Tag: लेख

…मौत मेहबूबा है साथ लेकर जाएगी!

…मौत मेहबूबा है साथ लेकर जाएगी!

जिंदगी तो बेवफा है, एक दिन ठुकराएगी, मौत मेहबूबा है साथ लेकर जाएगी….

Bhayyu Maharaj Suicide  ||   Depression Kills

Image result for aloneness

मृत्यू हे अंतिम सत्य आहे. फक्त तो अकाली आला की त्याचं हळहळ व्यक्त केली जाते अन कुतुहुलही वाटतं. मृत्यूसमोर सर्व समान असतात. एका न्यायदेवतेप्रमाणे तो सर्वांशी समान न्याय करतो. त्याला कोणाशीच कर्तव्य नसतं. एखाद्या जवळच्या मित्राप्रमाणे तो खांद्यावर हात ठेवतो अन कायमचा सोबती बनतो…

आज भय्युजी महाराज यांनी आत्महत्या केली अन त्यातून अनेक प्रश्न उभे राहिले. .खरं तर आत्महत्येच्या बातम्या आपण पेपरमधून सारख्या वाचतच असतो, पण जेंव्हा एखादा प्रसिद्ध व्यक्ति आत्महत्या करतो तेंव्हा यावर चर्चा केली जाते.
समाजात वावरत असताना माणूस विविध रंगाचे मुखवटे घेऊन वावरत असतो हेच सत्य आहे. जगाला दिसणारा माणूस हा त्याचा केवळ मुखवटा असतो पण त्यामागे एक चेहरा असतो जो फक्त त्यालाच माहीत असतो. गर्दीत दिसणारा माणूस ही केवळ त्याची प्रतिमा असते. आतमध्ये कुठेतरी एक वेगळाच माणूस अस्तीत्वात असतो.

जगातील प्रत्येक माणसाला स्वतःच्या विवंचना असतात. त्याच्या दृष्टीने ते जगातील सर्वात मोठं दुखं असतं. कोणालाही स्वतःचं दुखं मोठं वाटतं कारण ते त्याच्या दृष्टीकोणातून असतं. जेंव्हा ह्या वेदनेचा, दुखाचा कडेलोट होतो तेंव्हा मग एक विश्व कोसळतं.
प्रचंड गुंतागुंतीच्या मेंदूत, मनात हजारो प्रश्न क्षणाक्षणाला संचार करत असतात. त्यातील प्रत्येक प्रश्नाला उत्तर मिळेलच असं काही नसतं. पण शेवटच्या श्वासापर्यन्त त्या प्रश्नांशी झगडत राहणं हेच आयुष्य असतं. हे प्रश्नच जगण्याची उमेद असतात. पण जेंव्हा हे प्रश्न सुटतीत असं वाटत नाही, किंवा हे प्रश्न सोडवताना आपण एकटे आहोत असं जेंव्हा वाटू लागतं तेंव्हा माणूस खचतो.

भय्युजी महाराजांनी आत्महत्या का केली यापेक्षा माणसाला आत्महत्या का करावी लागते हा प्रश्न महत्वाचा आहे. आयुष्य जगावं न वाटणे येथेच पराभव झालेला असतो. वैफल्य, नैराश्य, एकटेपणा, अपयश, अपेक्षाभंग अशा अनेक गोष्टी असतात ज्या माणसाला आत्महत्येच्या दरवाजापर्यन्त घेऊन जातात. ताणतणाव कोणाला नसतो? पण ते आयुष्यपेक्षा मोठे नसतात. कुटुंबाच्या सहवासात, मित्र-सहकार्यांृच्या गर्दीत ते प्रश्न खूप छोटे वाटतात. जगण्यात विविध रंग असताना हे प्रश्न, ह्या विवंचना सुटतील हा विश्वास असतो तोपर्यंत कसलच नैराश्य येत नाही. पण गर्दीतला एकटेपणा सतावू लागला की मग ह्या अभद्र भावना मनात घर करून राहतात.
मन आधीच विकारांनी बरबटलेलं असतं आणि मग एक क्षण असा येतो जेंव्हा ते सगळे प्रश्न अचानक सुनामीसारखे अंगावर येऊ लागतात. ह्या सगळ्याशी एकट्याने सामना करायचं धैर्य होत नाही अन माणूस हतबल होऊन घात करून घेतो. तो क्षण टाळता आला पाहिजे.
कधी-कधी वेळेवर जेवायला मिळालं नाही तरी जीवन नकोसं होतं. कारण ती परिस्थिती अन मानसाच्या मनाची अवस्था हीच कारणीभूत असते.

जगावर सत्ता गाजवू पाहणार्यात हिटलर सारखा हुकूमशाहही आत्महत्या करतो. तर देशसेवेसाठी आयुष्य अर्पण केलेल्या स्वातंत्र्यवीरालाही आयुष्याचा त्याग (आत्मार्पण) करावा वाटतो. साने गुरुजी यांसारख्या तत्वनिष्ठ अन आत्मविश्वासाने भारलेल्या सेनानीलाही हा मार्ग खुणावतो.

व्यक्त होण्याचे आणि share करण्याचे आज अनेक मार्ग आहेत. पण तिथे मनातील सर्व भावना खरोखरच व्यक्त करता येतात का हा प्रश्न आहे. प्रत्येक माणूस स्वतःला व्यक्त करण्यासाठी, चिंतेला मार्ग करून देण्यासाठी कुठलातरी मार्ग निवडतो. वाचन, लिखाण, सामाजिक कार्य, मनोरंजन, अध्यात्म, विपश्यना, खेळ, दारू वगैरे वगैरे हे त्यासाठीचेच मार्ग. पण जेंव्हा ह्या माध्यमातूनही आपल्या मनातील दुखं व्यक्त करता येत नसेल तर मग सर्वस्व निरर्थक वाटू लागतं. आयुष्य जगताना असल्या कुबड्या घेऊन जगावंच लागतं. कारण मनाला कुठेतरी गुंतवून ठेवणं हेच त्यामागील एकमेव कारण असतं. जीवनाकडून मृत्युकडे जाताना हे सगळे निमित्तमात्र असतात. जेंव्हा ही माध्यमे मनाला खिळवून ठेऊन शकत नाहीत तेंव्हा मृत्यू जवळ यावासा वाटतो.

Abhishek Buchake

मोदी आणि आघाडी

मोदी आणि आघाडी

राजकारण  ||   राजकीय लेख  ||  मोदी आणि मोदीविरोधी आघाडी  ||  

दरबारात काम करणाऱ्या मंडळींना किंवा प्रजेला कठोर किंवा एकाधिकारशाही करणारा राजा नको असतो।

सध्या पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची अवस्थाही तशीच झाली आहे। मोदींनी गेल्या चार वर्षात राज्यकारभार कसा केला किंवा देशाच्या प्रगतीत किती भर घातली हा चर्चेचा विषय आहे। पण राजकीय पातळीवर मोदी वादग्रस्त ठरले। त्यांच्या नेतृत्वाखाली भाजपने देशाच्या कानाकोपऱ्यात कमळ फुलवलं हे त्यांचं राजकीय यश आहे। राजकीय यश मिळवण्यासाठी राजकारणी कोणत्याही स्तराला जाऊ शकतात। त्यात पार्टी विथ डिफ्फेरेन्स किंवा चाल-चरित्र-चेहरा असा काही अपवाद राहिला नाही।
Image result for मोदी
मोदींनी राजकीय पातळीवर अनेक शत्रू बनवून ठेवलेत अन नावालाही मित्र ठेवले नाहीत हे त्यांचं अपयश म्हणावं लागेल। विरोधी पक्षातील नेते असोत, मित्रपक्ष असतील किंवा स्वपक्षातीलही मंडळी असोत, मोदींनी वैयक्तिक पातळीवर सर्वांना दुखावलं आहे। त्यामुळे मोदी नको असं म्हणणारी गर्दी वाढत राहिली। जनतेला काय वाटतं हा भाग वेगळा।
2019 च्या लोकसभा निवडणुकीत मोदी हेच भाजपचे चेहरा असणार यात वाद नाही। पण त्यांच्या विरोधात कोण असेल हा प्रश्न महत्वाचा आहे। यात पहिलं नाव साहजिकच राहुल गांधी यांचं येतं। राहुल हे आजपर्यंत अपयशी नेते ठरले आहेत शिवाय त्यांच्या क्षमतेवरही अनेकदा प्रश्नचिन्ह उभं केलं गेलं आहे। राहुल गांधी यांच्या नंतर ममता, मायावती, नितीशकुमार वगैरे नावंही समोर येतात। नेतृत्व कोण करेल हा मुद्दा कितीही महत्वाचा वाटत असला तरी मोदींना पुन्हा सत्तेवर येऊ द्यायचं नाही हा समान धागा सर्वांमध्ये आहे। भाजप सत्तेवर असण्यापेक्षा मोदी सत्तेवर आहेत ही त्यांची अडचण आहे। खरं तर ही अडीच प्रादेशिक पक्षांना जास्त वाटते। कारण प्रादेशिक पक्षांना दिल्लीतील सत्तेपेक्षा राज्यातील सत्तेत जास्त रस असतो। दिल्लीतून त्यात हस्तक्षेप होऊ नये हीच त्यांची इच्छा असते। पण मोदी तसं होऊ देत नाहीत। प्रादेशिक पक्ष किंवा नेते राजकीयदृष्ट्या संपवणे हाच त्यांचा अजेंडा राहिला आहे। त्यांना वाजपेयी यांच्यासारख्या विनम्र आणि सर्वसमावेशक चेहरा हवा असतो। त्यांना मनमोहन सिंग यांच्यासारखा नेताही सहजपणे स्वीकारता येतो। असाच नेता त्यांना 2019 मध्ये चालू शकतो। त्यांचे ‘इंटरेस्ट’ जपणारा आणि दबावाला सहजपणे झुकला जाईल असा नेता हवा असतो। इंदिरा गांधी यांना त्याच कारणाने जास्त विरोध झाला। शरद पवार यांनाही पंतप्रधान होऊ न देण्यामागे याच शक्ती असतात। कारण दिल्लीत ताकदवर नेता असणं म्हणजे राज्य नेतृत्व कमकुवत होणे।
राहुल गांधी यांनी गुजरात अन कर्नाटक निवडणुकी दरम्यान बऱ्यापैकी समजूतदारपणा दाखवला हे प्रादेशिक पक्षांना खुणावणारं आहे। 2019 मध्ये मोदी नको ह्या एकाच सूत्राने जर सर्वांना बांधलं तर मवाळ राहुल गांधी सर्वजण स्वीकारू शकतात। पेशवे कमकुवत होणे सरदारांना हवं असतं किंवा दिल्लीत बसवलेला शाह असणं हे इतरांना हवं असतं तोच इतिहास येथे लागू होईल।
भारताच्या राजकीय इतिहासात प्रादेशिक पक्ष, नेते यांना आमूलाग्र स्थान आहे। त्यांचं दिल्लीवर नियंत्रण असणं किंवा दिल्लीचं त्यांच्यावर नियंत्रण असणं हाच खेळ राजकारण घडवत असतो। बघुयात 2019 ला काय घडतं ते!

कटी पतंग की डोर…

कटी पतंग की डोर…

अखेरचा भाग

कटी पतंग चित्रपट  ||  हृदयस्पर्शी चित्रपट 

Image result for kati patang

आजपर्यंत ही गाणी अनेकदा ऐकली-बघितली असतील. गाणी अप्रतिम आहेत एवढच वाटायचं. पण जेंव्हा चित्रपट बघितला तेंव्हा हे विश्व वेगळं आहे, भव्य आहे, डोळे दिपून टाकणारं आहे  याची जाणीव झाली. गीत-संगीताच्या माध्यमातून चित्रपट कसा प्रभावी ठरतो त्याचं हे उत्तम उदाहरण म्हणता येईल. अलीकडच्या काळात “सैराट” चित्रपटात संगीताचा तितक्या प्रभावी पद्धतीने वापर केलेला दिसून येईल. असे गाणे हे फक्त प्रमोशनपुरता किंवा बजेट आहे म्हणून टाकायची बाब नाही. त्या गाण्यांना अर्थ असला पाहिजे. त्या गाण्यातून, ते ज्याच्यावर चित्रित झालं आहे किमान त्याची मनस्थिती तरी व्यक्त व्हावी इतकी अपेक्षा असते. जसं चित्रकला, साहित्य हे व्यक्त व्हायचं माध्यम आहे तसच संगीत हेही व्यक्त होण्याचं तितकच सक्षम माध्यम आहे. एखादा चित्रपट खूप वाईट वाटतो, पण त्यातील गाणी आवडतात. असं असण्याचे कारण हे त्या गाण्यातून व्यक्त होणारे भाव हे थेट भिडतात.

“कटी पतंग” हा चित्रपट विविध गाण्यांच्या माध्यमातून पुढे सरकत जातो. मागे म्हंटलं त्याप्रमाणे, गीत-संगीत-संवाद हेच ह्या चित्रपटाचा आत्मा आहेत. राजेश खन्ना आणि आशा पारेख यांच्यावर हे गाणे चित्रित झालेले आहेत. दोघेही अभिनयसंपन्न असल्याने त्यांनी गाण्याचे भाव आपल्या अभिनयाद्वारे अतिशय ठसठशीतपणे उमटवले आहेत. सलग 19 चित्रपट हिट देणे साधी गोष्ट नाही. राजेश खन्ना हा अतिशय उत्तम अभिनेता होता. पात्राला तो ज्या पद्धतीने उभा करायचा त्याला तोड नाही. चित्रपटात त्याचं वागणं-बोलणं, त्याचा वावर हा खूपच नैसर्गिक असतो. हॅट्स ऑफ काका!

कटी पतंग काय सांगतो?

बरंच काही! म्हणजे सामाजिक विषय तर आहेच, पण त्यात मानवी नात्यांतील गुंतागुंत. वर नमूद केलं त्याप्रमाणे मानवी स्वभावाचे विविध रंग चित्रपटातून बघायला मिळतात. एका स्त्री ला समाजात जगत असताना आधार हा लागतोच असं वाटतं. अन्यथा तिची अवस्था “कटी पतंग” प्रमाणे होते. त्या पतंगाला ‘हासिल’ करण्यासाठी किंवा स्वतःच्या खेळासाठी त्याची मस्करी करणारेही खूप असतात. पण त्याला दिशा दाखवणारा, विश्वासाने हात देणारा एखादाच असतो.

चित्रपटाची कथा ही मानवी जीवनाइतकीच गुंतागुंतीची आहे. कथेच्या माध्यमातून मानवी स्वभावातील विविध रंग, विविध छटा आपल्यासमोर येत राहतात. समाजात राहणार्‍या विविध प्रवृत्तीच दर्शनही येथे घडतं. खासकरून वेगवेगळ्या पुरुषी स्वभाव समोर येतात. सुरूवातीला केवळ एका scene मध्ये असणारे नायिकेचे मामा जे स्वतःच्या मुलीप्रमाणे भाचीला सांभाळतात आणि तिच्याकडून विश्वासघात होताच प्राण सोडतात. एक असतो कैलाश (प्रेम चोप्रा) जो स्त्रियांचं शोषण करणारा, स्त्रियांना उपभोगाची वस्तु समजणारा, पैशांसाठी हपापलेला पुरुष दिसतो. एका प्रसंगात स्त्रीला एकटं बघून लुटणारे लांडगी प्रवृत्तीचे पुरुष दिसतात… तर दुसरीकडे कमल (राजेश खन्ना) सारखा स्त्रियांचा सन्मान करणरा, रक्षण करणारा पुरुष दिसतो. चित्रपटात पुरुष म्हणून कुठलं पात्र सर्वात प्रबळ असेल तर ते आहे नायिकेच्या सासर्‍याचं. सुनेला मुलीसारखं समजणारा, तिच्याकडून फसवणूक झाली तरी एक स्त्री म्हणून तिची बाजू समजून घेणारा, तिची जबाबदारी घेणारा एक बाप असं ते पात्र काही क्षण नायकापेक्षाही जास्त अवकाश व्यापून घेतं.

कटी पतंग ही एक संवेदनशील कलाकृती आहे! एका नदीप्रमाणे आहे. कुठे डबकं म्हणून अडणारी, कुठे झर्‍याप्रमाणे खळखळत कोसळणारी, कुठे धरण म्हणून अडून राहणारी तर कुठे मृत शरीराचे अस्थी घेऊन वाहणारी. एकदा बघावाच असा चित्रपट!

===समाप्त===

अभिषेक बुचके ||  @Late_Night1991  ||  latenightedition.in

न किसी का साथ है, न किसी का संग, जिंदगी कटी पतंग

न किसी का साथ है, न किसी का संग, जिंदगी कटी पतंग

भाग ६

Musical Journey   ||  संगीतमय प्रवास

Image result for kati patang song

सगळं काही सुरळीत होत आहे असं वाटत असताना, एक वर्तुळ पूर्ण होतय असं वाटत असताना कथेत अजून एक टर्न येतो. कमलच्या प्रेमाला प्रतिसाद देण्याच्या तयारीत असताना, कैलाशच्या रूपाने नवीन संकट उभं राहतं. नव्याने आयुष्य सुरू करायचा विचार मनात येत असतानाच कैलाश पूनमला तिच्या भूतकाळची आठवण करून देत असतो. ती खरी कोण आहे ही सल मनात येताच पूनम पुन्हा त्याच दरीत लोटली जाते. एका बाजूला कमल तिला सगळ्या संकटातून, जुन्या वेदनेतून बाहेर काढायचे सर्व प्रयत्न करत असताना कैलाश मात्र पूनमला पुन्हा-पुन्हा आरसा दाखवून तिच्या वाटेत आडवा येत असतो.

हे जर असच चालू राहिलं तर आयुष्य फरफटत जाईल याची खात्री पूनमला होऊ लागते. तिला पुन्हा पुन्हा कमलने म्हंटलेल्या कटी पतंग ह्या कवितेच्या ओळी आठवत असतात. आपलं आयुष्यही तसच भरकटत-फरफटत जाईल ह्या निराशेच्या गर्तेत ती ओढली जाते. आणि इथेच येतं “कटी पतंग” चं title song! लता मंगेशकर यांच्या आवाजात ह्या गाण्यातील दर्द अजूनच तीव्रतेने भिडतात.

कोई उमंग है, कोई तरंग है
मेरी ज़िंदगी है क्या, इक कटी पतंग है

आकाश से गिरी मैं, इक बार कट के ऐसे
दुनिया ने फिर पूछा, लूटा है मुझको कैसे
किसी का साथ है, किसी का संग
मेरी ज़िंदगी है क्या

लग के गले से अपने, बाबुल के मैं रोई
डोली उठी यूँ जैसे, अर्थी उठी हो कोई
यही दुख तो आज भी मेरा अंग संग है
मेरी ज़िंदगी है क्या

सपनों के देवता क्या, तुझको करूँ मैं अर्पण
पतझड़ की मैं हूँ छाया, मैं आँसुओं का दर्पन
यही मेरा रूप है, यही मेरा रँग है
मेरी ज़िंदगी है क्या

 

संकटाच्या ह्या फेर्‍यात ती इतक्या वाईट पद्धतीने अडकलेली असते की तिला आयुष्य नको वाटू लागतं. एकटेपणाला ती कंटाळते. तिच्या मनात काय चालू आहे हे ती कोणाला सांगूही शकत नसल्याने तिची ही घुसमट अजूनच वाढत जाते. तिच्याप्रती कमलच्या असलेल्या भावना ह्या तिला समजत असतात. तो आपल्याला मनापासून प्रेम करतोय, मदत करतोय हेही तिला माहीत असतं. पण त्यालातरी काय म्हणून सत्य सांगावं. तिच्या सासू-सासर्‍यांचा तिच्यावर जो विश्वास असतो त्याला तडा जाईल असं काम कैलाशमुळे तिला करावं लागत असतं याचं तिला दुखं होत असतं. ज्यांनी-ज्यांनी तिच्यावर विश्वास टाकला त्यांचा तिच्याकडून विश्वासघात होणं हेच आपल्या नशिबी आहे की काय? जर आपली खरी ओळख कैलाशने उघड केली तर आयुष्य उध्वस्त होईल, केवळ तिचंच नाही तर तिच्यासोबत अनेकांचं! ह्या दुर्दैवाच्या फेर्‍यातुन कसं सुटायचं हेही तिला समजत नसतं. राहून-राहून तिला सुरूवातीला केलेल्या एका चुकीचा खूप पश्चाताप होत असतो (डोली उठी यूँ जैसे, अर्थी उठी हो कोई यही दुख तो आज भी मेरा अंग संग है).

Image result for kati patang

क्रमश: (शेवटचा भाग याच वेबसाइटवर प्रकाशित)

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991   ||  latenightedition.in

…मुझे डोर कोई खींचे, तेरी ओर लिए जाए

…मुझे डोर कोई खींचे, तेरी ओर लिए जाए

भाग 5

Musical Journey  ||  चित्रपटाचा संगीतमय प्रवास 

Image result for ye shaam mastani

आता नायक-नायिकेत कसलाच अडसर नाही. दोघांनी एकमेकांना मनातून स्वीकारलं आहे. फक्त जगाची बंधने झुगारून त्यांना व्यक्त व्हायचं आहे. नायिका अजूनही बुजलेली आहे अन नायक मात्र आता प्रेमात आकंठ बुडालेला आहे. तो प्रत्येक प्रयत्नांने नायिकेला मनवण्याचा प्रयत्न करत आहे. नायिका, म्हणजे पूनम स्वतःच्या विवंचनेत आहे. कैलाश तिला त्रास देत असतो. एका बाजूला सत्य-असत्याचा खेळ, पूर्वायुष्याच्या छाया, कमलवर व्यज्त न करता येणारं प्रेम, घरच्या जबाबदर्‍या ह्या सगळ्यात नायिका अजूनच त्रासलेली दिसते. पिंजर्‍यात अडकलेल्या पक्षाप्रमाणे ती तडफडत आहे. तिला ह्या सगळ्या अडचंनिंतून मार्ग शोधायचा असतो. कमल हा तिला तो मार्ग वाटत असतो!

अशा परिस्थितीत चित्रपटात अजून एक सुरेख, सुमधूर गाणं समोर येतं. गाण्यांच्या धाग्यातुन चित्रपट पुढे न्यायचा दिग्दर्शकाचा प्रयत्न खरच वाखणण्याजोगा आहे. कारण गाणे विनाकारण पेरली आहेत असं कुठेच नाही. ती परिस्थितीनुसार येतात अन कथेला एक टर्न देऊन जातात.

प्रसंग असा आहे की, पूनम कमल व त्याच्या बहिणीसोबत वगैरे पिकनिकला जाते. तिथे एक रोमॅंटिक गाणं समोर येतं. गाण्याच्या पूर्वी कमल व पूनम यांच्यात संवाद होतो. एकमेकांप्रती असलेलं प्रेम तर दोघांना समजलं आहे, पण बंधने झुगारून त्यात उडी घ्यायला नायिका तयार नाही.

कमल – पूनम, ऐसा लग रहा था जैसे तुम्हारा बीता हुवा जीवन इस झरने की तरह उमंग भरा  हो| आज इस झील की तरह जो उपर से शांत है लेकीन इसके गहराईयो में न जाने कितने अरमान मचल रहे हो| पूनम, दुनिया में झील की गहराईया ही सबकुछ नही होती… और भी बहोत कुछ है, जैसे.. ये फूल… जो मुसकूराहट देते है…

पूनम (तातडीने) – और मुरझा भी जाते है|

कमल – जैसे ये शाम जो मस्ती लुटाती है|

पूनम – और रात के अंधेरे में खो जाती है|

कमल – पूनम अगर तूम चाहो तो इस रात के अंधेरे से निकलकर आकाश के अंधेरे को छू सकती हो…?

पूनम – इसके लिए मजबूत हाथो के सहारो की जरूरत होती है|

कमल – पवित्र प्रेमही जीवन का सबसे बडा सहारा होता है पूनम|

ह्या दरम्यान कमल पतंगाचं वर्णन एका कवितेत करतो.

इंद्रधनुश के रंग है

कल्पना की उडान है

हवाओ में झुमती, बादलो को चुमती, बिजली से चपल, ये सुंदर नर्तकी है ये पतंग!!!

 

पहिल्या प्रेमभंगानंतर कविता करणं सोडून दिलेला कमल आता कविता करू लागतो. ना कोई तरंग है, ना कोई उमंग है, मेरी जिंदगी भी क्या कटी पतंग है! असं म्हणणारा कमल पतंगाचं सुरेख वर्णन करतो. ह्या दोन कविता त्याच्या आयुष्यात येणारं स्थित्यंतर दाखवण्यास पुरेशा आहेत. मानसाच्या आयुष्यात निराशा आल्यावर तो प्रत्येक गोष्टीचा नकारात्मक दृष्टीने विचार करू लागतो आणि आयुष्यात प्रेम करणारं, विश्वास वाटणारा आपलं माणूस भेटल की आयुष्य सुंदर वाटू लागतं, जीवनाचं हे सूत्र चित्रपटात कवितेच्या माध्यमातून उत्तमरीत्या मांडलं आहे.

थोड्या वेळापूर्वी पूनमला झरना आणि शाम अशी उपमा कमलने दिलेली आहे. त्याच धाग्याशी जोडणारं एक गाणं. किशोरदाचा आवाज, आनंद बक्षी यांचे बोल अन वन अँड ओन्ली आरडी बर्मन यांचं संगीत!

ये शाम मस्तानी, मदाहोश किये जामुझे डोर कोई खीचे, तेरी ओर लिये जा!

https://www.youtube.com/watch?v=_sZgHYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=_sZg4EUB3IM”4HYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=_sZg4EUB3IM”EUBHYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=_sZg4EUB3IM”3HYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=_sZg4EUB3IM”IM

 

ये शाम मस्तानी, मदहोश किये जाए
मुझे डोर कोई खींचे, तेरी ओर लिए जाए

दूर रहती है तू, मेरे पास आती नहीं
होठों पे तेरे, कभी प्यास आती नहीं
ऐसा लगे, जैसे के तू, हँस के ज़हर कोई पीये जाए
ये शाम मस्तानी…

बात जब मैं करूँ, मुझे रोक देती है क्यों
तेरी मीठी नज़र, मुझे टोक देती है क्यों
तेरी हया, तेरी शरम, तेरी क़सम, मेरे होंठ सीए जाए
ये शाम मस्तानी…

एक रूठी हुई, तक़दीर जैसे कोई
खामोश ऐसे है तू, तस्वीर जैसे कोई
तेरी नज़र, बन के जुबां, लेकिन तेरे पैगाम दिए जाए
ये शाम मस्तानी…

 

आनंद बक्षी यांची तारीफ करावी तितकी कमी आहे. परिस्थितीनुसार शब्दांची निवड अन मनातील भाव व्यक्त करण्यासाठी ज्या ओळींची निर्मिती करतात त्याला नमन! नायक बेभान होऊन प्रेमाचे रंग उधळतो आहे, पण नायिका मात्र आपल्या भूतकाळात अडकली आहे (ऐसा लगे, जैसे के तू, हँस के ज़हर कोई पीये जाए), जगाच्या बंधनात अडकली आहे. तिलाही नायकाशी प्रेमाच्या गोष्टी करायच्या आहेत हे तिच्या डोळ्यात दिसत आहे (तेरी नज़र, बन के जुबां, लेकिन तेरे पैगाम दिए जाए) पण ती ते व्यक्त करू शकत नाही.

क्रमश: (पुढील भाग याच वेबसाइटवर प्रसिद्ध)

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991   ||   latenightedition.in

…तू चली आ चुनर प्यार की ओढ़ के!

…तू चली आ चुनर प्यार की ओढ़ के!

भाग ४

Musical Journey   ||  चित्रपटाचा संगीतमय प्रवास

Image result for jis gali mein tera ghar

कमल-पूनम यांच्यात एक विश्वासाचं अन आपुलकीचं नातं तयार झालेलं आहे. ते एकमेकांसोबत वेळ घालवत आहेत. एका प्रसंगात ते दोघे एका क्लबमध्ये गेलेले असतात तिथे एक डान्स गर्ल असते. ही डान्सगर्ल म्हणजे कैलाशची शबनम. हे गाणं तितकं सुरेख किंवा मोहक वगैरे नाही. सगळा धांगडधिंगा आहे. अर्थात तो प्रसंगच तसा आहे. पण चित्रपटात त्या गाण्याच्या असण्याला अन त्या गाण्यादरम्यान घडणार्‍या घडामोडी अन गाण्याचे शब्द याला कथेत खूप महत्व आहे. शबनम पूनम हीच माधुरी आहे हे ओळखते.

हेच ते गाणं…

https://www.youtube.com/watch?v=OqZVHYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=OqZV5wKs5ik”5HYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=OqZV5wKs5ik”wKsHYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=OqZV5wKs5ik”5HYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=OqZV5wKs5ik”ik

शबनमच्या शब्दामुळे पूनमला स्वतःचं पूर्वायुष्य पुन्हा आठवू लागतं. आपण कोण आहोत, आपला गुन्हा काय हे तिला लख्खपणे समोर दिसू लागतं. इथे ज्या घडामोडी होतात ते बघून पूनम उर्फ मधु अस्वस्थ होते अन निघून जाते.

आता कमल माघार घेऊ इच्छित नाही. तो स्पष्टपणे पूनमला आपल्या मनातील तिच्याबद्दलच्या भावना सांगून तिला आपलंसं करू इच्छित असतो. पूनमही अडखळत आपली खरी ओळख कमलला स्पष्ट करू बघते. इथे एक संवाद आहे जो त्यांना अजूनच जवळ आणतो. जी अस्पष्टता असते ती दूर होते.

पूनम – अगर आपको मधु फिरसे मिल जाए तो क्या आप उसे माफ कर सकेंगे?

कमल – पूनम, आज मुझे उससे कोई शिकायत नही| उसके दीए हुवे दर्द पर किसी हमदर्द का साया पड चुका है|

पूनम (संशयाने) – किसका???

कमल (निडरपणे) – तुम्हारा!

हे नातं इतकं हळुवारपणे उलगडत जातं की त्यात निर्मळता अन खरं प्रेम प्रतीत होतं. अशा प्रकारची नाती उलगडताना लेखक-दिग्दर्शकाला खूप काळजी घ्यावी लागते. ह्या नात्याला पवित्र अन निर्मळ ठेवणं अत्यंत महत्वाचं असतं जे भान लेखक-दिग्दर्शक लीलया सांभाळतात.

ह्या प्रसंगानंतर जे गाणं येतं ते सोने पे सुहागा असं म्हणता येईल. चित्रपटात किशोर कुमारच्या आवाजात चार गाणी आहेत आणि मुकेशच्या आवाजात केवळ एक. पण मुकेश ने चारही गाण्यांचा कोटा ह्या एका गाण्याने भरून काढला आहे. चित्रपट, त्याची कथा, पात्रांचा प्रवास, व्यथा यामध्ये जो कोण संवेदनशील माणूस अडकला असेल तो हे गाणं ऐकताना हळवा झाल्याशिवाय राहत नही. गाण्याचे शब्द-संगीत-आवाज थेट आत्म्याला भिडतात.

संथ पाण्यावरील एका नावेत नायक-नायिका बसलेले आहेत. दोघांची भरकटलेल्या ‘कटी पतंग’ ला एकमेकांचा सहारा मिळाला आहे. त्या संथ पाण्यातील संथ नावेप्रमाणे ते गीत-संगीतही तितकच निर्मळ वाटतं. त्यांच्यातील नातं काय आहे हे त्या गाण्यातून मांडलं आहे.

ते गाणं आहे…

https://www.youtube.com/watch?v=jSlgV-HYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=jSlgV-91Ho8″91HYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=jSlgV-91Ho8″HoHYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=jSlgV-91Ho8″8

 

जिस गली में तेरा घर ना हो बालमा
उस गली से हमें तो गुज़ारना नहीं
जो डगर तेरे द्वारे पे जाती ना हो
उस डगर पे हमें पाँव रखना नहीं

ज़िन्दगी में कई रंगरलियाँ सही
हर तरफ मुस्कुराती ये कलियाँ सही
खूबसूरत बहारों की गलियाँ सही
जिस चमन में तेरे पग में कांटे चुभे
उस चमन से हमें फूल चुनना नहीं
जिस गली में…

हाँ ये रस्में ये कसमें सभी तोड़ के
तू चली आ चुनर प्यार की ओढ़ के
या चला जाऊंगा मैं ये जग छोड़ के
जिस जगह याद तेरी सताने लगे
उस जगह एक पल भी ठहरना नहीं
जिस गली में…

 

काय बोलावं ह्या गाण्याबद्दल. शब्द न शब्द काळजाचा ठोका चुकवतो. कलात्मकतेचा दर्जा इथे दिसून येतो. सर्वच पातळींवर हे गाणं सरस ठरतं. फक्त ऐकत-बघत राहावं वाटतं… दिवसभर! कारण हे केवळ गाणं राहत नाही तर एक प्रवास ठरतो. त्या पात्रांचा अन त्यात गुंतलेल्या आपल्या जाणिवांचा!

Image result for jis gali mein tera ghar

पहिल्या गाण्यात प्रेम नको म्हणणारा नायक दुसर्‍या गाण्यात प्रेमाचं महत्व सांगू लागतो आणि ह्या गाण्यात तर तो अक्षरशः प्रेमवीर वाटतो. जिथे तू नाहीस तिथे मी नाही, तुझ्याशिवाय आयुष्यात काहीच नाही, तू सोबत हवीसच…

शेवटचं कडवं ऐकताना-बघताना तर मन बेभान होतं. प्रेमाचे, विरहाचे उत्कट भाव ह्या शब्दांतून समोर येतात. सगळी बंधने झुगारून प्रेमाच्या प्रवाहात वाहून जाण्याचं आवाहन तो नायिकेला करत असतो. एका बाजूला प्रेम आहे अन दुसर्‍या बाजूला जगाची बंधने. गाण्यात नायक-नायिका एकमेकांचा हात हातात घेता-घेता मागे सरकतात. तो स्थिरपणे चित्रित केलेला क्षण आणि background ला “हाँ ये रस्में ये कसमें सभी तोड़ के, तू चली आ चुनर प्यार की ओढ़ के” हे शब्द…! दोन्हीचा मिलाप इतका सुरेख आहे की दर्शक स्तब्ध होऊन गुंतला जातो.

केवळ Amazing, Incredible!!!

क्रमश: (पुढील भाग याच वेबसाइटवर प्रकाशित)

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991  ||  latenightedition.in

… रहे कोई सौ परदों में, डरे शरम से

… रहे कोई सौ परदों में, डरे शरम से

भाग 3

Musical Journey  ||  चित्रपटाचा संगीतमय प्रवास 

Image result for pyar deewana hota hai

आता कमल आणि पूनमची गाठभेट वाढत आहे. पूनमच्या डोळ्यात दिसणारा एकटेपणा, तिचं अबोल असणं, तिच्या आतमध्ये असलेली एक मुलगी यावर कमल भाळु लागतो. तो तिच्या प्रेमात पडतो. पण मित्राची विधवा पत्नी म्हणून तो तिचा तितकाच आदरही करत असतो. तिच्यासमोर कसं व्यक्त व्हावं याबद्दलही त्याच्यात थोडासा बुजरेपणा असतो. काही प्रसंगातून हे जाणवतंही.

आयुष्यात घडलेल्या दुखद घडामोडी विसरण्यासाठी कमल मदिरेच्या आहारी गेलेला असतो. एका प्रसंगात पूनम कमलला म्हणते, जीवन की शांती और मन के संतोष के लिए, क्या इंसान को झुठे सहारो की जरूरत पडती है? ___ संसार में हर आदमी दुखी है, अगर शराब दुखो को मिटा सकती तो हर आदमी शराबी बन जाता!

पूनमचे हे शब्द कमलच्या मनाला भिडतात. येथे तो तिच्यात पुर्णपणे गुंततो. कमलला ती एका पवित्र देवीप्रमाणे वाटू लागते . तिच्या ह्या शब्दामुळे तो दारू सोडून देतो.

पण दुसरीकडे, आपल्या चुकीच्या निर्णयामुळे एका चांगल्या माणसाचं (कमलचं) आयुष्य भरकटत आहे हे शल्य पूनमच्या मनात असतं. त्याला योग्य मार्गावर आणण्यासाठी ती कमलला मदत करत असते. तीही हळूहळू कमलमध्ये गुंतत असते. पण एक विधवा म्हणून ती स्वतःला सावरतही असते.

हा प्रसंग याच्यासाठी महत्वाचा आहे कारण, दोघांचं आयुष्य कटी पतंग सारखं भरकटत असताना दोघांनाही वेगळी दिशा भेटते, एकमेकांचा आधार भेटतो.

दोघांची वरचेवर भेट होत असते. कमल स्वतःला पूनमसमोर व्यक्त करू लागतो. तिचं त्याच्या आयुष्यात येण्याने तो जुनं दुखं विसरू लागतो. तिच्या बेरंग आयुष्यात प्रेमाचे, हास्याचे रंग भरण्यासाठी तो पुरेपूर प्रयत्न करत असतो. तो तिला वाढदिवसाच्या समारंभासाठी आमंत्रित करतो. तिच्या येण्याची तो आतुरतेणे वाट बघत असतो. तीही येते!

इथे आहे चित्रपटातील दुसरं गाणं. राजेश खन्ना आपल्या नेहमीच्या शैलीत, पियानो वाजवत, मान तिरपी करून नायिकेकडे डोळे रोखून हे गाणं म्हणतो. हे गाणं खूपच अद्वितीय पद्धतीने चित्रित केलं आहे. राजेश खन्ना आणि आशा पारेख यांच्या भावना डोळ्यांतून, close shot मधून खूप उत्कटपणे सादर केल्या आहेत. सूरीलं संगीत अन राजेश-आशा यांचा नजरेचा खेळ गाण्याला अजरामर-सदाबहार बनवून टाकतं.

ते गाणं आहे… प्यार दीवाना होता है मस्ताना होता है, हर खुशी से, हर गम से बेगाना होता है

https://www.youtube.com/watch?v=DYHm7kGxpD8

आरडी बर्मनचं संगीत, आनंद बक्षी यांचे शब्द आणि किशोर कुमारचा मोहक आवाजात हे गाणं समोर येतं…

पहिल्या गाण्यात प्रेम वगैरे नको म्हणणारा, प्रेमापासून दूर पळणारा, जीवनाबद्दल निराशा बाळगणारा कमल ह्या गाण्यातून त्याच्या विपरीत भावनेने व्यक्त होतो. रहने दो, छोडो भी जाने दो यार हम ना करेंगे प्यार असं म्हणणारा कमल आता प्यार दीवाना होता है मस्ताना होता है, हर खुशी से, हर गम से बेगाना होता हैअशा पद्धतीने व्यक्त होत आहे. कारण त्याच्या निराशेच्या जीवनात आता पूनम आलेली आहे. कटी पतंग ला दिशा भेटलेली आहे!

कमलच्या आयुष्यात घडणार्‍या घडामोडी, त्याची मानसिक-भावनिक अवस्था, ते स्थित्यंतर ह्या दोन गाण्यांतून अप्रतिमरीत्या समोर आणलेली आहे.

शमां कहे परवाने से, परे चला जा 
मेरी तरह जल जायेगा, यहाँ नहीं
वो नहीं सुनता, उसको जल जाना होता है
हर खुशी से

ह्या ओळीतून मनातील द्विधा अवस्था व्यक्त होते. प्रेमात त्रास होणार आहे हे माहिती असतांनाही मन पुन्हा-पुन्हा त्याच दिशेने येत आहे… प्रेमात केवळ दुखं नसून हवीहवीशी वाटणारी वेदना, रुखरुख आहे असं मतपरिवर्तन कमलमध्ये झालेलं आहे हे ह्या ओळींतून नमूद होतं.

रहे कोई सौ परदों में, डरे शरम से 
नज़र अजी लाख चुराये, कोई सनम से
ही जाता है, जिसपे दिल आना होता है
हर खुशी से


वरील ओळी कमल पूनमला, तिच्या जीवनातील परिस्थितीला उद्देशून म्हणतो. पूनम आपल्यावर प्रेम करते पण ती बंधनात अडकून आहे असं त्याला वाटत असतं. कदाचित याच बंधनामुळे ती आपल्यापासून, जगापासून दूर राहत आहे अशी त्याची भावना असते. पण याच गाण्यात आशा पारेखच्या चेहर्‍यावरील भाव हे तिची मधु म्हणून असलेली अवस्थाही दाखवून देतात. मधुला कमलसमोर व्यक्त तर व्हायचं असतं पण ना ती पूनम म्हणून व्यक्त होऊ शकते आणि ना मधु म्हणून!

गाण्याच्या दरम्यान दोघे एकमेकांच्या मनातील भावना जाणून घेतात. आता दोघांनाही एकमेकांबबतीत विश्वास वाटू लागतो. एक पाऊल पुढे टाकायला आता कमल सज्ज असतो. गाण्यानंतर दोघामध्ये होणारे संवाद हे प्रेमाची पहिली पायरी ठरते. कमल पहिल्यांदाच पूनमला आपल्या मनातील भावना उघडपणे व्यक्त करतो.

 

कमल – जीवन की शांती और मन के संतोष के लिए, क्या इंसान को झुठे सहारो की जरूरत पडती है? राकेश की दुकान पे आपने यही कहा था न? ….. तब से मैने शराब का सहारा लेना छोड दिया है|

पूनम (आश्चर्याने अन लाजून) – कोई किसी के केहने से शराब छोड सकता है क्या?

कमल – कोई, किसी और आपमें फर्क है पूनमजी!

इथे त्यांचा संवाद आपवरून तूम वर येतो.

कमल – अपनेपण के लिए किसी को अपना बनाना जरूरी नही| जिससे भी अपनापण मिल जाए, वही अपना!

दुसर्‍या गाण्यासह चित्रपट पुढे जातो. पहिल्या गाण्यात नायकाची मानसिक-भावनिक अवस्था, आयुष्याची पार्श्वभूमी वगैरे वगैरे समोर येते. दुसर्‍या गाण्यासह एक नायक-नायिकेमध्ये निर्माण होणारं प्रेमाचं नातं समोर येतं. यातूनच चित्रपटाची कथा पुढे जाते.

क्रमश: (लेखाचा पुढील भाग याच वेबसाइटवर प्रसारित)

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991   ||  latenightedition.in

… हम ना करेंगे प्यार!

… हम ना करेंगे प्यार!

भाग 2

Musical Journey  ||  चित्रपटाचा संगीत प्रवास 

कटी पतंग म्हणजे एक पतंग जो आपल्या मूळ धाग्यापासून तुटलेला आहे. त्याच्यावर कोणाचाच कसलच नियंत्रण नाही. वार्‍याच्या प्रवाहाबरोबर तो इकडून तिकडे बेभान, दिशाहीन वाहतो आहे. त्याला कसलच ध्येय नाही, कसलीच मंजिल नाही. त्याला कसली घाईही नाही. आपल्या नशिबाच्या जोरावर जाईल तेथे जाईल. त्याची डोर कोणाच्या लागेल हेही त्या पतंगाला माहीत नाही.

ना कोई तरंग है

ना कोई उमंग है

मेरी जिंदगी भी क्या

कटी पतंग है!

लेखक-दिग्दर्शकाने “कटी पतंग” ही उपमा अतिशय चपखलपणे वापरली आहे. त्या मूळ धाग्याच्या भोवती संपूर्ण कथेची मांडणी केलेली आहे. चित्रपटात येणार्‍या प्रत्येक scene मध्ये ही जाणीव, हा धागा प्रेक्षक विसरणार नाहीत याची पुरेपूर काळजी घेतलेली जाणवते.

सुरूवातीला नायिकेची वाटणारी ही कथा नायकाचीही होते. नायक-नायिका या दोघांसाठीही कटी पतंग हे समीकरण लागू होताना दिसतं. कविमनाचा नायक हा पहिल्या भेटीतच वरील ओळी नायिकेसमोर सादर करतो तेथे खर्‍या अर्थाने कटी पतंगला सुरुवात होते.

नियतीने नायक आणि नायिकेवर अन्याय केलेला आहे. दोघेही एकटेपणाच्या दरीत लोटले गेले आहेत. दोघांच्याही जीवनात निराशेचे ढग दाटले आहेत. कसलीच आशा नसताना ते दोघे एकमेकांना भेटतात अन निराशेच्या काळ्या ढगांआडून सोनेरी किरणे चमकू लागतात.

प्रेमाच्या, लग्नाच्या बाबतीत फसवणूक झालेला नायक प्रेमाचा अन लग्नाचाच तिरस्कार करू लागतो. रात्र होताच स्वतःचं दुखं विसरण्यासाठी तो मदिरेला शरण जातो. इथेच चित्रपटातील पहिलं गाणं समोर येतं.

परिस्थिती अशी आहे की, नायिका पहिल्यांदा नायकाच्या घरी आलेली असते. पूनम ही कमलच्या मित्राची बायको म्हणून तिथे आलेली आहे आणि कमल आपल्या रोजच्या विवंचनेत, दुखात बुडाला आहे. नायक नायिकेला घरी एकटा सोडून स्वतःची अस्वस्थता लपवण्यासाठी क्लबमध्ये निघून जातो. प्रेमाच्या विश्वात दुखद अनुभावातून गेलेल्या एका प्रेमभंगी तरुणाची अवस्था ह्या गाण्यातून अतिशय प्रखरपणे मांडली आहे.

Image result for rehne do choro bhi jane do yaar

ते गाणं म्हणजे… ये जो मोहब्बत है, ये उनका है काम….

ये जो मोहब्बत है, ये उनका है काम
महबूब का जो बस लेते हुए नाम
मर जाए, मिट जाए, हो जाए बदनाम
रहने दो, छोडो भी जाने दो यार
हम ना करेंगे प्यार

https://www.youtube.com/watch?v=_HYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=_27Y7HAB_uA”27HYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=_27Y7HAB_uA”YHYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=_27Y7HAB_uA”7HYPERLINK “https://www.youtube.com/watch?v=_27Y7HAB_uA”HAB_uA

टूटे अगर सागर, नया सागर कोइ ले ले
मेरे खुदा दिल से कोइ किसी के खेले
दिल टूट जाए तो क्या हो अंजाम

गाण्यात किशोर कुमारच्या दर्दभर्‍या आवाजात येणारे आनंद बक्षी यांच्या या ओळी आणि आरडी बर्मन यांचं लयबद्ध संगीत हे कोणत्याही प्रेमभंग झालेल्या तरुणाला स्वतःचं दुखं वाटेलच.

आंखे किसी से ना उलझ जाए मै डरता हू,
यारो हसीनो की गली से मै गुज़रता हू..
बस दूर ही से करके सलाम

प्रेमात एकदा धोका पदरी पडलेला कुठलाही माणूस ह्या ओळीतील अन्वयार्थ समजू शकतो. ज्या वेदना त्याच्या मनात असतील त्या ह्या ओळींमधून अजूनच तीव्र होत असतील. दुधाने पोळलेला ताकही फुंकून पितो तसं नायक इथे प्रेमाच्या भानगडीत पडायलाच नको असं म्हणतो. समोरून येणारं प्रेमही तो झिडकारून लावायच्या बेतात आहे असं ह्या ओळींतून स्पष्ट होतं.

क्रमश:  (पुढील भाग ह्याच वेबसाइटवर प्रसारित)

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991  ||  latenightedition.in

कटी पतंग – चित्रपटाचा संगीत प्रवास

कटी पतंग – चित्रपटाचा संगीत प्रवास

कटी पतंग   ||  चित्रपट  ||  संगीत  ||  संगीतमय चित्रपट

कटी पतंग! शक्ती सामंत (Shakti Samanta) दिग्दर्शित एक हृदयस्पर्शी चित्रपट. आशा पारेख आणि राजेश खन्ना मुख्य भूमिकेत असलेला हा चित्रपट 1971 साली प्रदर्शित झाला. जेंव्हा बॉलीवूडमध्ये राजेश खन्ना नावाचा बोलबाला होता त्या सुवर्ण काळातील हा चित्रपट. राजेश खन्नाच्या सलग 19 सुपरडुपरहीट चित्रपटापैकी एक म्हणजे कटी पतंग. चित्रपट 1971 चा असला तरी त्याची कथा, चित्रीकरण, अभिनय हा आजही बहारदार वाटतो. एक सदाबहार चित्रपट!

चित्रपटाच्या अनेक जमेच्या बाजू आहेत, पण चित्रपटातील गीत-संगीत-संवाद हे या चित्रपटाचा आत्मा म्हणायला हवेत. कारण चित्रपटात जे गाणे आहेत, ते ज्या ओघाने, ज्या परिस्थितीत येतात ते चित्रपटाला विशिष्ट उंचीवर नेऊन ठेवतात. त्या गीतांमुळेच त्या पात्रांचा अन त्यांच्या जीवनात घडणार्‍या घडामोडींचा प्रभाव रसिकांच्या मनावर अधिक तीव्रतेने उमटला जातो. गीत-संगीत-संवाद याशिवाय हा चित्रपट परिपूर्ण होऊ शकला नसता. हा असा चित्रपट आहे जिथे एक गीतकार-संगीतकार-लेखक हे सर्वाधिक प्रभावी वाटतात. आज आपण बोलणार आहोत याचबद्दल! चित्रपटातील गाणे अन त्याचा चित्रपटातील अर्थ!

चित्रपटाचे गाणे लिहिले आहेत आनंद बक्षी यांनी. संगीत आहे आरडी बर्मन यांचं आणि लेखन केलं आहे गुलशन नंदा आणि व्रजेंद्र कौर यांचं.

चित्रपटातील गाणे अन त्यांचा अर्थ उलगडण्यासाठी चित्रपटची कथा आधी ढोबळमानाने समजून घेतली पाहिजे. म्हणजे, ज्या परिस्थितीत ते गाणे येतात, ज्या पात्रांवर, त्यांच्या भावनांवर ते रचले गेले आहेत त्याचा मागोवा घेणे गरजेचं आहे.

सर्वात महत्वाची बाब नमूद करावी लागेल ती म्हणजे संपूर्ण चित्रपट एका स्त्री पात्राभोवती गुंफलेला आहे. जसे चित्रपट आजच्या काळातही फार येत नाहीत त्या धाटणीचा विषय 1971 साली आणला गेला हे खूपच कौतुकास्पद म्हंटलं पाहिजे.

आधी मूळ कथा काय आहे ती समजून घेऊयात…

Image result for कटी पतंग

चित्रपटाची सुरुवात होते एका लग्नाच्या प्रसंगाने. मधु (आशा पारेख) नावाच्या एका मुलीचं लग्न ठरलेलं आहे. लग्नाची वरात दारात येऊन उभी आहे आणि तशात मधुला तिच्या प्रियकराची चिठ्ठी मिळते. त्या प्रियकराचं नाव असतं कैलाश, जी भुमिका प्रेम चोप्रा ने साकारली आहे. कैलाशचं भावनिक अन हृदयद्रावक पत्र वाचून मधु लग्न सोडून पळून जाते.

मधुला आई वडील नसतात. तिची सर्व जबाबदारी तिच्या मामावर असते. मधु खर्‍या प्रेमाच्या ओढीने सगळं सोडून प्रियकराकडे जाते. पण जेंव्हा मधु कैलाशकडे पोचते तेंव्हा ती कैलाशला शबनम नावच्या दुसर्‍याच मुलीसोबत रंगरलिया करताना दिसतो. तिच्या डोळ्यावर बांधली गेलेली प्रेमाची पट्टी गळून पडते. तिला कळतं की कैलाश तिला फसवत आहे. त्याचं तिच्यावर नाही तर तिच्या मामाच्या पैशांवर प्रेम आहे. ती त्याला धुडकावून परत मामाकडे येते.

इकडे, नवरी मंडपातून पळून गेल्याने लग्नाची वरात परत गेलेली असते अन छि-थू सहन न झाल्याने तिच्या मामाचा मृत्यू झालेला असतो.

मधु स्वतःला ह्या सगळ्यासाठी जबाबदार धरत असते. तिला पश्चाताप होत असतो, अपराधीपणाची भावना तिला खात असते. तिला ह्या सगळ्यापासून दूर निघून जावं वाटत असतं. ती रेल्वे स्टेशनवर पोचते. तिथे तिला तिची बालपणीची मैत्रीण पूनम भेटते. पूनमसोबत तिचं लहान बाळही असतं.

पूनमच्या आयुष्याची कथाही तितकीच वेदनादायी असते. पूनमने एका मुलासोबत पळून जाऊन लग्न केलेलं असतं आणि त्या मुलाच्या घरच्यांना हे पटलेलं नसल्याने त्यांनी दोघांना त्यांच्या आयुष्यातून बेदखल केलेलं असतं. मग पुढे पूनमच्या पतीचा मृत्यू होतो अन त्यांच्या घरचे विरघळतात. पूनमला अन तिच्यासोबत असलेल्या लहागण्या मुलाला तिचे सासू-सासरे आपल्याकडे बोलावतात. पूनमही सगळं विसरून तिकडेच निघलेली असते. म्हणजे नैनीतालला!

पूनम मधुची करुणकहाणी ऐकते अन आपल्यासोबत आपली बहीण म्हणून चलायला सांगते. आधाराच्या शोधत असलेली मधु पूनमसोबत जाते. पण दुर्दैव पाठलाग सोडत नाही. त्यांच्या रेल्वेचा भीषण अपघात होतो अन पूनमचा त्यात मृत्यू होतो. मरता-मरता पूनम मधुला आपल्या लहानग्या मुलाची आई म्हणून काळजी घ्यायला सांगते. शिवाय मधुने पूनम म्हणून जगावं असंही ती सांगते. मधुही तयार होते. मधु आपली जुनी ओळख पुसून, जुनं ओझं टाकून देऊन नव्याने जगायचा विचार करते. ती पूनम म्हणून आपल्या लहानग्या बाळासोबत सासू-सासर्‍यांच्या घरी जाते.

पूनम म्हणून नवीन ओळख पांघरलेल्या मधुला नैनीतालला जाताना वाटेत एका प्रसंगात कमल (राजेश खन्ना) भेटतो. तो तिला एका गंभीर प्रसंगातून वाचवतो. पहिली भेट! तिथेच त्यांची ओळख होते.

कमल हा पूनमच्या नवर्‍याचा मित्र असतो. एकंदरीत तो पूनम व त्याच्या सासुरवाडीला ओळखत असतो. कमलच्या घरी तिला एक अशी गोष्ट समजते ज्यामुळे ती स्वतःच्या नशिबाला अजूनच कोसू लागते. मधु ज्याच्याशी लग्न करणार होती अन लग्न अर्धवट सोडून पळून येणार होती तो मुलगा म्हणजे कमल असतो. म्हणजे एक प्रकारे कमलचं आयुष्य मधुमुळे खराब झालेलं असतं. आपल्या एका चुकीने किती जनांचं आयुष्य उध्वस्त केलं याचा तिला दुखं होऊ लागतं. कथेतील गुंतागुंत अजूनच वाढते.

मधु पूनमच्या सासरवाडीला जाते अन पूनम म्हणून जगू लागते. सासू-सासरेही चांगली माणसं असतात. ह्या सगळ्यात तिचं अन कमलचं प्रेम जुळू लागतं. दोघेही एकमेकांवर प्रेम करू लागतात. पण पूनमच्या रूपात (एक विधवा) तिला कमलवर उघडपणे प्रेमही करता येत नाही किंवा मधु हे आपलं पूर्वायुष्यही ती कमलसमोर बोलूनही दाखवू शकत नाही. एका वेदनेच्या विश्वात तिची घुसमट होऊ लागते. जिचा स्वतःच्या आयुष्यावर कसलाच ताबा राहिलेला नाही. आयुष्यात अनपेक्षितपणे होणार्‍या घटनांमुळे ती फक्त वाहवत जातेय. हीच तिची कटी पतंग सारखी अवस्था!

दुसरीकडे कमलची वेगळीच तर्‍हा असते. लग्न मोडल्याने (जे मधुशी होणार होतं) तो निराशेने ग्रासला गेला असतो. त्याचा प्रेम, लग्न वगैरे वरून विश्वास उठलेला असतो. तो कसंतरी जीवन ढकलत असतो ज्यात अचानक पूनम येते. तोही जुनं दुखं विसरून नव्याने आयुष्य सुरू करायचं ठरवतो. त्याला पूनम आवडू लागते.

कमल पूनमला पसंत तर करत असतो पण तिचा अबोलपणा तिची नेमकी घुसमट कशामुळे आहे हे त्याला समजत नसते. मित्राची विधवा पत्नी इतकीच ओळख त्याला माहिती असते. तिच्याशी उघडपणे प्रेम करता येणं हेही त्याला जमत नसतं. पण तिच्या दुखद आयुष्यात (पूनम म्हणून) तो तिला सतत सुखी ठेवण्याचा प्रयत्न करत असतो.

मधुच्या आयुष्यातील दुर्दैवाचे फेरे इथेच संपत नाहीत. कमलसोबत एका पार्टीत गेलेली असताना तिथे डांस करणारी मुलगी असते शबनम! तीच शबनम जी तिला कैलाशसोबत दिसली होती. शबनम तिला ओळखते. आता कैलाशही मधुच्या मागावर येतो. त्याला पूनमच्या नावावर येणार्‍या संपत्तीत रस असतो. तिची खरी ओळख सार्‍या जगाला सांगेन असं तो तिला धमकावत असतो. जे सासू-सासरे मधुला पूनम समजून तिच्यावर प्रेम करत असतात, विश्वास ठेवत असतात त्यांचा जर विश्वासघात झाला तर काय होईल ह्या भीतीने पूनमला ग्रासलेलं असतं. चहूबाजूंनी संकटाच्या फेर्‍यात अडकलेली मधु यातून कसा मार्ग काढते हे चित्रपटात बघणे रास्त ठरेल.

ही आहे चित्रपटाची मूळ कथा! आता चित्रपटात कथेनुसार, प्रसंगानुसार येणारी गाणी याबद्दल बघूयात.

क्रमश:

(पुढील भाग ह्याच वेबसाइटवर प्रकाशित)

अभिषेक बुचके  ||  @Late_Night1991   ||  latenightedition,in

error: Content is protected !!