Tag: माझंमत

भारत माता की जय!!!

भारत माता की जय!!!

टीप- अर्थ समजून घेण्याची विवेकबुद्धी असेल तरच वाचायचा त्रास घ्यावा!

गोविंद बस स्टॉपवर बराच वेळ उभा होता. सकाळी आठ वाजता येणारी एसटी अजूनही आली नव्हती. किंबहुना ती आता येईल याची शक्यताही नव्हती. आठ नंतर थेट सव्वानऊ वाजताच गाडी. तोपर्यंत बसस्टॉपवर बसून टाइमपास करण्याशिवाय त्याच्याकडे पर्याय नव्हता. टाइमपास व्हावा म्हणून तो स्टॉपवरच्या कोपर्‍यात ‘मोफत वाचनालय’ म्हणून एक लोखंडी कप्पा केला होता त्या दिशेने गेला. तिथे सकाळी-सकाळी पेपर टाकले जातात जे पुढील अर्ध्या तासात गावातील लोकांकडून गायब केले जातात. ते वाचण्यासाठीच नेले जातात असं नाही तर समोरचा भजेवाला रद्दी कमी पडली तरी ते पेपर उचलून घेऊन जातो. त्यालाही तसं कोण विरोध करत नाही. कारण त्या कप्प्यातील पेपर गावातील प्रत्येकाच्या घरात एकदा-न-एकदा गेलेलाच असतो. गोविंद त्या पत्र्याच्या कप्प्यामध्ये डोकावून बघतो. एकही पेपर शिल्लक नसतो. कोपर्‍यात कुठलंतरी दुमडलेलं पुस्तक दिसतं. गोविंद ते उचलतो. सावरकरांचं परिचयपुस्तिका असते ती. कोणत्यातरी पक्षाने सावरकरांच्या स्मृतिदिनानिमित्त त्यांच्या आयुष्यावर छोटीशी पुस्तिका तयार केलेली असते आणि इथे ठेवलेली असते. पण त्याला कोणीच हात लावत नाही. गोविंद सावरकरांना घेऊन वाचत बसतो.

काहीच वेळात ऋग्वेद स्टँडवर येतो. गोविंद ऋग्वेदपेक्षा काहीसा मोठा. येताच ऋग्वेद म्हणतो, “काय गोविंददादा, मुंबईला का?”

गोविंद उत्तरतो, “हो रे. पण आठची बस आलीच नाही. सव्वानऊच्या बसची वाट बघतोय.”

ऋग्वेद हसत म्हणतो, “एक बस वेळेवर येईल तर शपथ. पावसासारख्या वाट्टेल तेंव्हा येतात बघ. वरुन सगळ्या टपाराड बसेस आपल्या गावाला लावलेल्या… काय खरं नाय बघ!”

गोविंद वर हात करून म्हणतो, “सब भगवान भरोसे है भाई अपना…” आणि एक निश्वास सोडून म्हणतो, “पण तू काय करतोय इथे? आज सकाळपासूनच अड्डा जमवायचा का इथं?”

ऋग्वेद आपले वाढलेले केस हाताने सरळ करत म्हणतो, “नाही रे दादा, पुण्याला निघालोय. दोन वाजता राज्यासेवेचा पेपर आहे.”

गोविंद मिश्किलपणे हसत म्हणतो, “सुरूच आहे का अजून?”

ऋग्वेद नाक वाकडं करत म्हणतो, “लास्ट अटेम्प्ट!”

गोविंद हात जोडत म्हणतो, “धन्य आहे बाबा तुझी. चार वर्षे झाली रे आता. सोड हे, काहीतरी कामधंद्याचं बघ आता. किती दिवस म्हातार्‍याच्या जिवावर बसणार अजून.” हा नेहमीच अनुत्तरित राहणारा प्रश्न गोविंद विचारतोच.

थोडासा उदास होत ऋग्वेद म्हणतो, “तेच प्रयत्न चालूय दादा, पण नंबरतरी लागला पाहिजे. चार एकर शेतीवर आधीच्या पिढीने काढली, आपण स्वप्नं तरी मोठं ठेवावं की रे. एकदा सरकारी नोकरीत घुसलो की आयुष्य बनेल बघ.”

गोविंद नरमाईने म्हणतो, “खरं आहे रे तुझं, पण काहीतरी काम-धाम करत केलास हे तर म्हातार्‍याच्या खांद्यावरचं ओझं थोडं हलक होईल.”

ऋग्वेद, “ह्या गावात काय करणार? अन शहरात जाऊन करावं तर आलेले सगळे तिकडेच संपणार. त्यापेक्षा इथं राहून कधी-मधी शेतीला तर जातो.”

गोविंद हात झटकत म्हणतो, “खरय बाबा तुझं. पण तुझं एक बरं वाटतं, तू दिवसभर गावातल्या पोरांसारखा स्टँडवर बसून टवाळक्या तरी करत नाहीस.”

ऋग्वेद त्याच्या बोलण्याने जरा सावरतो. काही क्षण शांत जातात अन ऋग्वेदचं विचारतो, “पण तू कशाला निघालास मुंबईला?”

गोविंद जागेवरून उठतो, सावरकरांचं पुस्तक परत ठेवतो आणि म्हणतो, “नेहमीचच रे, आश्रमशाळेचं काम. निधी नाही, मुलं ज्यादा झालीत पण सोय नाही, साहित्य नाही वगैरे वगैरे वगैरे!”

ऋग्वेद आश्चर्याने म्हणतो, “च्यायला दादा, तुझा न आदर्श घ्यायला पाहिजे गावातल्या पोरांनी. तू जे काही करतोय ना, ते कौतुकास्पद आहे. अनाथ मुलांसाठी जे करतोस ना त्यासाठी तुला सलाम केला पाहिजे.”

गोविंद सावरकरांच्या पुस्तकाकडे हात दाखवत म्हणतो, “मला काही असं पुस्तकात बंदिस्त होऊन कुठल्यातरी वाचनालयाच्या कोपर्‍यात पडायचं नाहीये. हे मला मनापासून वाटतं म्हणून मी करतो.”

ऋग्वेद हळू आवाजात म्हणतो, “दादा, एक खरं सांगायचं, तुला मनापासून हे आवडतं?, कर्तव्य म्हणून करतोस?, नोकरी लागली नाही म्हणून करतोस? का यात छपाईचा काही मार्ग असतो म्हणून करतोस? वाईट नकोस हं वाटून घेऊ…”

गोविंद खळखळून हसतो अन म्हणतो, “छपाई अन इथे… अरे वेड्या सरकारच्या तुटपुंज्या पगारावर जगतोय मी. अनाथालयातील पोरांना महिन्याला खायला मिळालं तरी पुष्कळ झालं, मला कसलं खायला मिळणार आहे.”

ऋग्वेद, “राग आला का दादा?”

गोविंद, “नाही रे, राग कसला त्यात? मीही आधी तुझ्यासारखा नोकरीसाठी तळमळ करत होतो. एमपीएससी च्या वार्‍या मीही केल्यात. ह्या शाळेवर कशीबशी नोकरी मिळाली. गावातल्या गावात आहे म्हणून टेंपरारी करू लागलो. पण शपथ सांगतो ऋग्वेद, जेंव्हा पोरांची अवस्था बघितली ना जीव कासावीस होऊ लागला. कदाचित अतिसंवेदनशील असल्याने असेल, पण मला वाटलं देवाने या पोरांसाठीच मला इथे पाठवलं आहे. मरेपर्यंत यांच्यासाठी काही करता आलं तरी समाधान असेल बघ मला. आयुष्यात कुठल्यातरी क्षणी मनाचं ऐकावं लागतं.”

दोघांचं बोलणं सुरू असताना मुंबईला जाणारी बस आली आणि गोविंद निघाला. ऋग्वेदने क्षणभर त्याचा हात धरला आणि पुन्हा विचारलं, “दादा रागावला नाहीस न?” गडबडीतच गोविंद म्हणाला, “नाही रे वेड्या, यात कसला आलाय राग. चल निघतो, रात्री भेटू. आणि हो, शेवटचा अटेम्प्ट आहे, कर काहीतरी.” असं म्हणून तो निघून गेला.

बस सुरू झाली. एका फाटक्या सीटवर गोविंदला जागा मिळाली. खिडकीतून बाहेर बघत होता. ओसाड पडलेले रान मागे जात होते आणि खिडकीतून धूळ आत येत होती. त्याला त्या धुळीचं काहीच वावगं वाटलं नाही पण शेजारचा गृहस्थ त्रासिक चेहरा करताच त्याने खिडकी ओढून घेतली. पण हादर्‍याने खिडकी पुन्हा आपोआप उघडली जात होती. मागच्या सीटवर बसलेला एक व्यक्ति सांगू लागला, ‘भारताने बदला घेतला, पाकिस्तानवर हल्ला केला.’ बसमध्ये तीच चर्चा सुरू झाली. गोविंदने मोबाइल काढून बातम्या तपासल्या तेंव्हा त्याला कळलं की रात्री भारतीय वायुदलाने पाकिस्तानमध्ये घुसून दहशतवाद्यांना ठार केलं. गोविंदला प्रचंड आनंद झाला. प्रत्येक भारतीयाला आनंद होईल असाच तो क्षण होता. बसमध्ये सुरू असलेल्या चर्चेत तोही सहभागी झाला. भारताच्या सामर्थ्याचे गोडवे गायले जात होते. नेहमी कटकटीत असणारे एसटी प्रवासी आज एकसुरात आनंद व्यक्त करत होते.

गाडी मुंबईला पोहोचली. ओसाड पडलेल्या माळरान आणि इमारतींचं जंगल असा तो प्रवास होता. गोविंदने आपली पिशवी घेतली आणि निघाला. गाडीतून उतरून समोर येतो न येतो तोच दोन-तीन कार्यकर्त्यांनी त्याच्या हातात पेढा टेकवला. भारताने युद्ध जिंकल्याच्या आवेशात त्या व्यक्तीने पेढे देऊन आनंदोत्सव साजरा केला होता. गोविंदलाही खूप भारी वाटलं. सामर्थ्यशील भारताचं दर्शन घडत असल्याचा अभिमान त्याच्या चेहर्‍यावर होता. देशात काहीतरी बदल होतोय, चांगलं घडतंय असं वाटत होतं. रस्त्यावर व सगळीकडे तेच वातावरण होतं. लोकं अक्षरशः विजयोत्सव साजरा करत होते. वंदे मातरम, भारत माता की जय, इंडियन आर्मी झिंदाबाद अशा घोषणांनी परिसर दुमदुमून गेला होता. कुठे-कुठे तर फटाकेही फोडले जात होते. आज सर्वांचा उर अभिमानाने भरून आला होता. घटनाही तशीच घडली होती, शत्रू राष्ट्राचं नाक जमिनीवर घासल्या गेलं होतं.

Image result for a boy carrying india flag

देशप्रेमाच्या अन अभिमानाच्या विचारांत गुंतलेला असताना कसल्यातरी आवाजाने त्याची तंद्री भंग पावली. समोर चौकात गर्दी झाली होती. सिग्नल तोडून जाणार्‍या एका वाहनाने दुसर्‍या वाहनाला उडवलं होतं. त्यात दूसरा व्यक्ति रक्तबंबाळ होऊन रस्त्याच्या मध्यभागी पडला होता. गर्दी जमा झाली, फोनाफोन सुरू झाले अन ट्रॅफिक वाढली. गोविंद तेथे जास्त वेळ न रेंगळता लागलीच निघाला. त्याला मंत्रालयात जायचं होतं. गावातील आश्रमशाळेची अवस्था दयनीय झाली होती. अनुदान रखडलं होतं, इमारत कोसळायला आली होती, मुलांना अंथरूण-पांघरून नव्हते, चांगलं अन्न मिळत नव्हतं. आश्रमशाळेला मदत मिळावी म्हणून तो सारखे खेटे मारत होता. असे अनेक प्रवास मुंबईत फक्त या कामासाठी घडलेले होते पण काम काही होत नव्हतं. त्यामुळे तो हताश झाला होता.

गोविंद गडबडीने मंत्रालयात पोहोचला. आज तिथे जरा जास्तच गर्दी अन जास्तच सुरक्षा व्यवस्था होती. युद्धजन्य परिस्थितीमुळे असेल कदाचित असं म्हणून त्याने ते स्वीकारलं. आज देशभर राष्ट्रभक्तीचा ज्वर उसळला होता. सामन्यातील सामान्य माणूसही सगळी सुख-दुखं विसरून देशाच्या विजयात सामील झाला होता. आजच्या या नवभारताच्या दिवशी तरी काम होईल असं गोविंदला वाटत होतं. नेहमीप्रमाणे रांगेत थांबावं लागलं. नेहमीचेच सोपस्कार झाले, किंबहुना अधिकच! तिथेही सर्व कर्मचारी देशभक्तीच्या वातावरणाने न्हावून निघाले होते. गोविंदचं काम ज्या डेस्कवर होतं तिथे तो पोचला. आज कधी नव्हे ते समोरील व्यक्ति हसरा चेहरा घेऊन बोलत होती. त्याने आधी गोविंदला पेढा दिला आणि सांगितलं, “घ्या पेढे! भारतीय सैन्याच्या कामगिरीबद्दल आम्हीच पेढे वाटत आहोत. आजचा मास्टरपीस होता. पाकिस्तानची चांगलीचं तंतरली.” गोविंदलाही आज त्याच्याशी बोलायचा उत्साह आला. भारतीय सैन्य पाकिस्तानी सैन्यापेक्षा किती सामर्थ्यवान आहे, आपल्याकडे त्यांच्यापेक्षा किती हत्यार अधिक आहेत, किती लढाऊ विमानं अधिक आहेत याची तपशीलवार चर्चा झाली दोघांत. बलाढ्य भारत, विकसित भारत यावर कसलाच मतभेद नव्हता.

शेवटी गोविंदने कामाचं सांगितलं. त्याला वाटलं आज नवीन भारत सुरू झालाय. प्रत्येकाच्या मनात राष्ट्राप्रती प्रचंड आदर आहे आणि कर्तव्यनिष्ठेची जाण आहे. त्या अधिकार्‍याने फाइल बघितली आणि सांगितलं, “होईल. पण जरा वेळ लागेल. काय, आज सगळेजण जल्लोषाच्या मूडमध्ये आहेत. देशासाठी इतका मोठा दिवस आहे ना. थोड्या वेळाने सैन्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी छोटासा कार्यक्रमही आहे त्यामुळे कर्मचारी त्या कामात अडकलेत. बघूयात आपण काय होतय ते. मी सांगतो तुमची केस वर.”

नेहमीप्रमाणे आजही रिकाम्या हातानेचं गोविंद मंत्रालयातून परतला. बदललेल्या भारताने पहिल्यांदाचं त्याचं काम केलं नाही. सकाळचा उत्साह, सकाळची जल्लोषाची भावना आता विरळ झाली होती. पुन्हा उदासीनता आली! आता पुन्हा तोच प्रवास करून गावाकडे परतायचं होतं.

समोरच्या झाडाखालील रसवंतीसमोर तो उभा राहिला. एक ऊसाचा रस दिवसभरचा थकवा मिटवू शकतो याची त्याला खात्री होती. शिवाय जेवायचा खर्चही वाचणार होता. त्याने रसाचा ग्लास घेतला अन थोडासा मागे जाऊन थांबला. त्याच झाडाखाली एक म्हातारी कुठलीतरी शिळ्या भाकरीची पुरचुंडी उघडून खात होती. रसाजवळच्या माशा तिच्या अन्नावर बसत होत्या. कडक झालेल्या भाकरीचे तुकडे नसलेल्या दातांमुळे घशाखाली जाणं अवघडच होतं तिच्यासाठी. तिच्याकडे बघताच गोविंदला आश्रमातील मुलांची आठवण झाली. असेच बेवारस, दोन वेळेच्या अन्नाचे मोहताज मुलं कालही तसेच होते आजही तसेच आहेत. फक्त त्यांच्या दुखाचा काही काळासाठी विसर पडावा इतकं मोठं सुख राष्ट्राला मिळालं आहे. दिवसभर काबाडकष्ट केल्यावर एखादा मजूर चाळीस रुपयांची देशी दारू घेऊन नशेच्या अमलाखाली जातो कारण शरीराला होणार्‍या वेदना मेंदूपर्यन्त पोहचू नयेत म्हणून! नशा माणसाला प्रत्येक दुखं विसरायला लावते. धुराळा उडाला, वावटळ आलं की उखडलेल्या रस्त्यांवरचा प्रवासही निमूटपणे करावाच लागतो. एकदा का कुठल्यातरी अव्वल दर्जाच्या नशेचा अमल मेंदूवर चढू लागला की शरीराच्या अन मनाच्या सगळ्या जखमा कितीही आक्रोश करू लागल्या तरी त्यांचा विसर पडतो. मेंदू आपल्याच धुंदीत मग्न असतो. कदाचित अशीच नशा झाली असावी जी इतर सर्व पीडा क्षणात विसरायला लावत असेल. जी आपल्या कर्तव्याचं पालन करायची आठवणही करून देत नसेल, जी योग्य मार्गाचं अनुकरण करायची शिकवण देत नसेल… तीच विजयाची नशा!

रसवाल्याने रिकामा ग्लास हातातून ओढून घेतला तेंव्हा गोविंद तंद्रितून बाहेर आला. वास्तवाची धग नशेच्या गारव्यापेक्षा कैकपटीने अधिक परिणमकारक असते. त्याने रसवाल्याला विचारलं की त्या आजीबाई कोण आहेत. त्याला कळालं की त्या झाडलोटचं काम करून जगतात. साठीच्या वर वय असलेली ती वृद्ध महिला अन्न मिळवण्यासाठी झगडतेय!!! गोविंदच्या मनात कालवाकालव झाली. त्याने एक भरलेला रसाचा ग्लास घेतला आणि त्या आजींजवळ गेला. हसर्‍या चेहर्‍याने आजींच्या हातात तो ग्लास ठेवत म्हणाला, “अहो आजी आज आनंदाचा दिवस आहे देशासाठी. भारताने पाकिस्तानला हरवलं. सगळीकडे जल्लोष होत आहे. मीही आनंद व्यक्त करण्यासाठी सर्वांना रस देतोय. हा घ्या रस!”

आजीबाईंच्या चेहर्‍यावर कसलेच भाव नव्हते. त्यांनी ‘काय माहीत’ असे हात उडवले आणि रसाचा ग्लास निमूटपणे घेतला.

पैसे देऊन गोविंद परत निघाला. त्याचे डोळे भरले होते. आधीपासूनच तो अतिसंवेदनशील. कोणास ठाऊक का, पण त्याला महाभारतानंतरचा विदुर डोळ्यासमोर येत होता. त्याचं विचारचक्र पुन्हा सुरू झालं. काय फरक पडतो, राष्ट्र  असेल, राष्ट्र नसेल! शत्रू असेल, शत्रू नसेल! समाजव्यवस्था असेल-नसेल, पण भूक असणारच आहे, गरीबी असणारच आहे. त्या वृद्धेला काय झालं, कधी झालं आणि कशासाठी झालं याच्याशी काहीच देणं-घेणं नव्हतं. ती मरण येईपर्यंत जगणं ढकलत होती. न ती राष्ट्रभक्त, न ती राष्ट्रद्रोही! ती मानवी अवतारात जन्म घेतलेली क्षुल्लक कोणीतरी. देशात, नव्हे जगात असे कितीक लोकं असतील ज्यांना कसल्याच गोष्टींचा काहीच फरक पडत नाही, फरक पडतो तो फक्त दोन वेळच्या पोटाची भूक भागवण्याचा!

समोरून मिरवणूक निघाली होती. तरुणांचे जत्थे जल्लोष करत निघाले होते. परिसरात ‘भारत माता की जय’ चा जयघोष दुमदुमत होता. तिरंगा वार्‍यावरती डौलाने फडकत होता. लोकांचे प्रफुल्लित चेहरे गोविंदला दिसत होते आणि क्षणात त्याला त्या म्हातारीचा अन आश्रमशाळेतील पोरांचा चेहराही दिसला. त्या तिरंग्याला बघून गोविंदने सल्यूट केला अन खोल मनातून एक आर्त किंकाळी बाहेर आली, “भारत माता की जय!!!” आणि डोळे पुसत तो गर्दीतून पुढे सरकला.

सायंकाळी बसमधून परतत असताना इमारतींच्या जंगल मागे पडू लागलं आणि ओसाड पडलेल्या माळरानावर त्याची नजर स्थिरावू लागली. त्याचं मन विषण्णतेने भारल्या गेलं होतं. गावातील बसस्टॉपवर उतरताच समोर तरुण व रिकामटेकड्या वृद्धांचा घोळका त्याला दिसला. गावातही विजयोत्सव साजरा झालेला होता. तिथेही तीच चर्चा सुरू होती. कोणीतरी जवळ येऊन गोविंदला पेढा देण्याचा प्रयत्न केला पण गोविंद ताडकन पुढे निघून गेला. समोरून ऋग्वेद येत होता. गोविंद त्याच्याकडे बघून खिन्नपणे हसला अन म्हणाला, ‘तुला खरच सरकारी अधिकारी व्हायचं आहे?’

ऋग्वेदला काहीच कळलं नाही. तो पहिल्यांदाच अशा गोविंददादाला बघत होता. जेंव्हा प्रचंड मोठा पर्वत सर करून यात्री सर्वोच्च शिखरावर पोहोचतो आणि तिथे काहीच नसल्याचं त्याला कळतं तेंव्हा त्या प्रचंड ऊर्जेच्या, प्रचंड आशेच्या मानवी मनाला अतृप्ततेची अनाहूत चाहूल लागू लागते आणि तिथून सुरू होतं ते नैराश्यपर्व! ऋग्वेदला अशीच कुठलीतरी अपरिचित चाहूल गोविंददादाच्या चेहर्‍यावर दिसली.

गोविंद आश्रमशाळेत पोहोचला. अंधारातच आत गेला. सर्वांना शांतपणे जेवायला दिलं आणि मुलं नेहमीप्रमाणे हसत-बागडत झोपायला गेली. गोविंद खुर्चीवर बसून सगळं शांतपणे बघत होता आणि कसल्यातरी विचारात बुडून गेला होता. आश्रमशाळेच्या तुटलेल्या खिडक्यांतून वारा आत येतच होता, एका घोंगडीत दोन मुले झोपली होती, गाद्या नसल्याने चवाळ्यावर फाटकी बेडशीत टाकून इतरांपेक्षा मोठ्या मुलांनी आपलं कर्तव्य पार पाडलं होतं. खुर्चीवर भरल्या डोळ्यांनी बसलेल्या गोविंदजवळ लहानगा विष्णु आला आणि हळूच म्हणाला, ‘गोविंददादा मुंबईहून काय आणलं माझ्यासाठी?’

आता गोविंद थांबू शकला नाही. डोळ्यातील अश्रु गालावरून घरंगळत शर्टवर पडले. अश्रु पुसत गोविंद म्हणाला, “मी न एक गोष्ट आणलीय, राष्ट्रवादाची!”  

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

पर्वती!

पर्वती!

बदल… नियतीचा सिद्धांतच आहे. तो कधी संथपणे तर कधी अपघाताने घडतो. सदासर्वकाळ स्थिर, न बदलणारं असं काहीच नसतं. रात्रीच्या काळोखालाही पहाटेच्या प्रकाशाची आस लागलेली असतेच अन दिवसाचा थकवा सोडून प्रकाश संध्याकाळी रात्रीच्या मांडीवर शांतपणे स्थिरावतोच. प्रवास चिरंतर सुरूच असतो. तोल जाताना तोल जातोय हे कळलं तरच सावरण्याचं सामर्थ्य येतं, नाहीतर समतोल साधत फक्त निष्ठुरता अन निरसता अंगी पडते. बदल घडावा अन घडवावा… शेवट तर असाही होतोच!

Image may contain: sky, tree, outdoor and nature

पर्वतीचं सांजसमयी बदलत जाणारं रूप

Image may contain: sky, night and outdoor

अभिषेक बुचके   ||  @Late_Night1991

पर्वतीबद्दल लेख…

पर्वती

पृथ्वीवरील परप्रांतीय!

पृथ्वीवरील परप्रांतीय!

परप्रांतीय मुद्दा वैश्विक   ||   Existence  ||  परग्रह आणि स्थलांतर  ||  अस्तित्वाचे प्रश्न  ||  Migration 

Image result for existence

मुंबईमध्ये स्थानिक मराठी माणूस आणि बाहेरून आलेले परप्रांतीय हा वाद नवा नाही. महाराष्ट्र राज्याच्या स्थापनेपासूनच मुंबईमध्ये मराठी माणूस विरुद्ध परप्रांतीय असा वाद आहे जो आजही चालू आहे. हा वाद जसा मुंबईत आहे तसाच पुण्यातही आहे. म्हणजे, मूळ पुणेकर आणि बाहेरून आलेले नकली पुणेकर असा. याहून पुढे जाऊन म्हंटलं तर पेठेतील पुणेकर आणि अन्य पुणेकर असा खुमासदार वादही आपल्याला बघायला मिळतोच. पण पुण्यातील हा वाद मुंबईच्या वादाइतका कट्टर नाही.

जगातील कुठल्याही देशात जा, कुठल्याही भागात जा, तिथे अशा प्रकारचा वाद नक्कीच आढळेल. तो असतोच. आणि तो कायम राहीलच.

भूमिपुत्रांचे अधिकार, स्थानिक संस्कृती आणि त्यांची जपणूक यावर अनेक युद्ध झालेत आणि होत राहतील. आज हे वाद आपल्याला शहर, राज्य आणि देशापुरता मर्यादित दिसतात. दुसर्‍या राज्यातील, शहरातील लोकं ज्यांना आपण परप्रांतीय म्हणतो, ते आपल्या येथे येऊन भूमिपुत्रांच्या रोजगारावर, हक्कांवर घाला घालत असतील, येथील संस्कृती संपवून त्यांची संस्कृती येथे रुजवू पाहत असतील तर स्थानिक जनतेचा उद्रेक होतो आणि ते आपल्या पद्धतीने लढा देतात अन परप्रांतीयांना हाकलून लावायचा प्रयत्न करतात. ही आजची समस्या नाहीये किंवा एका शहर वा देशापुरती समस्या नाहीये. याचे संदर्भ खूप दूरपर्यंत जाऊ शकतात.

भारताच्या इतिहासाबद्दल बोलायचं झालं तर, बांग्लादेश स्वतंत्र होत असतानाच्या संग्रामात युद्धपीडित बांगलादेशी नागरिकांनीही भारतात आश्रय घेतला होता आणि मानवतेच्या दृष्टीकोणातून भारताने त्यांना आश्रय दिलाही होता पण नंतर तेच लोक आपल्याला जड होऊ लागली आणि त्यांच्या विरोधातही आवाज उचलला गेला. सुरूवातीला हा वरवर वाटणारा मुद्दा जटिल होत गेला. कुठलाही समाज किंवा एखादा व्यक्तीही येताना एकटा येत नाही तर तो आपल्यासोबत स्वतःचं राहणीमान, विचार आणि संस्कृती घेऊन येतो. स्वतःचं अस्तित्व जपत असताना त्याला ते बाजूला ठेऊन पुढे जाता येत नसतं. हे म्हणजे ऑक्सिजनशिवाय माणूस जगू शकत नाही तशातला भाग होईल.

अगदी अलीकडेच युरोपमध्येही अशा घडामोडी घडताना आपण पाहिल्या आहेत. ISIS च्या आक्रमणानंतर हजारो नागरिक स्थलांतरित होऊन आजूबाजूच्या देशात आश्रय घेत होते. तेथे त्या मुद्द्यावरून मोठं रणकंदन माजलं होतं आणि साहजिकच दोन मतप्रवाह होते.

एकंदरीत काय तर उपर्‍यांना आश्रय देऊ नये असा एक विचारप्रवाह सगळीकडे असतोच. या विचारांच्या बाजूने उभे राहणारे कट्टर विचारांचे व्यक्तिही असतात आणि विरुद्ध बाजूला वसुधैव कुटुंबकम या मानवतेच्या विचारांना मानणारे व्यक्तीही असतात.

अशीही एक मान्यता आहे, किंबहुना तसा इतिहास आहे की भारतभूमीवर आधी फक्त आदिवासी राहायचे. ही भूमी आदिवास्यांचं घर होतं. त्यानंतर बाहेरून आक्रमणं झाली आणि नवीन संस्कृतीच्या समाजव्यवस्थेचं प्रस्थान घट्ट बसलं जे आजही कायम आहे. आज आपण त्याच आक्रमकांचे वंशज आहोत असाही आरोप आहे. म्हणजे भूमिपुत्र बाजूला पडून ज्यांच्या हाती शक्ती होती ते सत्तेत बसले आणि प्रस्थापित झाले. हे एक प्रकारचं संस्कृतिक संक्रमण घडलं असं म्हणता येईल. अशा प्रकारचं संक्रमण हे केवळ राज्यात, देशात, जगातच नाही तर ब्रम्हांडात होतच राहतं. बदल हा प्रकृतीचा महत्वाचा धागा मानला जातो. उतारावरील पाण्याच्या प्रवाहाप्रमाणे तो निसर्गसिद्ध दिशेला होतच राहतो.

जंगलातही असाच नियम आहे. जो अधिक सामर्थ्यशाली त्याचच राज्य. जंगलात अन्न हीच प्रमुख गरज असते. जिथे अन्न मिळेत तिथे प्राणी जातात. तिथे समाजव्यवस्था नसली तरी अस्तित्वाचे प्रश्न असले की संघर्ष होतो. जो जीवंत राहतो तो जिंकतो आणि सत्ता प्रस्थापित करतो.

देशादेशात, राज्याराज्यात असे स्थानिक विरुद्ध बाहेरचे असे वाद आहेत ते ठीक आहे पण जर समजा दोन ग्रहांमध्येही जर असे वाद उद्भवले तर???

म्हणजे मला असं म्हणायचं आहे, की समजा कितीतरी हजार वर्षांनी पृथ्वीचा अंत झाला आणि मानवाने पर्याय म्हणून दुसर्‍या ग्रहावर, जिथे सजीव जगू शकतो अशा ग्रहावर, आश्रय घ्यायचा ठरवला आणि तेथे आधीचेच काही सजीव राहत असतील तर??? या घटनेत तेथील जीव हे भूमिपुत्र आणि मानव हा परकीय आक्रमक असेल हे उघड आहे.

इथे पहिला प्रश्न येतो, तेथे जे कोण असतील ते आपल्याला स्वीकारतील का??? आणि समजा त्यांनी आपल्याला नाही स्वीकारलं आणि आपल्या अस्तित्वाचा प्रश्न असेल तर आपण त्यांच्यावर हल्ला करून त्यांचं अस्तित्व संपवून आपलं बस्तान बसवणार का? म्हणजे आपण त्यांच्यासाठी परप्रांतीयांप्रमाणे (परग्रहवासी) असू. जर ते आपल्यापेक्षा अधिक ताकदवान असतील तर ते आपल्याला प्रत्युत्तर देऊन पराभूत करू शकतात. नसेल तर आपण त्यांना पराभूत करून तेथे आपली संस्कृती वसवू शकतो.

दुसर्‍या बाजूने विचार केला, जर समजा त्यांनी आपल्याला स्वीकारायचं ठरवलं तर आपण तिथे त्यांच्या पद्धतीप्रमाणे, त्यांच्या जीवनशैलीप्रमाणे राहू शकू का? की आपण स्वतःच्या मानवी संस्कृतीप्रमाणे राहू? तेथील जीवनशैली आपल्याला अंगीकरता येण्यासारखी नसेल तर नक्कीच आपण ती अवगत करू शकणार नाहीत. मग आपण स्वतःला शक्य आहे तसा तगून राहण्याचा प्रयत्न करू. आपण जर तेथे आपल्या संस्कृतीप्रमाणे राहू लागलो तर कालांतराने हळूहळू त्यांची संस्कृती नामशेष करून आपण स्वतःची संस्कृती सिद्ध करू. म्हणजे ज्याची भीती आपल्याला इथे मुंबईत वगैरे वाटते ती विश्वाच्या नियमात दुसर्‍या ग्रहावरही लागू पडते. म्हणजे एकंदरीत आपल्या अस्तित्वाचा प्रश्न असेल तर आपण त्यांचा विचार करत बसणार नाही.

बरं, आता यापेक्षा थोडासा उलटा विचार करुयात. समजा अचानक एके दिवशी पृथ्वीवर काही परग्रहावरील सजीव आले आणि त्यांनी मानवावर हल्ला सुरू केला आणि पृथ्वीवर बस्तान बसवायचा प्रयत्न केला तर??? समजा त्यांचा ग्रह नष्ट झालेला असेल आणि त्यांना पृथ्वी हा त्यांच्यासाठी अनुकूल ग्रह वाटत असेल तर ते पृथ्वीवरील सर्वात प्रबळ असलेल्या माणसाला नष्ट करून पृथ्वी ताब्यात घ्यायचा प्रयत्न नक्कीच करणार आणि स्वतःचं घर बनवणार.

अशी एक मान्यता आहे की, पृथ्वीवर डायनसोरांचं अस्तित्व होतं अन येथे त्यांचंच राज्य होतं. परग्रहावरील काही जीव सजीवसृष्टी नांदू शकेल अशा ग्रहाच्या शोधात असताना पृथ्वीवर आले आणि त्यांनी डायनसोर्स या प्रजातीचा नाश केला (कारण डायनसोर हेच पृथ्वीवरील प्रबळ जीव होते) आणि स्वतःला सुलभ अशी पृथ्वी घडवली आणि त्या परग्रहवासीयांना आज आपण “मानव” म्हणून ओळखतो. तुम्ही कधीतरी “पृथ्वीवर मानव उपराच” हे पुस्तक वाचलं असेल त्यासंबंधित आहे ही संकल्पना.

स्व-अस्तित्वासाठी शेवटच्या श्वासपर्यंतचा लढा हा प्रकृतीचा पहिला नियम आहे. कुठलाही सजीव स्वतःचं अस्तित्व टिकवण्यासाठी, जगण्यासाठी आणि स्वतःची प्रजात (कुटुंब) जगावण्यासाठी कुठल्याही थराला जाऊ शकतो. मग तो प्राणी, वनस्पति, मानव किंवा कुठला अमानवी जीव असला तरी हा नियम त्याला लागू होतोच. एकंदरीत, सगळा ताकदीचा खेळ आहे. स्वतःचं अस्तित्व टिकवण्यासाठी आणि स्वतःचं घर राखण्यासाठीची धडपड. छोटयातील छोटी आणि प्रचंड मोठी घटना, गोष्ट ही प्रकृतीच्या नियमानुसारच चालते. त्याला आपण काहीही नाव दिलं तरी Creation & Destruction हा सृष्टीचा मूलभूत नियम आहे.

…ताकही फुंकून प्यावे!

…ताकही फुंकून प्यावे!

भारतीय शेअर बाजार   || आर्थिक मंदी  ||  Indian Share Market  ||  शेअर बाजारातील पडझड  ||  गुंतवणूक

Image result for share market

शेअर बाजारात सर्वात वाईट काळ कोणता? असा प्रश्न केला तर सामान्य गुंतवणूकदार “पडझडीचा” काळ हाच धोकादायक किंवा वाईट काळ असं म्हणेल. पण त्याहीपेक्षा एक वाईट phase शेअर बाजारात किंवा एकंदरीत अर्थव्यवस्थेत असते. ती म्हणजे indecisive किंवा unpredictable phase. अशी परिस्थिती जेंव्हा काय होत आहे आणि काय होणार आहे याचं प्रत्येक गणित जर बाजार चुकवू लागला तर ती स्थिती सर्वात घातक आणि निराशादायी असते. गेल्या काही दिवसांपासून भारतीय शेअर बाजारात तीच अवस्था दिसून येत आहे.

अखंडपणे अर्थव्यवस्था अन शेअर बाजाराशी संलग्न बातम्यांचं विश्लेषण करणारे न्यूज चॅनलवर अन तिथे उपस्थित असलेले तज्ञांचेही याबाबतचे आडाखे चुकताना दिसत आहेत. कोणत्या क्षणी बाजार कसा दिशा बदलेले हे सांगणं कठीण होत आहे. पण दहा दगड मारल्यावर एक नेमका निशाण्यावर बसला की त्याचंच प्रदर्शन करून इतर चुकलेले नेम विसरून जायचे असा प्रघात असल्याने ते आपली लाल मिरवत असतात. असो!

भारतीय शेअर बाजाराची अवस्था प्रेमभंगी तरुणासारखी झाली आहे. सगळीकडे सगळं व्यवस्थित सुरू असताना याचा मूड मात्र खराबच असतो. जुनी प्रेमळ आठवण आली की हा स्वतःशीच हसतो आणि प्रेमभंग झाल्याचं लक्षात येताच हा रागराग करू लागतो. याच्या मूडचं काहीच विश्लेषण करता येत नाही. हा लहरी बनतो. तसाच आपला भारतीय शेअर बाजार लहरी अर्थात volatile बनला आहे. कधी ह्या मूडमध्ये तर कधी त्या मूडमध्ये.

तज्ञ मंडळी आणि मार्केट analyst त्यांच्या पद्धतीने त्यांच्या अभ्यासानुसार ह्या परिस्थितीचा मागोवा घेत आहेत आणि त्यातून काही मतही समोर ठेवत आहेत. पण अलीकडे काही गोष्टी समोर आलेल्या माझ्या निरीक्षणात आल्या त्याही मला मार्केटच्या ह्या तेजी-मंदी चा खेळ समजावून देऊ शकतात. सध्या भारतीय शेअर बाजार उच्चांकी पातळीवर जाऊन थोडासा खाली आला आहे. 15 September 2008 ला लेहमन ब्रदर्स ही वित्तसंस्था डबघाईस अर्थात दिवाळखोरीत निघाली होती. जागतिक अर्थव्यवस्थेत भूकंप घडवणार्‍या ह्या घटनेनंतर जगभरातील शेअर बाजार हळूहळू कोसळू लागले होते आणि अनेक अर्थव्यवस्था बुडीत निघाल्या होत्या. त्या घटनेला आता दहा वर्षे पूर्ण झालीत. त्यानिमित्ताने विविध वृत्तपत्रात, मासिकांत आणि न्यूज चॅनल वर यासंदर्भात लेख लिहिले जात आहेत, रीपोर्ट सादर केले जात आहेत आणि चर्चा केली जात आहे. साधारणपणे असं मानलं जातं की दर दहा बारा वर्षांनंतर जागतिक मंदी येत असते. ह्या सगळ्या रीपोर्ट आणि वृत्तांकानाने जुन्या जखमेवरची खपली निघाली आहे आणि लोकांना ते दिवस आठवू लागले आहेत. म्हणजे, ज्यांनी ते दिवस पहिले आहेत ते लोक. सध्याच्या जागतिक कटकटीत पुन्हा एकदा मंदी डोकं वर काढते की काय ही भीती व्यक्त होत आहे. सध्या जगभरात महत्वाच्या देशांत उजव्या विचारसरणीच्या पक्षांची सत्ता आहे. जागतिक हितापेक्षा कडवा राष्ट्रवाद हा प्रत्येकाने अंगिकारलेला दिसतो आहे. त्यामुळे व्यापारयुद्ध, करेन्सीमध्ये होणारी चढउतार आणि आयात-निर्यात धोरण ही टोकाला पोहिचली आहेत. या सगळ्याची फलनिष्पत्ती अनिश्चित अर्थव्यवस्था असेल असं दिसत आहे.

लेहमन ब्रदर्सच्या पतनानंतर भारतीय अर्थव्यवस्था लागलीच कोसळली नाही. ते संकट आपलं नाही असं आधी भारतीयांचा व्होरा होता. पण कालांतराने त्याचे पडसाद भारतीय अर्थव्यवस्थेवर दिसू लागले अन मंदी अवतरली. मंदी की कधीही अचानक येते. त्याची पूर्वचिन्हे जाणवत असतात; जसं मोठा भूकंप येण्याच्या आधी भूकंपाचे लहान-मोठे धक्के बसतात तसं; पण त्यातून काही उपाययोजना केल्या तर ठीक आहेत अन्यथा सगळं निरर्थक.

सध्या डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे होणारे अवमूल्यन हे भारतीय शेअर बाजारच्या प्रेमभंगाचं प्रमुख कारण मानलं जात आहे. हे संकट क्षणिक आहे, भारतीय अर्थव्यवस्था मजबूत आहे किंवा इतर नेहमीची विधाने बघितली तर हे संकट फार काळ टिकणार नाही असं म्हणणारा एक गट आहे तर दूसरा गट हेच निमित्य ठरून जागतिक मंदी याच पाउलाने येईल असं म्हणत आहेत.

ते तसं असेलही, पण त्यासोबत बर्‍याच पातळीवर ह्या बाबी जाऊन पोहोचतात. नोवेंबरमध्ये अमेरिकेत सिनेटच्या निवडणुका आहेत. त्यात कोणता पक्ष विजयी होतो हे बघणे महत्वाचं आहे. ती डोनोल्ड ट्रंपसाठी इशार्‍याची घंटा असू शकते. दुसरीकडे, भारतातही निवडणुका येऊ घातल्या आहेत. काही विशिष्ट तज्ञ असं मानतात की सध्याचा शेअर बाजार हा फुगवटा आहे जो एकेदिवशी फुटणार आहे. सध्याची Index ची किम्मत ही खूप वाढीव आहे असं ते मानतात. मग हा पैसा आला कोठून? तर हा सगळा पैसा परदेशातील आणि भारतातीलही गुंतवणुकीच्या माध्यमातून शेअर बाजारात येतो आहे असा संशय व्यक्त केला जातोय. येणार्‍या निवडणुकीत हा पैसा वापरता यावा यासाठी तो बाजारातून टप्प्याटप्प्याने काढला जाऊ शकतो. शिवाय सामान्य गुंतवणूकदाराला राजकीय अस्थिरता आणि जागतिक मंदी यासोबत ‘कॅपिटल प्रोटेक्षण’ हा प्रकार महत्वाचा वाटत असल्याने ते जरासे घाबरलेले आहेत. ह्या सगळ्याचा सार म्हणजेच सध्याच्या बाजारातील आंनिश्चितता आहे असं वाटतंय.

पुढे काय होईल माहीत नाही, पण तूर्तास ताकही फुंकून पिण्याची वेळ आली आहे…

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991 (Not a Market Analyst. Just an Observer)

-SHARE MARKET CLASSES-

 

Go to e-book!

DEMATERIALIZATION अनिवार्य

पीपली लाईव्ह

पीपली लाईव्ह

पीपली लाईव्ह  ||   हिन्दी चित्रपट समालोचन  ||  Review  ||  चित्रपट समजून घेताना  ||

Image result for peepli live movie

माणसाला जगण्यासाठी किती पैसा लागतो. अगदी अत्यल्प पैशातही तो आनंदाने जगू शकतो. पण अधिकाधिक पैसा मिळवणे हेच त्याच्या आयुष्यचं ध्येय बनून जातं. केवळ पैसाच नाही तर जिंकणं, त्यातही प्रतिस्पर्ध्यापेक्षा मागे न पडणे याला आजच्या युगात जास्त महत्व आलेलं आहे. स्वतःच्या विजयासाठी माणूस कुठल्याही थराला जाऊ शकतो. मग त्यापुढे दुसर्‍यांच्या विवंचना, वेदनांची पायमल्ली केली तरी त्याची खंत वाटत नाही. आपला समाज इतका संवेदनाहीन अन व्यवहारी विचारांचा झाला आहे. अगदी हीच संकल्पना “पीपली लाईव्ह” या चित्रपटातून अतिशय मार्मिकपणे मांडली आहे.

आपल्या लोकशाही व्यवस्थेत जे काही महत्त्वाचे भाग मानले जातात त्यात सामान्य माणूस, राजकारणी, प्रशासकीय अधिकारी आणि माध्यमं हे महत्वाचे भाग आहेत! पीपली लाईव्ह या चित्रपटातून ह्या सर्वांचे मुखवटे उतरवले आहेत. केवळ स्वतःच्या स्वार्थासाठी जगणार्‍या यंत्रांचं यामधून दर्शन घडतं. एक संवेदनाहीन समाजाचं वास्तविक दर्शन घडतं.

एक माणूस मरतोय, आत्महत्या करतोय याबद्दल कुठलही खेद नसणार्‍या व्यवस्थेत आपण राहतोय याची जाणीव होते. एका माणसाचा मृत्यू हा केवळ एक इव्हेंट असतो. स्वतःचं स्वार्थ साधणारा! स्वतःचे हेतु साधणारा!

नथ्था आणि त्याचा थोरला भाऊ बुधीया हे भारतातील सामान्य शेतकरी. एका सर्वसामान्य शेतकर्‍याची असते तीच त्यांची विवंचना. जगणं महाग होतं तेंव्हा ते मरणाची वाट धरतात. आत्महत्या केली तर आपल्या पूर्वजांची जमीन वाचेल, मागे राहिलेलं कुटुंब तरी दोन वेळची भाकरी खाऊ शकेल हे त्यामागचं साधं गणित. गावातल्या स्थानिक राजकरणी आणि ठाकुर कडे जेंव्हा ते भाऊ स्वतःची अडचण घेऊन जातात तेंव्हा त्यानेच त्यांना मरायचा सल्ला दिलेला असतो हे विशेष. कुटुंबाच्या जगण्याचा संघर्ष, कुटुंबाची फरफट आत्महत्येने संपेल अशी भोळी आशा हा अडाणी शेतकर्‍यांना असते.

हरिणीची वाट चुकलेला पिल्लू जंगलात भटकावं अन सदा शिकरीच्या शोधात असणार्‍या लांडग्यानी त्याला शिकार बनवावं अशी घटना घडते. TRP च्या मोहात अडकलेले माध्यमांना ही आत्महत्येची बातमी कळते अन सुरू होतो मृत्युचा सोहळा! चहूबाजूंनी लचके तोडले जातात.

माध्यम! ज्यांना आपण लोकशाहीचा चौथा स्तंभ मानतो. जर सरकारदरबारी न्याय मिळाला नाही तर आपल्यावर झालेला अन्याय जगासमोर मांडता येतील असं हक्काचं व्यासपीठ म्हणजे माध्यमं. पण दुर्दैवाने, ज्या चौथ्या स्तंभावर लोकशाही टिकून ठेवायची जबाबदारी आहे तोच स्तंभ आज डगमगतोय आणि व्यावसायिकरणाच्या नादात आपली प्रतिष्ठा गमावतोय हे या चित्रपटातून अधोरेखित केलं आहे.

त्यांना नथ्था च्या जगण्या-मरण्याशी कसलही देणं-घेणं नाही. त्यांना फक्त प्रतिस्पर्ध्याला मागे टाकून अव्वल नंबर गाठायचा आहे. स्वतःचं चॅनल मोठं करायचं आहे. आणि त्याहीपलीकडे जाऊन त्यांना पोसणार्‍या राजकारण्यांना खुश ठेवायचं आहे.

समाजातील समस्या, अनाचार सरकारसमोर मांडायचा, जगासमोर आणायचा हे खरं कर्तव्य असणारी माध्यमे क्रमवारीच्या गणितात मागे पडू नये म्हणून नसलेल्या बातम्या निर्माण करतात, राजकारण्यांच्या इच्छेनुसार कार्य करतात ही भीषण वास्तविकता चित्रपटातून समोर येते. हे केवळ चित्रपटातच आहे असं नाही, तर चित्रपट हा समाजाचा आरसा असतो. 26/11 चा हल्ला, याकुब मेमन फाशी, इंद्राणी मुखर्जी केस ते तैमुरचं बालपण इथपर्यंतचं सत्य तर आपण डोळ्यांनी पाहतो आहोत. माध्यमांनी स्वतःचं कर्तव्य बजावलं नाही हे तर ढळढळीत सत्य आहे.

संवेदनशीलता हरवलेल्या, पूर्णतः व्यवहारी बनलेल्या निष्ठुर माध्यमांचा कुरूप चेहरा चित्रपटातून विडंबनात्मक पद्धतीने समोर आणला आहे. बातमी येताच झुंडीने गावात शिरणार्‍या माध्यमांच्या व्हॅन आणि बातमी संपताच कचरा अस्ताव्यस्त टाकून गाव सोडून जाणार्‍या व्हॅन येथेच चित्रपटाचा खरा अर्थ दडलेला आहे.

राजकारण्यांना तर माणसांच्या रूपात मते दिसत असतात. मरनारा सामान्य शेतकरीही ते जातीच्या चष्म्यातून बघतात आणि प्रत्येक घटना त्यांच्या दृष्टीने मतांची बेगमी करणारा तमाशा वाटत असतो. शह-काटशहाच्या राजकरणात लोकशाही व्यवस्थेचे धिंडवडे काढले जात असतात. सत्ता-संपत्तीचा वापर करून माध्यमांना शय्यासोबती करणार्‍या ललनेप्रमाणे वापरलं जातं. मग कसलाच हिशोब राहत नाही. निर्ढावलेले राजकरणी आणि लज्जा सोडलेली माध्यमे अन दलाल बनलेलं प्रशासन देशाच्या अब्रूची लफ्तरे वेशीवर टांगतात.

People play politics. Either you are a victim or you just can clap. You don’t own the right to not to play the game.  

चित्रपट एवढंच भाष्य करत नाही. त्याचा आवाका अजूनच मोठा आहे. त्यातून सांगितलेल्या बाबी अजूनच महत्वाच्या आहेत. चित्रपटात माध्यमांसोबतच राजकरणी, प्रशासन, पोलीस प्रशासन, ग्रामीण जनजीवन, आणि शेतकरीही यांच्यावरही हा चित्रपट भाष्य करतो. शेतकऱ्यांच्या आत्महत्या हा मूळ विषय असला तरी त्याला अनेक पदर आहेत.

एका बाजूला नथ्था आणि त्याचा भाऊ राष्ट्रीय पातळीवर चमकत असतात आणि दुसरीकडे एक सामान्य शेतकरी असतो, होरीमिथा नावाचा! त्याचीही शेती जप्त झालेली असते तोही तितकाच गांजलेला असतो. पण परिस्थितीला शरण न जाता तो कष्टाने जगत असतो. आत्महत्या हा पर्याय तो निवडत नाही. जोपर्यंत शक्ति आहे, संघर्षाने तो जगतो आणि एके दिवशी त्याच स्वाभिमानाने मरूनही जातो. हा मार्ग नथ्था आणि त्याचा भाऊ निवडत नाहीत. ते पळवाट निवडतात. त्यांची अवहेलना होते. आत्महत्या हा पर्याय नाही हे अतिशय ठळकपणे, ठाशीवपणे इथे मांडण्यात आलं आहे. होरीमिथाच्या संघर्षाची कथा जगाला कळायला हवी असते पण पळवाट शोधणार्‍याची कथा माध्यमं हाताळतात, ज्यातून काहीच निष्पन्न होत नाही. प्रेरणा ही संघर्षातून येत असते, आत्मसन्मानाच्या लढाईतून येत असते. माध्यमांनी जर होरीमिथा ला हीरो बनवलं असतं तर ना राजकारण झालं असतं ना कोणाच्या मृत्युची अवहेलना. उलट समस्येच्या मुळाशी जाता आलं असतं. पण ते होत नाही ही आपल्या समाजाची शोकांतिका आहे.

चित्रपटातून दिला गेलेला हा संदेश जागतिक आशयाचा आहे. कष्टाला पर्याय नाही. सुख साध्य करण्याची कसलीही पळवाट नाही. आळस, लाचारी पराभूत मानसिकता ही लयालाच घेऊन जाते. मात्र, जगण्यासाठी संघर्ष, कठोर मेहनत लागते. एका बाजूला मृत्युची वाट पत्करून कुटुंबाला जगवू पाहणारा नथ्था आहे तर दुसरीकडे सर्वस्व पराभूत होऊनही दिवसभर राबून, माती खणून दोन वेळची भाकरी पोटात ढकलून मृत्युला सामोरं जाणारा होरीमिथा आहे. निवड आपल्या समाजाला करायची आहे. माध्यमांनी ठरवलं पाहिजे, कोणाचं नायकीकरण करायचं. राजकारण्यांनी ठरवलं पाहिजे कोणाच्या पाठीशी उभं राहायचं. प्रशासनाने ठरवलं पाहिजे कोणाला मदत करायची आणि सामान्य माणसाने ठरवायचं की आपल्याला काय बनायचं आहे.

लहान मुलं अतिशय एकाग्र होऊन साबणाच्या बुडबुड्यांशी खेळत असतात. त्यात त्यांना कोण आनंद होत असतो. पण हा निरर्थक, आभासी खेळ खेळण्यात गुंतलेलं मन जेंव्हा भानावर येतं तेंव्हा बराच वेळ निघून गेलेला असतो. एक दिवस या सगळ्यातून बाहेर आलं पाहिजे ही जाणीव महत्वाची. ती आपल्या समाजाला, व्यवस्थेला कधी होईल देव जाणे.

समाज तुमच्या-माझ्यासारख्या गुण-अवगुणांनी भारलेल्या माणसांनीच बनतो. कोणच ईश्वर नसतं. पण सुंदर समाज बनवायचा असेल तर ती प्रत्येकाची जबाबदारी असते. ती प्रत्येकाने स्वीकारली पाहिजे. ही व्यवस्था रूजली पाहिजे, समाज फुलला पाहिजे. तेंव्हा “पीपली लाईव्ह” करायला जग उभं राहील.

  • – अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

चित्रपटातील मित्र!

दक्षिण दुभंग

दक्षिण दुभंग

लोकसत्ता वृत्तपत्रात “दक्षिण दुभंग” या गिरीश कुबेर यांच्या अग्रलेखावर प्रतिक्रिया!

https://t.co/Igq06e0Tug?amp=1

15 ऑगस्ट 1947 ला स्वतंत्र झालेला भारत हा विविध संस्थांनात विखुरलेला होता ज्याला टप्प्याटप्प्याने भारत राष्ट्राचा आकार प्राप्त झाला। तसं पाहिलं तर दक्षिण आणि उत्तर भारत हा भेद अन मतभेद खूप पूर्वीपासून आजतागायत सुरू आहेत।

शरीरातील प्रत्येक अवयवाला महत्वाचं काम असतं। त्यात कमी-जास्त असं काही नसतं। शरीर म्हणून ते एकत्र असतं।

#लोकसत्ता मध्ये गिरीश कुबेर यांनी लिहिलेला लेख अनेकांच्या डोळ्यात झणझणीत अंजन घालणारा आहे।

70 वर्षे झाली तरीही हा देश एकत्रित नांदतो आहे याचं आश्चर्य अन अभिमान वाटला पाहिजे।

उत्तर भारताने अनेकदा परकीय आक्रमण झेलली। फाळणी बघितली। राजकीय अस्थिरता, सांस्कृतिक उलथापालथ अनुभवली। या विविध कारणांनी तिथे आर्थिक स्थैर्य नांदू शकलं नाही। पण आजूबाजूच्या परिस्थितीमुळे राजकीय भूमिका बजावण्यात ते अग्रेसर होते।

पण दक्षिण भारतात बऱ्यापैकी स्थैर्य होतं अन सांस्कृतिक, भाषिक अस्मिता टिकून राहिल्या। लेखात नमूद केल्याप्रमाणे दक्षिण भारतातील साहित्यात फाळणी बद्दल फार उल्लेख नाहीत। त्याचप्रमाणे उत्तर भारतात दक्षिणेतील घडामोडीकडे फार लक्ष दिलं जात नाही।

महाराष्ट्र त्यांच्या मध्यावर आहे। ही सगळी आक्रमणे आपल्या इथे येऊन धडकली। काही विरली, काही पुढे गेली। मूळ विषय आहे प्रत्येक राज्याच्या भूमिकेचा! प्रत्येक राज्य व विभागाने स्वतःची भूमिका घेतली आहे। देशाच्या राजकारणाची सूत्रे उत्तर भारतात आहे हे सत्य आहे। तो अगदी पारंपरिक प्रघात आहे। दक्षिण भारताने संशोधन, आर्थिक स्थैर्य यात प्रामुख्याने वाटा उचलला। जसा पंजाबने सुरक्षा वगैरे बाबतीत। विषय असा आहे की, प्रत्येकाला स्वतःची भूमिका माहीत असताना स्वायत्त वगैरे विषय येतात कसे। माझं स्वतंत्र पाहिजे वगैरे…

शरीरात अवयवाला काम आहे, कुटुंबात प्रत्येकाची जबाबदारी आहे तशी देशातही आहे। तसेच देशातही! मग मध्ये मध्ये ही स्वायत्त, स्वतंत्र वगैरे येतं कुठून?

दक्षिण विरुद्ध उत्तर हा वाद नवा नाहीच। भाषा वगैरे थोपवणे हेही नवं नाही। पण अन्याय होतोय म्हणून स्वतंत्र अस्तित्व हवं हे चूकच।

आपल्या इथेही अशी मागणी होत असते। पण मुंबई पुणे स्थित माध्यमे नागपूर विदर्भातील बातम्याही देत नाहीत यामुळे महाराष्ट्राचे दोन तुकडे होऊ नाही शकत। भाषेचंही तसंच। कोण किती महसूल देतो, विकासात किती वाटा उचलतो वगैरे पेक्षा एक राष्ट्र ही संकल्पना स्वीकारली असताना हे दुभंग अवैध!

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991

पॉपकॉर्न आणि बरच काही

15 ऑगस्ट आणि चर्चा

15 ऑगस्ट आणि चर्चा

लोकशाही  ||  देश  ||  स्वातंत्र्य  ||  मानवी मूल्य  ||

Image result for तिरंगा

काल रात्री जवळपास तीन वाजेपर्यंत दोन मित्रांसोबत conf call वर लोकशाही, स्वातंत्र्य आणि भारत देश याबद्दल चर्चा सुरू होती.  मध्ये मध्ये आयडिया, जिओ आणि एयरटेल आमच्या चर्चेमध्ये अडथळा आणायचा प्रयत्न करत होते पण पंगत बहरत असताना सोडून जायची इच्छा कोणाचीच नव्हती. प्रत्येकाने आपआपल्या जागा बदलत, हेलो हेलो करत नेटवर्कशी चिवटपणे लढा देत चर्चा सुरू ठेवली. आमची चर्चा ऐकण्यासाठी साक्षात वरूनदेव हजर होता. काहीजण आमच्या ह्या गहन चर्चेला रिकामटेकडेपणा म्हणू शकतात पण रात्री तीन वगैरे वाजेपर्यंत देशावर चर्चा करणे ही देशाप्रती असलेली बांधिलकी म्हणता येईल.

स्वातंत्र्य, पटेल-नेहरू-सावरकर, फाळणी, इंदिराजी, अटलजी ते मोदी या व्यक्तिमत्वांवर आणि परराष्ट्रनीती, पाकिस्तान, सामाजिक विकास, आरक्षण, वित्तीय तूट, भाषिक अस्मिता, पॉपकॉर्न इत्यादि विषय त्वेषाने मांडले गेले. मधून मधून जयाच्या जांभयाचा आवाज वगळता बाकी चर्चा जोरात चालू होती. मध्ये-मध्ये अमर्‍या ने सरकारचा निषेध वगैरे केल्याचंही ऐकू आलं पण नेटवर्कनेच त्याचा आवाज दाबला.

गहन चर्चा आणि मंथनानंतर असा निष्कर्ष निघाला की “जबतक सनिमा है तबतक लोग *** बनते रहेंगे..”

चर्चेत ज्याने उत्तम मुद्दे मांडून आपला प्रभाव इतर दोघांवर टाकला त्याने आज गोल्ड चित्रपट दाखवायचं ठरलं.

बाकी गमतीचा विषय बाजूला ठेवला तरी चर्चा खरच बरी झाली. भारतासारख्या अगडबम देशात, जिथे पावलोपावली सामाजिक संदर्भ, भाषा, जगण्याचे अर्थ, जाती, संस्कृती बदलत जाते त्या देशावर केंद्र सरकार पाच वर्षे समर्थपणे, कसलीही चूक न करता समर्थपणे काम करू शकत नाही अशी ओरड देशाच्या प्रत्येक कोपर्‍यतून होत असते. ज्या भूमीत एक समृद्ध संस्कृती नांदत होती ती आठशे वर्षे परकीयांच्या गुलामगिरीत जखडल्या गेल्यानंतर सत्तर वर्षात संपूर्ण सक्षम बनेल असा आशावाद जरा भोळसट वाटतो. म्हणजे सरकार पाच वर्षे व्यवस्थित कारभार करू शकलं नाही असं म्हणताना आपण एखाद व्यवसाय, संस्था वगैरे पाच वर्षे कसलीही चूक न करता चालवू शकतो का? संस्था वगैरे सोडा पण ट्विटरवर पाच वेगवेगळी अकाऊंट किंवा WA ग्रुप तरी चालवू शकतो का? पण ती अपेक्षा आपण सरकारकडून ठेवतो. म्हणजे कॉंग्रेसच्या काळातही असच होतं हा खुलासाही करावा लागेल. अनेक प्रांतिक अस्मिता, भाषिक अस्मिता, विविध जाती-धर्मांचे प्रश्न, भौगोलिक रचना वगैरे वगैरे लक्षात घेऊन केंद्र सरकार कार्यरत असतं. असे अनेक मुद्दे होते ज्यावर डायलोगफेक अन शायरीबाज चर्चा झाली.

आपण राज्यामध्ये दोन वेगळ्या जिल्ह्याचे म्हणून भांडतो; देशात दोन वेगळ्या भाषेचे-राज्याचे म्हणून भांडतो, जगामध्ये दोन वेगळ्या देशाचे म्हणून भांडतो. आता बाहेरून कोणी हल्ला केला तर पृथ्वीचे म्हणून एकत्रित होऊ. म्हणजे त्या Independence Day चित्रपटात दाखवतात तसं. पण राष्ट्रांतील सरहद ही आजची वस्तुस्थिती आहे. मानवी उत्क्रांतीत राष्ट्र ही भावना कोठून आली काय माहीत. धर्माने सांगितलं, संतांनी सांगितलं, कायद्याने सांगितलं तरी मानव काही सुधारत नाही. स्वातंत्र्यदिनी देशाच्या विकासाची फुटपट्टीवर मोजमापे काढली जातात पण मानवी मूल्यांचं मोजमाप कोणत्याच राष्ट्राच्या स्वातंत्र्यदिनी होत नाही. कारण त्यात फार काही विकास झालाय असं वाटत नाही. विश्वशांतीसाठी यज्ञ बिज्ञ करणारे जरी मूर्ख वाटत असले, दिखावा जरी करत असले तरी त्यांची भावना खूप महत्वाची आहे. संतांनी, अवतरांनी जे सांगितलं, शिकवलं ते संपूर्ण मानवी समाजासाठी होतं. पण आपण संकुचित झालो. चालायचंच!

लहानपणी झेंडा वंदनला खाऊ मिळतो म्हणून खास आकर्षण असायचं. मग सुट्टी मिळते म्हणून झेंडा वंदन आवडू लागला. मग बेरोजगारीच्या काळात काहीच फरक पडत नव्हता. आता तर कोणी बोलवतही नाही आणि जातही नाही. त्या “निशाणी डावा अंगठा” चित्रपटात एक संवाद आहे, “झेंडा वंदन नसतं तर लोक 15 ऑगस्ट अन 26 जानेवारीही विसरले असते.” कटू असलं तरी यात तथ्य आहे. ज्या भूमीला स्वातंत्र्य मिळावं म्हणून अनेकांनी प्राण दिले, आयुष्य वेचलं त्या स्वातंत्र्यचे संदर्भ फारच संकुचित झाले असावेत. महाभारतात सांगितलं आहे, धर्माची स्थापना व्हावी म्हणून इतका संहार झाला. माणसं मेली हे बघण्यापेक्षा कोणत्या प्रवृत्तीच पतन झाल्यानंतर धर्म वगैरे स्थापन झाला हे बघायला पाहिजे. मानवतेच्या प्रवासात राष्ट्र महत्वाचा भाग आहे.

दुपारी बर्‍यापैकी झोप झाली असल्याने रात्री जागरण करायला काही वाटलं नाही. आज गोल्ड चित्रपट बघून ह्या मैफिलीची भैरवी करायची.

बाकी, वंदे मातरम… जय हिंद…!    

“मोहजालात” अडकले…

“मोहजालात” अडकले…

“मोहजालात” अडकले…  ||

फार पाल्हाळ न लावता अगदी सुरुवातीलाच सांगतो की माझ्या “मोहजाल” नामक एका भयकथेला (?) प्रतिलिपी मराठी कथा या पोर्टलवर एका कथास्पर्धेत तिसरा वगैरे क्रमांक मिळाला आहे. तसं यात आग्रहाने सांगायचं निमित्त म्हणजे ही कथा काय आहे मलाही फार आठवत नाही.

पाच-सहा दिवसांखाली एका मित्राने मला सांगितलं की तुझ्या अशा अशा कथेचा तिसरा क्रमांक वगैरे आला आहे. मला विश्वास बसला नाही. मी तपासून बघितलं तेंव्हा खात्री पटली. आपण कधी कधी एखादं फूल तोडण्यासाठी प्रचंड धडपड करतो, ते आपल्याला मिळत नाही आणि कधीतरी फोनवर बोलत झाडाखाली थांबल्यावर त्या झाडावरूचं फूल हातात येऊन पडतं तसा भाग!

मोहजाल ही अत्यंत रद्दी कथा आहे असं माझं मत होतं. त्याला भयकथा म्हणावी की अर्धवट राहिलेली प्रणयकथा हे मलाच माहिती नाही. पण “मेरा नाम जोकर” सारखे अपघात चालूच असतात.

मोहजाल ही अत्यंत सामान्य दर्जाची कथा आहे असं माझं मत होतं. ते आजही आहे. त्याला भयकथा म्हणावी की अर्धवट राहिलेली प्रणयकथा हे मलाच माहिती नाही. पण “मेरा नाम जोकर” सारखे अपघात चालूच असतात.

माझ्या “खिडकी” अन “नरक्षी” या त्यातल्या त्यात बर्‍या असलेल्या कथांचा पहिला क्रमांक थोडक्यात हुकला होता. त्याचं रेटिंग आजही उत्तम आहे, अन प्रत्येक वाचकाला ती आवडतेच. पण मागील एका कथा स्पर्धेदरम्यान त्या कथा वाचकांपर्यन्त पोचल्या नाहीत. म्हणजे मराठी चित्रपटांचं होतं तसं झालं. त्यावेळेस एका मित्राने मला सांगितलेलं की कथेचं नाव काहीतरी सेंसेशनल ठेव. म्हणजे असं काहीतरी confusing ठेव की लोकांनी title बघितल्यावर वाचकांनी किमान ते वाचावं. मग ठरलं “मोहजाल.” या नावावरून “रसिक” नेमके आकर्षित होतील असं त्याचं म्हणणं होतं जे खरं ठरलं.

यावरून एक अनुभव आला! TRP काय असतो! आपल्याला काय आवडतं, काय वाटतं, काय पटतं यापेक्षा प्रेक्षकांना, वाचकांना काय हवं आहे ते महत्वाचं. चित्रपटात आयटम song त्यामुळेच असतात. news channel वरही असलंच भडक कंटेंट असतं. लोकांना तेच हवं असतं. म्हणूनच सलमान खानचे कथा नसलेले चित्रपट चालतात आणि श्रीदेवी कशी मेली याचं बाथटब मध्ये झोपून प्रात्यक्षिक दाखवणार्‍या वृत्तवाहिन्या TRP मध्ये अव्वल ठरतात.

सब #मोहजाल है…

असो!!! खालील लिंकवर “मोहजाल” ही कथा आहे!

https://marathi.pratilipi.com/story/%E0%A4%AE%E0%A5%8B%E0%A4%B9%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%B2-ubLi2BNdyIka

केजरीवाल साठी खालील लिंकवर कथास्पर्धेचे निकाल!

https://marathi.pratilipi.com/blog/result-online-katha-mahotsav-91wu2s3pe7l6e64

संजू और दिमाग का दही…!

संजू और दिमाग का दही…!

जनहित में जारी

संजू चित्रपट  ||  संजय दत्त बायोपिक   ||  राजकुमार हिराणी  ||  साधू का शैतान  ||  गुन्हेगारांचं नायकीकरण 

Image result for sanju

संजू चित्रपट प्रदर्शित झाला आहे. खरं तर हा चित्रपट बघावा का नाही हा पेच आहे. कारण बॉलीवूडने नकारात्मक व्यक्तिमत्वांचं नेहमीच उदात्तीकरण केलं आहे. गुन्हेगारांचं नायकीकरण! दाऊद, मन्या सुर्वे वगैरे यांना वलय प्राप्त करून देण्यात, त्यांची गुन्हेगार ही प्रतिमा मोडून त्यांना त्यापेक्षा मोठं काहीतरी करण्यात ह्याच बॉलीवूडचा मोठा सहभाग आहे. लेखक-दिग्दर्शकांना अशाच प्रतिमा खुणावत असतात म्हणे. म्हणजे आपल्या समाजात चित्रपट बनवावेत असे चांगले व्यक्तिमत्व, तशी चांगली माणसे नाहीतच का काय असा प्रश्न पडतो. एकीकडे प्रकाश आमटे किंवा सिंधुताई सपकाळ यांच्या संघर्षमय, त्यागपूर्ण जीवनाला रुपेरी पडद्यावर आणणारी मंडळी असताना संजय दत्त वगैरे सारख्या लोकांवर चित्रपट बनवणं कितपत योग्य आहे हा प्रश्न पडतोच. समाजासाठी काम करणारे, समाजात चांगलं काहीतरी घडावं यासाठी आयुष्य वेचणारे आपल्या समोर आदर्श म्हणून यावेत की ज्यांचं आयुष्य वादग्रस्त राहिलं आहे त्यांच्या आयुष्यात आपल्याला रस वाटावा इतका चांगला चित्रपट बनवून तो आपल्यासमोर आणावा?


संजय दत्तने समाजासाठी काय दिलं आहे? तसा तो चांगला नट आहे यात वाद नाही. तो माणूस म्हणूनही चांगला असेल. त्याला माणूस म्हणून जगण्याचा अधिकार नाही असं काही मी म्हणत नाही. त्याला बहिष्कृत किंवा अस्पृश्य करावं असही मत नाही. उलट त्याला मित्र बनवण्यातही मला काही अडचण वाटत नाही. कदाचित परिस्थितीने त्याला वाईट बनवलं असेल अन चुकीच्या मार्गाचा अवलंब केल्याने त्याच्या आयुष्याची वाताहत झाली असेल. मग त्याला झालेली शिक्षा अन त्याच्या आयुष्यात घडलेल्या चुकीच्या घटणांमुळे तो सुधारलाही असेल. कुठलीच शक्यता नाकारता येत नाही. त्याच्या आयुष्यातील चढ-उतारातून अनेक गोष्टी शिकता येऊ शकतात. पण बॉलीवूडला नेहमी असे वादग्रस्त चेहरेच नायक म्हणून का उभे करावे लगातात? असे व्यक्तिमत्व समोर आणून विचारशून्य समाजाला कोणती दिशा देण्याचा प्रयत्न आपण करत आहोत? आपल्या देशातील प्रेक्षक इतका निर्बुद्ध आहे की तो चित्रपट बघितल्यावर स्वतःच्या चुकीच्या गोष्टीचं समर्थनही करू लागेल अन कसलाही विचार न करता चुकीच्या सवयींचा अवलंबही करेल. म्हणजे मुन्नाभाईने केलेल्या चुका, त्याचा शेवट हे न बघता त्याची स्टाइल, बोलण्या-चालण्याची ढब, कॉपी करून पास होणे वगैरे बाबी तरुण बेलाशकपणे उचलत असतो. 

या सगळ्यात एक बरं आहे की कोणताही पक्ष अजूनतरी या चित्रपटच्या वादात पडला नाही. ते शक्यही नाही. कारण सगळ्याच पक्षांनी या व्यक्ति अन विचाराला जादू की झप्पी मारली असल्याने तूर्तास त्यांनी चुप्पी साधली आहे.

हे सगळं सोडून द्या. आता विषय असा आहे की हा चित्रपट बघणार्‍यांना शिव्या द्याव्यात की चित्रपटावर टीकेची झोड उठवणार्‍यांचे समर्थन करावे. कारण दोन्हीकडूनही योग्य मीमांसा मिळू शकते. 


कलेला बंधने नसतात, ती अभिव्यक्ती असते, वाटातून चांगलं शिकता येतं वगैरे म्हणून तो चित्रपट बघताही येईल. असेही राजू
हिराणीचे पांचट जोक्स चित्रपटाला चमकावतील.

त्या चित्रपटावर बहिष्कार टाकणे जरा अतिरेकही वाटू शकतो. कारण एखाद्या व्यक्तीबद्दल अशी अस्पृश्यता ही चुकीची वाटते. का त्याचं आयुष्य आबाद से बरबाद कसं झालं हे जाणून घेण्यासाठी चित्रपट बघावा.
टाळायचाच असेल तर पॉपकॉर्नच्या किमती इतकं कारणही पुरेसं आहे. शिवाय तो गुंड, गुन्हेगार वगैरे आहे तर त्याचा चित्रपट का बघावा?
दोन्हीही बाजू समसमान!


जाऊ देत… मी नेहमीसारखी बोटचेपी भूमिका घेतो… कोणी चित्रपट फुकट दाखवला तर बघता येईल, नाहीतर पैसे घालून बघण्यापेक्षा विरोधकांच्या सीटवर बसून शहीद होता येईल!

error: Content is protected !!