुक्ति हेच आयुष्याचं सार्थक असं वाटू लागतं.

काही दिवसांपूर्वी माझ्या एका मित्राचा अॅक्सिडेंट झाला होता. त्याची गाडी वाळूवरून घसरून पडली आणि त्याचे गुडघे फुटले होते. सरकारी दवाखान्यात नेण्यात आलं. सगळे सोपस्कार झाल्यावर त्याच्यावर उपचार सुरू झाले. त्याच्यावर उपचार चालू असताना आम्ही तेथेच बसून होतो. दवाखाना ह्या दुखाची प्रतिमा दाखवणार्‍या आरशाचा मला पहिल्यापासूनच तिटकारा होता. तेथे गेल्यावर येणारा दर्प हा संपूर्ण शरीर बधिर करणारा असतो. संपूर्ण श्वसनसंस्था पछाडुन टाकणारा तो गलिच्छ वास! शिवाय तेथे आलेल्या रोगी लोकांचे दीनवणे चेहरे अन त्यांच्या नातेवाईकांचा हतबलपणा असह्य करून टाकणारा असतो.

आम्ही बसलेलो असताना एक म्हातारा एकटाच आला होता. त्याला कोणीतरी जबर मारहाण केली होती. कसातरी लंगडत-कन्हत तो इथपर्यंत आला होता. डॉक्टरला भेटला. डॉक्टर सहानुभूतीने त्याचं बोलणं ऐकत होते. म्हातारा कुठल्यातरी खेड्यातुन आला होता. काल रात्री त्याच्या पोराने अन सुनेने त्याला यथेच्छ बडवलं होतं असं त्याचं म्हणणं होतं. काठीने अन सळईने त्याला मारहाण झालेली होती. सांगताना तो रडत होता. डॉक्टरलाही गहिवरून आलं होतं. त्याच्यावर तातडीने उपचार सुरू केले. एक रात्रभर असह्य वेदना घेऊन तो दुसर्‍या दिवशी येथे आला होता. सोबत कोणीही नव्हतं. हे सगळं मन विषण्ण करणारं होतं. त्याचा x-ray वगैरे काढल्यावर समजलं की त्याचा पाय मोडला होता. हे सगळं आमच्यासमोर घडत होतं. आम्ही केवळ निपचीत अन हतबल होऊन सगळं बघत होतो. तिकडे आमच्या मित्रावर उपचार चालू होते अन तो तिकडून जोरात ओरडण्याचा आवाज येत होता. काही मित्र तिकडे गेले, पण माझं काही धाडस झालं नाही. पलीकडे एक चाळीशीतील बाई सुई टोचवून घेण्यास नकार देत होती. तिला कदाचित सुईची भीती वाटत असेल. रडत होती. शेवटी तिला धरून सुई घुसवण्यात आली अन ती जीवाच्या आकांताने ओरडत होती. तिने हाताला हिसका दिला अन सुई हातात घुसून भराभर रक्त बाहेर आलं. आता तिच्या ओरडण्याला सीमा नव्हती. तातडीने तिला कुठलातरी स्प्रे मारला अन औषध दिलं. ती बेशुद्ध झाली.

तिथे वरांड्यात आजारी रुग्णांचे नातेवाईकांचे बसले होते. एक तरुण आपल्या बापाच्या मृत्युच्या भीतीने हुंदके देऊन रडत होता. त्याला कोणीतरी सावरत होतं. जमिनीवर काहीतरी अंथरूण दोन बायका अन एक मुलगी बसली होती. त्यांनी डब्बा काढला अन तेथेच जेवण सुरू केलं. दवाखान्याच्या उग्र वासात लसणाच्या फोडणीचा वास मिसळला. पण किळस येत होती. ती मुलगी जेवण जात नाही म्हणून दुसर्‍या बाईला सांगत होती. एका बाकावर दोन मध्यमवयीन माणसे बोलत बसली होती. काहीतरी कागदपत्रे तपासत होती. एक स्मार्ट तरुण स्मार्ट फोनवर काहीतरी खटखुट करत बसला होता. एक खेडूत मघापसून अनेकांना फोन लाऊन पैशांची मागणी करत होता. त्याला सगळीकडून नकार येत होता. तो निराश होत होता. तितक्यात एक अॅम्ब्युलेन्स आली. चटकन मधून कोणालातरी बाहेर काढलं. सोबत पोलिस होते अन सात-आठ माणसे सोबत होती. त्या रूग्णाला स्ट्रेत्चरवरून आत नेत होते. त्याच्या तोंडातून फेस बाहेर पडत होता. त्याने औषध घेतलं होतं म्हणे. मला ओकारी आली. मी बाहेर थोड्या कमी अशुद्ध हवेत जाऊन उभारलो.

हे सगळं निराशादायक चित्र बघून मन हेलकावे खातं. जीवनाची यात्रा एका मुक्कामावर येऊन अस्थिर होतेच. गौतम राजाला समाजातील दुखं बघून तीव्र वेदना झाल्या अन तो सगळं वैभव सोडून निघून गेला. गेला सत्याच्या शोधत. त्याला मनशांती पाहिजे होती. ह्या सगळ्या वेदनेतून मुक्ति अन मोक्ष पाहिजे होता. तो बुद्ध झाला. सर्वसामान्य माणूस तो होऊ शकत नाही ही शोकांतिका आहे. भौतिक प्रेमापोटी माणूस काहीतरी विचित्र जीवन जगतो. शरीर हीच संपत्ती अशी म्हण खोटी वाटते अन भौतिक सुख जवळचं वाटू लागतं. शेवटी तर काहीच राहत नाही पण तो शेवटही पीडा देणारा असेल तर मग काहीच उपयोग नाही. भगवान विष्णूचे अकरा अवतार झाले म्हणे. अगदी मत्स्य अवतारपासून बुद्ध! राम हा एकवचनी होता, सत्यवचनी होता आणि भौतिक सुखाला दुय्यम मानणारा होता. नंतरचा कृष्ण हा चतुर अन भौतिक सुखाचा उपभोग घेणारा होता. अन बुद्ध सगळं त्याग करणरा. पुन्हा भौतिक सुखाला नाकारणारा होता. परमेश्वरही अवतार घेताना भौतिक सुखाला आहारी गेला अन स्वतःची चूक कळताच पुढचा अवतार पुन्हा सर्वस्व त्यागणारा!

एका दवाखान्यात एक आजी आहेत. त्यांना विस्मरणाचा रोग झाला आहे. त्यांना माणसे ओळखता येत नाहीत. भूतकाळ आठवतो पण समोरची माणसे ओळखता येत नाहीत. स्वतःच्या पतीला अन मुलाला त्या ओळखत नाहीत. एकुलता एक मुलगा परदेशी. कधीतरी त्यांना भेटायला येतो. पण आजी त्याला ओळखत नाहीत. तो स्वतःची सुटका करून घेतो. ओळखतच नाही तर येऊ कशाला म्हणतो? आजोबा एकटे सगळं ओढत असतात. पैशांची कमी नाही. आजी मात्र कशाही असल्या तरी जगल्याच पाहिजेत असा त्यांचा अट्टहास. त्यांच्याशिवाय त्यांचं कोणीच नाही. ती गेल्यावर एकटे सडू अशी त्यांना भीती. स्वतःच्या स्वार्थापाई ते आजीला जगवतात. ओळखत नसली तरी रोज वेळच्या वेळी तिला खाऊ-पिऊ घालतात. स्वतः कसेतरी जगतात. त्या आजी शरीराने इतक्या बारीक झाल्या आहेत की सलाईन लावायला त्यांची शिर सापडत नाही. सगळ्या हाताला सुई घुसवल्याचे व्रण. शेवटी सेंटर लाइन म्हणून घशात छिद्र पाडून तेथून औषधोपचार… आजी नुसत्या तगमग करायच्या. मृत्यू दे म्हणून सतत परमेश्वराला हात जोडायच्या. आजोबा हमसून-हमसून रडायचे. त्यांना हे बघवत नसत.

अस्थिर विश्वाचे, अस्थिर मनाचे आपण केवळ एक नश्वर प्राणी आहोत. शरीराला वेदना ह्या मृत्यूपर्यंतचं मानवी दुखं आहे. मनाला वेदना ह्या तर मृत्यूपश्चातही पाठ सोडत नाहीत. अनेक अवयवांचे, अनेक पेशींचे बनलेले हे शरीर शेवटी पंचत्वात विलीन होतेच. बारा वर्षाला, अर्थात एका तपात ह्या शरीराच्या प्रत्येक पेशी बदललेल्या असतात. माणूस बदलतो का? सय्यम हा एक अमूल्य दागिना आहे. बुद्धाप्रमाणे सर्वस्व त्यागून मनशान्ती शोधत आपण जाऊ शकत नाहीत. स्वामी विवेकानंद मृत्यू पावले तेंव्हा त्यांच्या शरीरात ४० व्याधी गृह करून होत्या असं म्हंटलं जातं. परमेसवर परमात्मा सहनशक्ती देओ… अंग्निदिव्यातून पार पडायची… 

to be continue…

दवाखाना – एक वेदनाघर भाग २

श्रावण आरंभ

श्रावण आरंभ

माझे पुणेरी जीवन  || पुण्यातील अनुभव  ||  आळस वगैरे  ||

मागील कथेपसून पुढे

त्या दिवशीच्या भिजण्याने थोडीशी सर्दी झाली होती. मध्ये गटारी अमावास्या आली. आजकाल तर हा पण मोठा सण असल्याप्रमाणे तयारी सुरू असते सगळीकडे. दारूच्या बाटल्या दुकानाच्या बाहेर दृश्य भागात आणून ठेवल्या जातात. चिकन-मटनाचा तर पुर असतो. ह्या वेळेस हे फुकटे समाजसेवी कुठे जातात कोणास ठाऊक? नाहीतर नागपंचमी अन बैल शर्यतीला विरोध करायला पुढे येतात पण प्राणी कापून खाल्ले जात असताना हे गप्प बसतात. मी काही गटारी वगैरे साजरी केली नाही.

बुधवारी श्रावण सुरू झाला. अंगात थोडी कणकण होती. काल रात्री दोन-तीन पर्यन्त काहीतरी काम करत होतो, त्यामुळे सकाळी पांघरूणातून बाहेर यावं वाटत नव्हतं. शिवाय सलग दोन दिवस पाऊस पडत असल्याने वातावरण थंड अन संथ झालं होतं. वातावरणात निरसता होती. सूर्यदर्शन होत नसल्याने उत्साह वगैरे येत नव्हता. मंद प्रकाशात उगाच पडून राहिलो. थोडी अजून झोप झाली अन पांघरूणाच्या बाहेर आल्यावर बघितले तर अकरा वाजले होते. उठलो. थंडगार पाण्याचा स्पर्श नको वाटत होता पण तोंड धुतलं अन खाली जाऊन चहा-पोहे वगैरे घेऊन आलो. चहा घेतला तरी आळस काही केल्या जात नव्हता. परत आलो. येताना दोन पेपर घेतले होते. थोडा वेळ पेपर चाळले. परत अंगात आळस संचारला. मघाशी घडी न करता ठेवलेलं पांघरून पायानेच ओढलं आणि पेपर तसाच टाकून पांघरूणात शिरलो. डोळा लागला पुन्हा.

श्रावणासारख्या पवित्र महिन्याची सुरुवात अशी झाली.

सृष्टी वगैरे आनंदात असते म्हणे. पण मला भलता निरुत्साह चढला होता. उठलो तेंव्हा एक वगैरे वाजला होता. आंघोळ करायची अजिबात इच्छा नव्हती. श्रावण सण आहे वगैरे डोक्यात होतं पण उगाच त्या गोष्टी मनावर घेतल्या नाहीत. वाचायचा अर्धवट राहिलेला पेपर पूर्ण वाचला. सकाळी नाश्ता केला होता, तरी आता जेवण करायला जाणं भाग होतं. उठू-उठू म्हणत अर्धा तास गेला पण उठायचा काही मूड झाला नाही. शेवटी जेवणही वर्ज केलं. थंड वार्‍याने हुडहुडी भरत होती. डोक्यावर टोपी चढवली. पांघरून, टोपी, गरम शर्ट हे थंड वातावरणात प्रेयसीसारखे वाटतात. एक-दोन मादक विचारही मनात डोकावून गेले.

लॅपटॉप उघडला. थोडा वेळ पिक्चर वगैरे पाहिले. नंतर काहीतरी लिहीत बसलो. काय लिहीत होतो माहीत नाही पण जुन्या गोष्टी आठवून काहीतरी खरडत होतो.

मला आज वीर नावाच्या मित्राची आठवण झाली. कॉलेजचे दिवस होते ते. वीर नावाचा मित्र होता एक. हॉस्टेलवर राहायचा. चांगला होता पोरगा. पण प्रेमात पडला. वातावरण असं होतं की त्या गोष्टी आठवल्या. असं वातावरण असलं की वीर भलता भावुक व्हायचा. तो प्रेमात पडला होता न. त्याचा विरह दाटून यायचा. मग तो उगाच देवदास होऊन (आज मी पडून होतो तसा) पडून असायचा. तोही लॅपटॉपवर कुठलेतरी जुने गाणे लावून दिवसभर ऐकत बसायचा. रोमॅंटिक, प्रेमावर आधारित चित्रपट बघत बसायचा. त्याचा मूड अगदी हळवा असायचा. पावसात भिजनं, वेगाने वाहन चालवणे, रात्रभर जागने वगैरे धंदे तो करायचा.

असं पावसाळी अन ढगाळ वातावरण उगाच मनावर परिणाम करत असतं. प्रेमभंगी तर उगाच जास्ती करायचे. पण त्यावेळेस वीरची स्थिती अन आजची माझी स्थिती सारखीच होती का? पण मी प्रेमभंगी वगैरे नव्हतो. फक्त जरासा आळसावलो होतो. आजचा माझा अवतार अन तेंव्हाचा वीरचा अवतार सारखाच होता. मी जरा गोंधळून गेलो. थोडसं अस्वस्थ वाटत होतं. श्रावण हा महिना देवांचा महिना. अनेक सणवार असतात यात. ह्या पवित्र्य महिन्याच्या सुरुवातीलाच अशी अस्वस्थता बरी नव्हती. तरीही मी उगाच पडून होतो. अंगातील कणकण अजून जास्त वाटत होती. आज वीरचा काहीच संपर्क नव्हता. तो आज उगाच डोळ्यासमोर येत होता.

एखाद्या अडचणीच्या प्रसंगात कोणीतरी एक माणूस/मित्र आपल्या डोळ्यासमोर उभा राहतो. कधी कुठल्या आनंदाच्या प्रसंगात कुठल्यातरी तिसर्‍याच माणसाची/मित्राची आठवण येते. आज ह्या प्रसंगी वीर आठवत होता. त्याच्या प्रेमप्रकरणाचा शेवट फार वाईट झाला होता एवढं आठवतं. नंतर तो बराच उदास पडून असायचा. जीवन वगैरे व्यर्थ वाटायचं त्याला. आज फक्त एक दिवस मी जसा निष्क्रिय, निरुत्साही बसून होतो तसा तो रोज बसू लागला होता. एक वर्ष वाया गेलं त्याचं.

श्रावणसरी येतात. घनघोर काळं आभाळ घेऊन येतात अन कुठेतरी ते रिकामं करतात. आपल्या परंपरेत अन अध्यात्मात श्रावणाला खूप महत्व आहे. त्यात बरीच बंधने पाळायचे संकेतही आहेत. त्यात काही वैज्ञानिक असेलच. पण श्रावण मनावर काहीतरी घनघोर साचवत असतो असं आज उगाच वाटलं. काळे, पाण्याने भरलेले गच्च ढग सूर्याचं अस्तित्व समोर येऊ देत नाहीत, पण तेच ढग असं वातावरण निर्माण करतात की मनातील सगळं लख्ख समोर येतं.

मी पुन्हा एक पिक्चर वगैर पाहिला. पुन्हा अंथरुणात शिरून झोपलो. गाढ झोप लागली. छान स्वप्नं पडली. पांघरूणात गेल्यावर सगळा अंधार असतो. तिथे कसल्याच वातावरणाचा लवलेश नसतो. संध्याकाळी उठलो. छान वाटत होतं. प्रसन्न वाटत होतं. रिपरिप पाऊस चालूच होता. छान थंड पाण्याने हात-पाय खंगाळून काढले. पावसात भिजत एका टपरीवर पोचलो. मस्त गरम वडे अन वाफाळलेला चहा घेतला. श्रावणाची सुरुवात चांगली झाली.

मागील दिवस…

फिरती

फिरती

फिरती

@Puneri_Misal   || #पुणेरी_मिसळ   ||  #माझे_ पुणेरी_अनुभव  ||  पुणेकर

श्रावणाचा पहिला दिवस होता. आजही पावसाची संततधार चालूच होती. गेले तीन दिवस पाऊस काहीच हालचाल करू देत नव्हता. हालचाल करून खूप मोठं कार्य तडीस न्यायचं होतं असंही काही नव्हता म्हणा. तीन दिवसांपूर्वी काहीतरी काम होतं म्हणून बाहेर पडलो होतो. बाहेर पडताना आभाळ भरून येण्यास सुरुवात झाली होती. पण छत्री किंवा रेनकोट घ्यायचा कंटाळा आला होता. अंगात नवीन स्वच्छ कपडे होते.

त्याच दिवशी #अण्णाभाऊसाठे जयंती आणि #टिळकपुण्यतिथी होती. मी पुण्यात होतो. तसाच @बाजीराव_रोडला भटकत गेलो. जे ऑफिस गाठायचं होतं तेथून बराच लांबचा असा #पीएमटी स्टॉप नशिबी आला. मग मोबाइलवर ते ऑफिस जीपीएस च्या माध्यमातून शोधत गल्ली बोळं फिरू लागलो. पुण्यातली लहान-मोठी रस्ते फिरताना बरं वाटतं. पावसाची रिपरिप चालूच होती. फार मोठा नाही म्हणून मीही तसाच फिरत होतो. पण रिपरिप पाऊसही बर्‍यापैकी भिजवून गेली. जवळचा नॅप्किन काढून शक्य तो भाग पुसून काढला. शेवटी शोधत-शोधत ऑफिसला पोचलो तर तिथे ज्याच्याशी काम होतं ते उपलब्ध नव्हते. तास-दीड तासाने भेटतील असं कळल्यावर परत मागे फिरलो.

सकाळच्या नाश्त्याला खाल्लेल्या पोह्याचा जोर ओसरला होता. भूक लागली होती. पाऊस चालू होता. मग एका फक्कड हाटेलात गेलो. गरमा-गरम #मिसळ खायची हुक्की आली. “हाटेल” हे हाटेलच होतं अगदी. कोणीतरी पूर्वजांनी सुरू केलेला गल्ला पुढे चालवत बसला होता एक मनुष्य/इसम. हाटेल जुनं आहे  हे बघूनच वाटलं होतं इथे अस्सल #पुणेरी चवदार काहीतरी भेटेल.

दुकानात हे लोक साले पूर्वजांचे फोटो का लावतात तेच कळत नाही. नेहमी येणार्‍या गिराईकाला, ‘पूर्वीचा गेला, आता व्यवहार माझ्याकडे’ हे लक्षात आणून देण्यासाठी असेल कदाचित. पण तस्वीर तरी जरा चांगली निवडावी. छे! तो फोटोतला कोण जुना म्हातारा मालक, येणार्‍या-जाणार्‍याच्या ताटात बघितल्याप्रमाणे वाटत होतं. मी मागवलेल्या मिसळीकडेही त्याची नजर आहे असं वाटत होतं. मिसळ म्हणजे काय तर, भाडखाऊ ने चहाच्या पात्रात तेलकट रस्सा गरम केला आणि पलीकडे पत्र्याच्या डब्यात केंव्हातरी ठेवलेलं फरसान काढलं. त्यात रस्सा ओतला. कुठूनतरी पाव हजर झाले. एका थाळीत माझ्यासमोर आणून आपटले. दरम्यान फोटोतून जुना मालक #रंभा-उर्वशीमधून फुरसत काढून बघत होताच.

Image result for puneri misal

मला वाटलं, चला चव तरी चांगली असेल. त्या पोर्‍याला वाटीत रस्सा आणायला सांगितला. एखाद्या गुन्हेगाराने जेलमध्ये पोलिसाकडे दारू-सिगार मागवावी आणि पोलीसाने त्याकडे ज्या भावनेने बघावे तसा तो पोर्‍या माझ्याकडे बघत पाठीमागे वळला अन मघाशी उकळलेला रस्सा एका वाटीत आणून माझ्यासमोर आदळला. मला उगाच हसू आलं. मनात त्याला किलोभर शिव्या दिल्या. पण पोट अन जीभ तृप्त झाली असती तर नंतर आशीर्वाद देऊन त्यात संतुलन साधावं असाही विचार केला.

मिसळ जिभेवर ठेवली अन घोर अपेक्षाभंग झाला. निव्वळ रद्दी अन भंगार मिसळ होती. एक-एक घास घेता घेता शिव्या देत होतो. फरसान तर साला फोटोतल्या म्हातार्‍याच्या जमान्यात आणून ठेवलं होतं की काय कोण जाणे! मी त्या म्हातार्‍यालाही शिव्या दिल्या.

म्हंटलं, बघ बाबा तुझ्यामागे काय हाल चालू आहेत तुझ्या धंद्याचे.

तो बिचारा अप्सरेच्या हातून फळं खात म्हंटला असेल, अरे भडव्या मी असतानापेक्षा खूप बरे आहे हे, मी एक्स्ट्रा रस्सा कधीच देऊ दिला नसता.

मी मनातच इंद्रदेवाला विनंती केली आणि म्हंटलं, म्हातार्‍याला शिळे झालेले अंगूर खाऊ घाल म्हणजे हरामखोर ताळ्यावर येईल.

कशीतरी मिसळ संपवली. म्हातारा बघत होताच. लालभडक तेलाचे तवंग आणि त्यात भुसकट झालेल्या फरसानच्या गाठी.

पलीकडच्या टेबलवर कोणत्यातरी कंपनीत वगैरे काम करणारे तीन लोक येऊन बसले आणि काहीतरी मादक-अश्लील गप्पा करत होते. कोणत्यातरी बाईवर त्यांची टीका-टिपन्नी चालू होती. मी जाणीवपूर्वक संथपणा आणला अन कान टवकारून त्यांचं बोलणं डोळे तिसरीकडे ठेऊन ऐकू लागलो. दोन-पाच मिनिटांत पोर्‍याने माझ्या टेबलवर पाण्याचा ग्लास खडकण आपटला. ऐकण्यातील रेषेत तुटकपणा आला. त्याने मिसळीची डिश उचलली. वाटीतील रस्सा घेतला नाही बघून परत तो पोर्‍या माझ्याकडे खुन्नस देऊन बघू लागला. मी ह्या वेळेस हसलो नाही. फार नखरे केले तर त्याच्या मिसळीची औकात काढायची ठरवलं होतं मी. मी त्याच्याकडे तसाच बघितल्याने तो बिचारा गप निघून गेला.

माझ्या डोळ्यासमोर नको तो प्रकार घडला. तो डुक्कर तिकडे जाऊन मघाशी ज्या पात्रात मिसळ तापवली त्यातच मी शिल्लक ठेवलेली मिसळ मिसळली. कुत्रा! माझं डोकं सरकलं. काय खाल्लं म्हणून किळस आली. पलीकडे बेसिनमध्ये जाऊन हात धुतला अन दोन-तीन चुळा भरल्या. समोर लिहिलं होतं, चुळा भरू नका… मी अजून दोन-तीनदा चुळा भरल्या. थंड पावसात मला राग चढला होती. नंतर वाटलं उगाच चुळा भरल्या, पाणी तोंडात घ्यायच्या लायकीचं नसावं.

परत टेबलवर जाऊन बसलो. तोपर्यंत त्या तिघांच्या adult गप्पा संपल्या होत्या. मला वाईट वाटलं. मी एक क्षण बसलो. परत पोर्‍या आला आणि म्हणाला, ‘तहा आणू ता???’ मी ताडकन त्याच्याकडे बघितलं. तिच्या आईला म्हंटलं, हा तर तोतरा!!! मनात जोरजोरात हसलो.

तिकडे फोटोतून म्हाताराही हसतो आहे असा भास झाला मला. मी त्याला म्हंटलं ‘आण’.

मला खरं तिथे पाणी प्यायचीहि इच्छा नव्हती पण ते तिघे पुन्हा काही ‘विषय’ काढतात का याची उत्सुकता तर होतीच शिवाय पोर्‍याची गम्मत पाहायची होती. बिचारा तोंडाऐवेजी डोळ्याने जास्त का बोलतो याचं गुपित कळलं होतं.

चहा आला. मला फार इच्छा नव्हती पण गरम वाफा बघून सहज ओठांवर कप टेकवला तर फक्कड चहाची चव मिसळीच्या रद्दीला लाजवणारी होती. चहा अगदी #खुंखार होता. पावसाच्या भिजण्याने अंगात आलेला तुटकपणा अन आळस चहाच्या एका घोटाने गेला. मस्त घोट-घोट चहा घेतला. त्या तिघांनी परत काही चर्चा केली नाही याचं वाईट वाटलं.

म्हातारा बघत होता, इंद्राला तक्रार केल्याने चहा चांगला भेटला असं वाटलं मला. म्हातार्‍याकडे मी बघितलं नाही. त्या फोटोतल्या विद्रूप चेहर्‍यावर कपाळावर, दोन कानांवर अन गळ्यावर अष्टगंध लावल्याने तो अजूनच विद्रूप झाला होता. मी चहाकडे लक्ष दिलं. समोर दरफलक होता. मिसळ अन चहा धरून ४३ अर्थात त्रेचाळीस रुपये झाले होते. मला आता हसू आवरेना. मी तोंडावर हात ठेऊन हसत होतो. नशीब म्हातारा सोडून अजून कोणी बघत नव्हतं माझ्याकडे.

चहाची चव जिभेवर अन अंगात रेंगाळून झाल्यावर मी पोर्‍याला बोलावलं अन विचारलं, ‘किती झाले?’ मला प्रचंड उत्सुकता होती तो काय बोलतो याची. त्याने बोटावर अन मेंदूत काहीतरी आकडेमोड केली अन उत्तरला, ‘तेतालीस’

मी मनातच आडवा-तिडवा होऊन हसत सुटलो. म्हंटलं, साल्या बघ माझ्याकडे अजून खुन्नस देऊन… बघशील का…

मी न समजून परत विचारलं, किती?

तर तो चिडून म्हंटला मितळ पत्तीस अन तहा आठ… तेतालीस… फोती ट्री…

मी म्हातार्‍याकडे बघितलं, तो तिकडून हसत होता. मी मनात मनमुराद हसून घेतलं अन शेवटी उठलो. तोंड दाबून हसल्याने माझं पोट उडत होतं. त्याचे तेतालीस रुपये दिले. साला मालक तीन रुपये सुट्टे मागत होता. हे लोक धंदा कशाला उघडून बसतात तेच कळत नाही. दिले पैसे अन परत भुरभुर पावसात फिरायला लागलो.

पण वरून वरुण पडत असलेल्या पावसाने अन अंगतील थंडीने शरीरातील पाणी जास्त झालं आहे ते बाहेर काढ असा आदेश मेंदूने द्यायला सुरुवात केली. अर्थात, जोराची लागली होती. थोडसं इकडे-तिकडे आडोसा शोधत होतो. काही सापडलं नाही. शेवटी मग भारत संचार निगम लिमिटेड मध्ये घुसलो. तिथे सगळा भूलभुलय्या. मुतारी होती की खजिना, इतकं लपवण्यासारखं काय होतं त्यात. शेवटी सापडली. रिता झालो.

पुन्हा रिपरिप पावसात भटकंती. अजून ऑफिस मध्ये जायला बराच वेळ होता. मग चक्कर सहज #सारस_बागेकडे वळली.

अण्णा भाऊ साठे जयंती होती. मिरवणुका जोरात चालू होत्या. झिंगाट, मुंगळा वगैरे डीजे गाण्यांवर थिरकणे चालू होतं. कुठल्यातरी कॉलेज मधल्या मुली चौकात उभारल्या होत्या. त्यातली एक उत्साही गाबडी उगाच थिराकायला लागली. तिला आर्ची असल्याचा भास होत होता कदाचित. बिचारी वेंधळटासारखी नाचत होती. मलाही नाचावं वाटत होतं पण भिकारचोटपणा नको म्हणून उगा बघत होतो. रिपरिप पावसात चंगळ चालू होती नाचणार्‍यांची. त्या पोरीने तर कहर केला. आपल्याकडे  नागराज_मंजुळे बघत असेल असं तिला वाटत असावं.

थोडा वेळ फिरलो आणि पुन्हा ऑफिसकडे गेलो. तिथे साधा चहाही विचारला नाही. भर पावसात फुकटाच्या चहाची आस धरणे काही गैर नाही. त्यात मी जरा भिजलेलो होतो. पंधरा मिनिटांत काम झालं. निघालो. मजेशीर अनुभवांच्या यादीत अजून एक भर पडली!

to be continued…

लेखक – अभिषेक बुचके  || @Late_Night1991

पुढचा दिवस…

श्रावण आरंभ

error: Content is protected !!